phamxuannguyen | 24 Apr, 2008, 04:16 |
Phạm Xuân Nguyên trả lời | (396 Reads)
Nói chuyện với Lê Quỳnh chiều ngày 21-4, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên ở Hà Nội cho biết đánh giá về đời thơ của Lê Đạt:
Lê Đạt (phải) và Dương Tường tại Văn Miếu
BBC:Có ý kiến cho rằng thơ của Lê Đạt giai đoạn sau này hay hơn, thú vị hơn giai đoạn sáng tác ban đầu, mặc dù dĩ nhiên ông được người ta biết chủ yếu là qua sự dính líu đến Nhân Văn Giai Phẩm. Anh nghĩ thế nào?
Tôi đồng ý với đánh giá ấy. Thật ra thời kỳ đầu, ông xuất hiện với những bài thơ mang tính công dân, thời sự. Lê Đạt cùng một số bạn bè được biết đến trong Nhân Văn, là qua tinh thần công dân, chính trị nhiều hơn là văn chương nghệ thuật. Vì họ chưa kịp có một quá trình lâu dài, chỉ mới vừa xuất hiện thì bị dẹp. Nhưng Trần Dần, Lê Đạt và một số người khác biến cái không may thành trường rèn luyện. Họ đọc sách báo nước ngoài, tiếp tục nung nấu, tìm tòi trong im lặng, bóng tối. Để rồi khi xuất hiện trở lại, họ đưa ra những tác phẩm không bị tụt hậu và ở mặt nào đó, họ còn đi trước. Lê Đạt, từ tập Bóng chữ, Ngó lời, các tập truyện ngắn cho đến tập thơ gần đây nhất U75 Từ Tình, thơ của ông ngày càng chín hơn theo hướng ông lựa chọn.
BBC:Có thể xem Trần Dần là người thầy của nhiều nhà thơ trẻ hiện nay. Còn trường hợp Lê Đạt là như thế nào?
Trần Dần, như nhà văn Phạm Thị Hoài gọi, là “Thủ lĩnh trong bóng tối”. Ông có một uy lực văn chương to lớn, điều này càng chứng tỏ khi bây giờ tác phẩm của ông được đưa ra ánh sáng. Nhưng ông mất đã 10 năm nay. Dĩ nhiên ảnh hưởng qua tác phẩm của ông sẽ còn rất mạnh. Riêng Lê Đạt thì may mắn hơn, ông xuất hiện và sống được với đời sống văn học đương thời. Khi đời sống văn học trở lại bình thường, ông đã lên tuổi lão. Nhưng với tâm hồn, tính cách rất trẻ, với kiến thức và tinh thần nhập cuộc, ông đã tác động tích cực đến văn học, đến các nhà thơ. Ông không ngại giao tiếp với các nhà thơ trẻ. Các nhà thơ cũng học được từ ông, không chỉ từ thơ mà còn qua những cuộc tiếp xúc trực tiếp.
BBC:Gần đây một số người trong nhóm Nhân Văn, gồm cả ông Lê Đạt, được phục hồi, tiêu biểu là qua giải thưởng Nhà nước 2007. Văn giới trong nước có xem trường hợp ông Lê Đạt là may mắn hơn những người khác không?
Không, tôi không nghĩ vậy. Giải thưởng Nhà nước 2007 về văn học nghệ thuật trao cho bốn nhà thơ trong nhóm Nhân Văn – Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán. Người ta thấy đó là sự công bằng và xứng đáng. Dẫu còn có thể bàn nhiều về giải thưởng này, nhưng ta thấy ở đó là một sự thừa nhận xứng đáng cho tài năng thơ ca của họ, cho những gì họ đã phải chịu đựng. Dư luận quanh chuyện đó cũng có nhiều chiều khác nhau. Nhưng thái độ ứng xử với giải thưởng của ông Lê Đạt, Hoàng Cầm, theo tôi cũng là cách ứng xử phải lẽ. Nhưng đó không phải là sự may mắn. Ở trên tôi nhắc đến chữ “may mắn”, ý là rất còn may Trời còn cho ông sống khi diễn ra giai đoạn Đổi mới để ông còn dự mình vào đời sống văn học. Để ông còn tác động được đến nền văn học. Đấy là một người tận hiến vì thơ và ông xứng đáng được tôn vinh và kính trọng.
(BBC tối 21. 4. 2008)
Lê Đạt (phải) và Dương Tường tại Văn Miếu
Phạm Xuân Nguyên: Thơ Lê Đạt cần được đặt vào dòng thơ cách tân, đổi mới của Việt Nam thế kỷ 20. Vào những năm 1950, Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm ngoài ý nghĩa chính trị, xã hội, còn là đại diện cho lực lượng mới của văn học muốn cách tân thơ Việt sau thời Thơ Mới. Nhưng vì hoàn cảnh lịch sử, cuộc cách tân này bị gián đoạn.
BBC:Có ý kiến cho rằng thơ của Lê Đạt giai đoạn sau này hay hơn, thú vị hơn giai đoạn sáng tác ban đầu, mặc dù dĩ nhiên ông được người ta biết chủ yếu là qua sự dính líu đến Nhân Văn Giai Phẩm. Anh nghĩ thế nào?
Tôi đồng ý với đánh giá ấy. Thật ra thời kỳ đầu, ông xuất hiện với những bài thơ mang tính công dân, thời sự. Lê Đạt cùng một số bạn bè được biết đến trong Nhân Văn, là qua tinh thần công dân, chính trị nhiều hơn là văn chương nghệ thuật. Vì họ chưa kịp có một quá trình lâu dài, chỉ mới vừa xuất hiện thì bị dẹp. Nhưng Trần Dần, Lê Đạt và một số người khác biến cái không may thành trường rèn luyện. Họ đọc sách báo nước ngoài, tiếp tục nung nấu, tìm tòi trong im lặng, bóng tối. Để rồi khi xuất hiện trở lại, họ đưa ra những tác phẩm không bị tụt hậu và ở mặt nào đó, họ còn đi trước. Lê Đạt, từ tập Bóng chữ, Ngó lời, các tập truyện ngắn cho đến tập thơ gần đây nhất U75 Từ Tình, thơ của ông ngày càng chín hơn theo hướng ông lựa chọn.
BBC:Có thể xem Trần Dần là người thầy của nhiều nhà thơ trẻ hiện nay. Còn trường hợp Lê Đạt là như thế nào?
Trần Dần, như nhà văn Phạm Thị Hoài gọi, là “Thủ lĩnh trong bóng tối”. Ông có một uy lực văn chương to lớn, điều này càng chứng tỏ khi bây giờ tác phẩm của ông được đưa ra ánh sáng. Nhưng ông mất đã 10 năm nay. Dĩ nhiên ảnh hưởng qua tác phẩm của ông sẽ còn rất mạnh. Riêng Lê Đạt thì may mắn hơn, ông xuất hiện và sống được với đời sống văn học đương thời. Khi đời sống văn học trở lại bình thường, ông đã lên tuổi lão. Nhưng với tâm hồn, tính cách rất trẻ, với kiến thức và tinh thần nhập cuộc, ông đã tác động tích cực đến văn học, đến các nhà thơ. Ông không ngại giao tiếp với các nhà thơ trẻ. Các nhà thơ cũng học được từ ông, không chỉ từ thơ mà còn qua những cuộc tiếp xúc trực tiếp.
BBC:Gần đây một số người trong nhóm Nhân Văn, gồm cả ông Lê Đạt, được phục hồi, tiêu biểu là qua giải thưởng Nhà nước 2007. Văn giới trong nước có xem trường hợp ông Lê Đạt là may mắn hơn những người khác không?
Không, tôi không nghĩ vậy. Giải thưởng Nhà nước 2007 về văn học nghệ thuật trao cho bốn nhà thơ trong nhóm Nhân Văn – Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán. Người ta thấy đó là sự công bằng và xứng đáng. Dẫu còn có thể bàn nhiều về giải thưởng này, nhưng ta thấy ở đó là một sự thừa nhận xứng đáng cho tài năng thơ ca của họ, cho những gì họ đã phải chịu đựng. Dư luận quanh chuyện đó cũng có nhiều chiều khác nhau. Nhưng thái độ ứng xử với giải thưởng của ông Lê Đạt, Hoàng Cầm, theo tôi cũng là cách ứng xử phải lẽ. Nhưng đó không phải là sự may mắn. Ở trên tôi nhắc đến chữ “may mắn”, ý là rất còn may Trời còn cho ông sống khi diễn ra giai đoạn Đổi mới để ông còn dự mình vào đời sống văn học. Để ông còn tác động được đến nền văn học. Đấy là một người tận hiến vì thơ và ông xứng đáng được tôn vinh và kính trọng.
(BBC tối 21. 4. 2008)
Trackback URL: http://www.vnweblogs.com/trackback.php?id=62968
Bản in
chú Nguyên kính mến,
Lâu ko có dịp gặp chú không biết chú còn nhớ cháu không.qua blog của chú cháu gửi lời thăm chú. cháu đã đọc một số bv của chú. Không biết lâu nay chú có viết được gì dài dài và đã xuất bản hay chưa.
chúc chú có mấy ngày nghỉ vui vẻ. sáng tác nhiều!
Cháu Hoàng (Hà tĩnh), gv đh Lâm nghiệp;