Sài Gòn (Robert Olen Butler)

 

Robert Olen Butler Jr. sinh năm 1945 tại Illinois. Ông tham chiến ở Việt Nam từ 1967 đến 1971 lúc đầu là nhân viên quân báo sau làm thông dịch. Nhưng chính tại Việt Nam ông đã được hiểu lịch sử và văn hóa của một dân tộc. Ông thú nhận: "Người Việt Nam là những người nồng nhiệt cởi mở và hiếu khách nhất mà tôi từng gặp chính họ đã mời tôi bước vào nhà họ bước  vào nền văn hóa và những cuộc đời của họ". Trở về Mỹ năm 1981 Butler bắt đầu viết văn cho đến nay ông đã có hơn mười tác phẩm gồm tiểu thuyết và truyện ngắn. Năm 1993 tập truyện ngắn A Good Scent from a Strange Mountain của ông viết về những người Việt Nam định cư ở Louisiana đã được trao giải Pulitzer. Trích đoạn dưới đây được dịch từ bài ký "Sài Gòn" in trong tập Conde Nast Traveler October 1995 nghĩa là cách đây mười lăm năm hoặc hơn. Trên Tuổi Trẻ Cuối Tuần dịp 30/4 này cũng có truyện ngắn "Mất tích" của Robert Olen Butler do Ngân Xuyên dịch.


Nếu bạn muốn hiểu người Việt Nam thì không có cách nào tốt hơn là học cách đi bộ băng qua các đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh. Có những trụ đèn giao thông và những đại lộ rộng rãi từ thời thuộc Pháp suốt ngày dài đến đêm thâu chật ních dòng xe cộ đủ các loại xe máy xích lô cơ chừng như không thể nào xuyên qua nổi. Nếu theo như cách bạn thường làm ở hầu hết các thành phố tại Mỹ là đợi cho đến khi có một khoảng không giãn ra đủ để băng qua đường thì bạn phải đứng ở hè đường đợi cho đến lúc mặt trời lặn và rồi bạn phải đợi thêm nữa tới tận lúc người Việt Nam sau một ngày chạy xe mệt mỏi đã lên giường đi ngủ. Nếu bạn đợi như thể bạn đang ở thành phố New York có một khoảng hở để lách qua rồi dấn tới và dừng lại đợi một khoảng hở nữa và cứ thế thì bạn luôn phải để ý từng giây từng phút.

Băng qua các đường phố ở TP HCM bạn phải nhìn vào phía xa và đặt rõ mục đích của mình. Khi đó bạn nhìn sang bên trái mình và hễ thấy có khoảng hở nào lộ ra là bạn nhập vào dòng xe cộ. Bây giờ bạn cần phải tin tưởng vào cách đi của mình. Bạn cứ bước thật khoan thai đừng bao giờ dừng lại đừng bao giờ bước chậm. Dòng xe cộ xô đẩy bạn sẽ không bao giờ dừng lại không bao giờ đi chậm. Vậy nhưng chiếc xe tưởng như có thể đâm vào bạn bất cứ lúc nào thì đến phút cuối nó lại chợt quẹo sang phải hay sang trái mà chẳng cần nhìn. Tất nhiên là lại có một nguy cơ đụng xe khác treo lơ lửng nhưng một chiếc xe vừa mới trờ tới tưởng đụng ngay vào người thì cũng lại bất thần quẹo đi và cứ thế dòng xe cộ ầm ì suốt ngày đêm. Bạn cứ chầm chậm thế mà đi tới đích của mình còn dòng xe cộ thì vẫn chạy tới chạy lui quẹo phải quẹo trái bất tận.

Sự uyển chuyển nhẫn nại và tính thực tế của người Việt Nam lộ ra hết trong quá trình di chuyển này. Nếu năm 1962 tổng thống John F. Kennedy cử chủ tịch hội đồng tham mưu liên quân sang Sài Gòn và yêu cầu ông ta học cách sang đường rồi báo cáo về thì vị tướng được cử sang chắc sẽ tâu lên tổng thống hai điều không thể tránh được. Thứ nhất là chúng ta không bao giờ thắng được cuộc chiến này. Thứ hai là chúng ta cũng chẳng cần thắng cuộc chiến này vì khi người Việt Nam đã thấy rõ sự sụp đổ của hệ thống cộng sản thì họ chỉ việc đổi hướng quay sang phía khác.

Đây chính là điều đang diễn ra những ngày này ở Việt Nam. Trại cải tạo cuối cùng đã đóng cửa nền kinh tế thị trường đã được  chính quyền phê chuẩn chính thức và ngay trong cuộc chuyện trò của các đảng viên trẻ cũng nghe thấy nói quá trình tự do hóa là "tất yếu". Và với sự dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại của Mỹ và tiếp theo đó là mở cửa văn phòng lãnh sự quán Mỹ tại Hà Nội giờ đây du khách Mỹ đến Việt Nam đã có nhiều điều thú vị.

Vẫn có một điều khá kỳ quặc đối với nhiều người Mỹ tôi nghĩ thế là Việt Nam sẽ đưa lại sự thích thú cho người lữ hành vì chúng ta vẫn tiếp tục nhìn đất nước này qua những cặp mắt trợn tròn trên các phương tiện truyền thông đại chúng của hàng triệu khách lữ hành bắt buộc của chiến tranh. Nhưng ngay trong thời chiến đất nước này đã có vẻ đẹp và sự quyến rũ đến kinh ngạc mà nhiều người Mỹ đã có thể thấy. Bản thân tôi đã thấy điều đó dưới những hàng cây đẫm sương ở Sài Gòn nơi vào năm 1971 khi còn là một quân nhân hầu như đêm nào trong nhiều tháng tôi đều lang thang đến tận nửa đêm tới một nơi tối tăm mù mịt hơi nước sực nức mùi nước mắm và hương thơm hoa và khói xe rồi tôi cúi mình bước qua ngưỡng cửa những ngôi nhà gặp những con người nồng nhiệt và cởi mở mà truyền thống ham trò chuyện ham học hỏi của họ đã kết thành một tinh thần trung dung. Quả thực một phần tôi thấy được là người Việt Nam có những phẩm chất mà người Mỹ chúng ta vốn có là tôn kính lịch sử và yêu mến đất nước mình. Trong các sắc dân châu Á người Việt Nam rõ ràng có tính cách gần với chúng ta nhất. Và giờ đây họ đang chờ đợi những người Mỹ mà họ muốn làm bạn.

Thành phố Sài Gòn cũ đã hồi sinh. Cái tên này lại được dùng như một từ đồng nghĩa ngẫu nhiên với tên gọi "Thành phố Hồ Chí Minh". Tất cả các loại xe cộ chạy trên những đường phố của một thành phố mọc đầy cây cối như me chuối đa mận và một không khí gợi nhắc Paris ở những con đường mát bóng cây ở những dãy nhà hẹp có ban công ở những bức tường vôi vữa và những tòa nhà hành chính hào nhoáng. Và đâu đâu cũng bắt gặp những hình ảnh của dân chúng sống cởi mở đời mình trong các vườn hoa dưới những hàng cây và trước các dãy cửa hàng: một bà lão đội nón có hàm răng đỏ vì nhai trầu đang san bát canh cho một phụ nữ trẻ xinh xắn mái tóc cô cắt ngắn cô mặc chiếc áo dài truyền thống vì đang làm việc tại một khách sạn mới; một hàng người đạp xích lô vắng khách đang ngồi đọc báo và trò chuyện cởi mở về những chính sách mới; một vòng đông chật các ông già ngồi trên những chiếc ghế nhựa thanh mảnh uống cà phê đá và chơi bài; những người phụ nữ mặc quần đen quét vỉa hè; một người đàn ông cụt tay bán các thứ hàng linh tinh; một nhà sư mặc áo vàng đi khất thực với chiếc bát để ngửa trên bàn tay; một người mẹ đang cho con ăn. Thành phố này tràn sức sống; nhìn đi đâu bạn cũng thấy ra những câu chuyện riêng trong dòng chảy vô hình. Sài Gòn là một thành phố giống như tấm thảm phương Đông mỗi khoảng không gian đều được chạm trổ tỉ mỉ công phu rối rắm. Trong thành phố này không có khoảng trống nào.


Ngân Xuyên dịch từ tiếng Anh

Cami

A wonderful job. Sup

A wonderful job. Super helpful inrntmafioo.

Keydrick

Oh dear I see testin

Oh dear I see testing99 is pushing that weak Russian AF meme again including another guest star appearance from the 50 year old pieni.Rlmtod me, how many planes did the Russians lose and do we know exactly the cause of the loss in each case.

pxn

@ ngodinhmien

Anh Miên thân mến
Thật tiếc lần đó đã không gặp được anh. Tôi cứ hối thúc LT liên lạc với anh bản thân tôi cũng gọi điện nhiều lần. Thì ra là anh đi theo "phía ngược". Có duyên rồi sẽ gặp nhau dù sớm hay muộn. Khi ghé thăm nhà thơ NBS tôi có được anh ấy tặng cho một bản thảo tập thơ anh. Chúc anh sức khỏe và viết.

ngodinhmien

Thăm Nguyên đầu bạc

@ Anh phạm Xuân Nguyên!

"Sài Gòn là một thành phố giống như tấm thảm phương Đông mỗi khoảng không gian đều được chạm trổ tỉ mỉ công phu rối rắm. Trong thành phố này không có khoảng trống nào."
Robert Olen Butler Jr. nhận xét thật đúng Saigon là như thế.
Hôm trước khi anh rong ruổi ghé Phan Thiết thi tôi đi khỏi Phan Thiết khá xa tôi lên chơi trên vùng núi với bà con dân tộc thiểu số nơi không có sóng điện thoại di động (nên tôi bỏ điện thoại ở nhà). Vì vậy mà không gặp anh được. Khi về hỏi Liên Tâm mới biết. Tôi cũng muốn gặp anh (vì sao thì anh biết rồi). Thật tiếc!
Chúc Nguyên đầu bạc luôn khoẻ vui và an lành!