Trả lời đài BBC về Lê Đạt

Nói chuyện với Lê Quỳnh chiều ngày 21-4 nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên ở Hà Nội cho biết đánh giá về đời thơ của Lê Đạt:


Lê Đạt (phải) và Dương Tường tại Văn Miếu


Phạm Xuân Nguyên:
Thơ Lê Đạt cần được đặt vào dòng thơ cách tân đổi mới của Việt Nam thế kỷ 20. Vào những năm 1950 Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm ngoài ý nghĩa chính trị xã hội còn là đại diện cho lực lượng mới của văn học muốn cách tân thơ Việt sau thời Thơ Mới. Nhưng vì hoàn cảnh lịch sử cuộc cách tân này bị gián đoạn.

Lê Đạt khi Đổi mới ông được trở lại văn đàn thì các tập thơ của ông đặc biệt tập Bóng chữ đã chứng tỏ một loại thơ khác ít nhất là khác với tập quán thưởng thức thơ chung thời bấy giờ. Thậm chí Bóng chữ đã gây ra cuộc tranh luận khá gay gắt – không chỉ là về riêng tập thơ mà là cả về khái niệm thơ nói chung. Thơ Lê Đạt nằm trong dòng chảy cách tân đó.

BBC:
Có ý kiến cho rằng thơ của Lê Đạt giai đoạn sau này hay hơn thú vị hơn giai đoạn sáng tác ban đầu mặc dù dĩ nhiên ông được người ta biết chủ yếu là qua sự dính líu đến Nhân Văn Giai Phẩm. Anh nghĩ thế nào?

Tôi đồng ý với đánh giá ấy. Thật ra thời kỳ đầu ông xuất hiện với những bài thơ mang tính công dân thời sự. Lê Đạt cùng một số bạn bè được biết đến trong Nhân Văn là qua tinh thần công dân chính trị nhiều hơn là văn chương nghệ thuật. Vì họ chưa kịp có một quá trình lâu dài chỉ mới vừa xuất hiện thì bị dẹp. Nhưng Trần Dần Lê Đạt và một số người khác biến cái không may thành trường rèn luyện. Họ đọc sách báo nước ngoài tiếp tục nung nấu tìm tòi trong im lặng bóng tối. Để rồi khi xuất hiện trở lại họ đưa ra những tác phẩm không bị tụt hậu và ở mặt nào đó họ còn đi trước.
Lê Đạt từ tập Bóng chữ Ngó lời các tập truyện ngắn cho đến tập thơ gần đây nhất U75 Từ Tình thơ của ông ngày càng chín hơn theo hướng ông lựa chọn.

BBC:
Có thể xem Trần Dần là người thầy của nhiều nhà thơ trẻ hiện nay. Còn trường hợp Lê Đạt là như thế nào?

Trần Dần như nhà văn Phạm Thị Hoài gọi là “Thủ lĩnh trong bóng tối”. Ông có một uy lực văn chương to lớn điều này càng chứng tỏ khi bây giờ tác phẩm của ông được đưa ra ánh sáng. Nhưng ông mất đã 10 năm nay. Dĩ nhiên ảnh hưởng qua tác phẩm của ông sẽ còn rất mạnh.
Riêng Lê Đạt thì may mắn hơn ông xuất hiện và sống được với đời sống văn học đương thời. Khi đời sống văn học trở lại bình thường ông đã lên tuổi lão. Nhưng với tâm hồn tính cách rất trẻ với kiến thức và tinh thần nhập cuộc ông đã tác động tích cực đến văn học đến các nhà thơ. Ông không ngại giao tiếp với các nhà thơ trẻ. Các nhà thơ cũng học được từ ông không chỉ từ thơ mà còn qua những cuộc tiếp xúc trực tiếp.

BBC:
Gần đây một số người trong nhóm Nhân Văn gồm cả ông Lê Đạt được phục hồi tiêu biểu là qua giải thưởng Nhà nước 2007. Văn giới trong nước có xem trường hợp ông Lê Đạt là may mắn hơn những người khác không?

Không tôi không nghĩ vậy. Giải thưởng Nhà nước 2007 về văn học nghệ thuật trao cho bốn nhà thơ trong nhóm Nhân Văn – Trần Dần Lê Đạt Hoàng Cầm Phùng Quán. Người ta thấy đó là sự công bằng và xứng đáng. Dẫu còn có thể bàn nhiều về giải thưởng này nhưng ta thấy ở đó là một sự thừa nhận xứng đáng cho tài năng thơ ca của họ cho những gì họ đã phải chịu đựng.
Dư luận quanh chuyện đó cũng có nhiều chiều khác nhau. Nhưng thái độ ứng xử với giải thưởng của ông Lê Đạt Hoàng Cầm theo tôi cũng là cách ứng xử phải lẽ. Nhưng đó không phải là sự may mắn. Ở trên tôi nhắc đến chữ “may mắn” ý là rất còn may Trời còn cho ông sống khi diễn ra giai đoạn Đổi mới để ông còn dự mình vào đời sống văn học. Để ông còn tác động được đến nền văn học. Đấy là một người tận hiến vì thơ và ông xứng đáng được tôn vinh và kính trọng.


(BBC tối 21. 4. 2008)

Kairi

I was I was serluosiy at DefCon 5 until I saw this post.

Trish

Jaka da¼eÅizna?Najwy

Jaka da¼eÅizna?Najwywroj pożyczka. Termin zwrotu: 12 miesiÄ™cy od daty wpÅ‚acenia przeze mnie stówy na podane konto.Forma zwrotu: teksty na blogu w czÄ™stotliwoÅ›ci nie mniejszej niż raz na tydzieÅ„.Umowa zawarta.Å»adnemu urzÄ™dowi nic do tego, bo wypraszam sobie.

Bùi Lư Khánh

ông Phạm Xuân Nguyên

Tất cả các định nghĩa về thơ không thấy nói đến hình vẽ vậy phần hình vẽ trong "Trần Dần thơ" có nên xem là thơ không??

pxh

gửi chú Nguyên

cháu cám ơn chú.
Thực ra là cháu đã có sđt va email của chú nhưng cháu lưu trong điện thoại một lần máy hỏng main nên mất.
cháu sẽ gửi chú một số bv nếu có điều kiện chú đọc giúp cháu.

phamxuannguyen

Chúc mừng Hoàng

Chú chúc mừng cháu đã cưới vợ và sắp được làm bố. Chúc vợ chồng cháu và cô (cậu) bé sắp ra đời có một cuộc sống an lành hạnh phúc. Cháu có bài viết hoặc sáng tác nào muốn gửi chú thì gửi vào email của chú là: tufs03@yahoo.com