Ra biển nhậu bàn việc... lớn (Trương Duy Nhất)

By phạm xuân nguyên

Nóng. Như lọt thỏm trong cái chảo sấy khổng lồ. Chạy trốn khỏi Hà Nội. Muốn ném quẳng mình ra giữa biển.

          Lái xe là gã đầu bạc.

          Cả Viện Văn ai cũng chê lão lái chập choạng. Ông Viện trưởng nói rất thật như thể thương và lo cho mình: Nhất dám ngồi xe cho Nguyên nó lái thật à?

          Lo cũng phải bởi xưa nay cứ nghe gã mời lên xe chở đi nhậu là mấy ông bà giáo sư bịt miệng cười rồi chắp tay... vái !

More...

Khi nhà phê bình cầm lái ô tô (Nguyễn Bắc Sơn)

By phạm xuân nguyên



Mấy hôm trước tháp tùng nhà văn Thúy Toàn đi nhận huy hiệu 40 năm tuổi Đảng anh rủ tôi đi Vinh với đoàn nhà văn Thụy Điển. Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây (TTVHNNĐT) đầu mối phía Việt Nam tổ chức tuần văn học Thụy Điển tại Việt Nam tiến tới kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (11/1/1969) bí thư chi bộ đi là phải quá rồi còn gì. Đi thì đi cho vui chứ ai lại mang cái chức bí thư chi bộ ra để thiên hạ cười cho thối mũi à? Ngay với anh Bí thứ tiền nhiệm của tôi người ta trọng là trọng ông Thúy Toàn dịch giả Giám đốc TTVHNNĐT chứ ông Thúy Toàn bí thư chi bộ thì nói anh đừng giận rất chi là... vô tích sự. Hỏi Nguyên có đi không "em không đi thì sao thành được?". Ờ nhỉ lâu nay thiên hạ đã biết Nguyên phê bình văn học. Khắp Bắc Nam còn biết Nguyên MC văn chương. Ấy là chưa kể có lần tôi còn thấy anh đeo toòng teng trên cổ  phù hiệu của Ban tổ chức Festival quốc tế Huế in mầu hẳn hoi: Phạm Xuân Nguyên nghệ sĩ múa bụng. Thì ra có một nghệ sĩ Thổ Nhĩ Kỳ biểu diễn múa bụng trên nền thơ đọc do Nguyên chọn và... trình diễn. Chả gì bữa ấy anh vừa được no bụng vừa no mắt ngắm bụng vũ nữ đẹp hơn cả bụng nàng Ápsara trên điêu khắc Chàm. Để xem hôm nay ông Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội cầm lái ôtô thế nào?

More...

Nghệ sĩ thời chiến (Howard Zinn)

By phạm xuân nguyên


Khi tôi nghĩ về mối quan hệ giữa nghệ sĩ và xã hội -và đối với tôi vấn đề này bao giờ cũng có thể là gì hơn đang là gì - tôi nghĩ đến cái từ "siêu nghiệm". Đó là một từ tôi chưa bao giờ dùng trước công chúng nhưng đó là từ duy nhất mà tôi có thể dùng để mô tả điều tôi nghĩ về vai trò của nghệ sĩ. Nói "siêu nghiệm" ý tôi muốn nói nghệ sĩ siêu nghiệm cái tức thì. Siêu nghiệm cái ở đây và bây giờ. Siêu nghiệm sự điên rồ của thế giới. Siêu nghiệm chủ nghĩa khủng bố và chiến tranh. Các nghệ sĩ suy tư hành động trình diễn âm nhạc viết văn ở bên ngoài cái khung mà xã hội đã tạo ra. Nghệ sĩ không thể làm gì nhiều hơn là đưa lại cho chúng ta vẻ đẹp tiếng cười sự đam mê sự ngạc nhiên và tấn kịch. Tôi không có ý hạ thấp các hoạt động này khi nói nghệ sĩ không thể làm gì hơn những việc đó. Nghệ sĩ không cần phải xin lỗi bởi vì khi làm những việc đó nghệ sĩ nói với chúng ta thế giới phải nên như thế nào ngay cả nếu như bây giờ nó chưa được thế. Nghệ sĩ mang chúng ta thoát khỏi những thời khắc khủng khiếp mà chúng ta trải qua hàng ngày - một số ngày nhiều hơn những ngày khác - bằng cách chỉ cho chúng ta thấy điều gì là có thể. Nhưng nghệ sĩ có thể và cần phải làm hơn thế. Thêm vào việc sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật nghệ sĩ cũng còn là một công dân và một con người. Cái cách xã hội định phân loại chúng ta khiến tôi hoảng sợ. Tôi là một nhà sử học. Tôi không muốn chỉ là một nhà sử học nhưng xã hội đã đặt chúng ta vào khuôn khổ. Vâng nó đã rèn chúng ta: anh là nhà sử anh là doanh nhân anh là kỹ sư. Anh hoặc làm nghề này hoặc làm nghề khác. Điều đầu tiên người ta hỏi anh khi gặp ở một bữa tiệc là "Anh làm nghề gì?". Câu hỏi đó có nghĩa là "Anh được phân loại thế nào?" Vấn đề mà mọi người bắt đầu suy nghĩ rốt cuộc họ là ai. Họ là những người chuyên nghiệp về một cái gì đấy. Anh nghe cái từ chuyên nghiệp thường được dùng nhiều. Mọi người nói "Anh cần phải chuyên nghiệp". Cứ mỗi khi nghe thấy cái từ này tôi lại hơi sợ bởi vì nó đóng khung con người làm việc bên trong khuôn khổ nghề nghiệp của họ.

More...

Chế Lan Viên - người đi tìm mặt

By phạm xuân nguyên

Hôm nay (19/6) tròn hai mươi năm mất nhà thơ Chế Lan Viên (1920 - 1989). Bài này là bài tôi viết nhanh khi ở Sài Gòn đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông để tham gia một cuộc tưởng nhớ ông lúc ấy. Chế Lan Viên là một hiện tượng văn học đa diện và phức tạp còn cần phải được khám phá soi chiếu nhiều chiều. Tôi đưa lại bài viết này cùng hai bài thơ di cảo của ông và một bài thơ của nhà thơ Bùi Minh Quốc như một sự tưởng nhớ Chế Lan Viên sau hai mươi năm ông từ cõi thế.

More...

Xa lộ thông tin chỉ còn lề phải (Thiện Ý tiếp theo)

By phạm xuân nguyên

Lý Quý Chung Trần Trọng Thức mời nhà báo Thép Mới cùng thảo luận tìm cho Tuổi Trẻ phương châm phát triển gồm 3 từ: Đỏ Trẻ Sài Gòn. Tờ Tuổi Trẻ không lâu sau đã được bạn đọc vồ vập. Ban đầu bạn đọc của nó là sinh viên học sinh người lao động dần dần nó giành cả bạn đọc là cán bộ đảng viên của báo Đảng khiến báo chí cả nước nhìn vào nó để học hỏi đổi mới nội dung và hình thức. Tuy vậy những "ông thầy" ở đây đã không được quý trọng. Chị Kim Hạnh Tổng Biên tập báo Tuổi Trẻ (sau ông Võ Như Lanh) đã từng thổ lộ: Quản lý các anh này luôn bị trên đe dưới búa. Cấp trên thì lo ngại dò xét còn các anh thì hay đấu tranh khi có những bài bị gác không thỏa đáng. Cuối cùng số đông trong Ban biên tập muốn tòa báo khỏi bị soi mói vì sự có mặt của các nhà báo chế độ cũ. Thế là xảy ra cuộc "di cư" của hai ông thày Lý Quý Chung Trần Trọng Thức và kéo theo họ có bảy học trò từ Tuổi Trẻ xin sang Lao Động đưa tới sự ra đời báo Lao Động Chủ nhật năm 1990 nổi tiếng một thời. Trước đó báo Lao Động chỉ bán cho các tổ chức công đoàn mua bằng tiền "kinh phí". Sau khi nhóm anh em này về nhiều cây bút xuất sắc cũng kéo nhau về biến Lao Động trở thành tờ báo mạnh nhất của báo chí cấp trung ương ở Việt Nam tấm gương đổi mới cho báo chí cả nước. Tiếc thay nó bị nghiêng đổ bởi một lý do không đâu như đã kể ở trên.

More...

Xa lộ thông tin chỉ còn lề phải (Thiện Ý)

By phạm xuân nguyên

Nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21/6) đọc được bài này trên talawas xin phép đưa về đây cho mọi người cùng đọc để thêm thông tin và sự thật - chức năng chính yếu của báo chí và người làm báo.


Báo chí vô sản định hình ở Liên Xô sau Cách mạng tháng Mười. Năm 1920 trong thư gửi Emma Goldman nữ chính trị gia Hoa Kỳ Lenin cho tự do ngôn luận là một thiên kiến tư sản. Như vậy có thể hiểu báo chí vô sản tách ra khỏi trào lưu giành quyền tự do ngôn luận mà nhân loại đã đeo đuổi từ những năm 40 của thế kỷ 19.

More...

Tổng thống Xứ Mơ (Enyo Iogy Teshansky)

By phạm xuân nguyên

Mơ thường trái hẳn với thực chẳng phải vậy sao? Trong mơ những mong ước thiêng liêng nhất của chúng ta đều được thực hiện. Khi ta mơ thấy được vàng ấy là khi trong đời ta không một xu dính túi. Nói gọn lại tương tự như ví dụ này bạn có thể dễ dàng hình dung tình hình chính trị và xã hội của Xứ Mơ là thế nào.

Tôi chỉ xin nói một điều: ở Xứ Mơ người công dân mẫu mực nhất hoàn toàn không phải là người làm lụng nhiều hơn những người khác luôn luôn tất bật vội vàng mà là người lười hơn những người khác suốt ngày chỉ nằm ườn trên đi-văng ở nhà mình. Vì thế dễ hiểu là người đứng đầu nhà nước Xứ Mơ được bầu không phải là người chăm làm nhất mà là người vô công rồi nghề nhất.

More...

Dưới chân Phú Sĩ

By phạm xuân nguyên

Mười năm trước đúng ngày này tôi lần đầu tiên xuất ngoại. Đó là chuyến đi đến Osaka (Nhật Bản) theo lời mời của một giáo sư dân tộc học. Chuyến đi hai tuần trong đó có một tuần ở Tokyo đã mở ra cho tôi những bến bờ khác về sau cũng như những chuyến đi khác ra thế giới. Kỷ niệm mười năm lần đầu bước chân ra ngoài đất nước tôi đưa lại đây một bài viết từ hồi đó.


More...

Mối tình xuyên Đại Tây dương (tiếp theo và hết)

By phạm xuân nguyên

Algren viết thư đáp lại rằng ông có ý định đề nghị bà lấy ông khi bà đến Chicago. Ông thích chờ đợi cuộc gặp để nói chuyện nghiêm túc nhưng bức thư ngày 23 tháng bảy đã buộc ông phải nhìn sự việc một cách tỉnh táo: cuộc hôn nhân sẽ đẩy cả hai người đến sự đoạn tuyệt không thể được với cái thế giới mà mỗi người không thể tách rời. Chẳng lẽ có thể chặt đứt gốc rễ ràng buộc bà với Paris ông với Chicago mà không thấy nuối tiếc và không cảm như đó là một cuộc tự sát tinh thần? Tuy nhiên ông cảm thấy mình buộc chặt với bà bởi những mối dây hôn nhân chặt hơn những mối dây đã từng gắn ông với người vợ hợp pháp trước đây. Còn về tương lai... Liệu một ngày nào đó ông có căm ghét bà không?Hiện thì ông cảm thấy là điều đó không thể có được. Ông biết ơn bà và sẵn sàng vì bà mà từ bỏ hình thức chung sống theo như thông lệ:họ sống một thời gian bên nhau rồi bà ra đi. Nếu ông có điều kiện thì bay đến Pháp sau đó trở về nhà không hề có những cảnh bi thương sướt mướt.

More...

Mối tình xuyên Đại Tây dương (tiếp theo)

By phạm xuân nguyên

 

Thứ bảy 7/7 [1947]


Nelson yêu quý từ sáng trời đổ mưa đường sắt bãi công em không biết làm cách nào để ra được chỗ ở ngoại ô. Sau hai ngày ác mộng vừa qua ở Paris em rất muốn đến đó nghỉ ngơi và làm việc. Chiều thứ năm khi viết thư cho anh tâm trạng em hơi bị u uất nhưng bây giờ thì qua rồi. Cái chính là em lại muốn làm việc. Em đã uổng công sau khi trở về cố lập tức ngồi vào bàn viết tiếp cuốn sách về phụ nữ (ý nói cuốn "Giới thứ hai" - ND) mà em đã khởi thảo trước khi đi. Đối với em nó tạm thời đã chết. Em không thể nào tiếp tục viết tiếp được từ cái chỗ bị ngắt quãng. Em sẽ quay lại nó nhưng là về sau còn bây giờ em phải sục vào các ấn tượng chuyến đi của mình em không muốn để chúng tản mát mất cần phải lưu lại một cái gì đó dù chỉ là trên giấy nếu như không thể bằng cách nào khác (về sau những ghi chép này được tập hợp thành cuốn sách "Nước Mỹ ngày qua ngày" - ND). Em sẽ viết về nước Mỹ và về bản thân muốn trình bày nó như một kinh nghiệm cá nhân: "tôi ở Mỹ". Muốn chỉ ra cái gì ẩn đằng sau những từ "đến" "đi" "nhìn xem đất nước" muốn nhận thấy cảm thấy nắm bắt một cái gì đó v.v. Đồng thời em sẽ cố gắng suy nghĩ về chính hiện thực cuộc sống Mỹ. Anh hiểu là ý em nói gì chứ? Em sợ mình diễn đạt không được rõ ràng cho lắm nhưng ý đồ này rất hấp dẫn em.

More...