NGUYÊN ĐẦU BẠC

Ngày thơ ở Văn Miếu (Hà Nội)

Mon, 01 Mar 2010 22:53:10 +0700

Ba cặp mẹ con nhà văn đi hội thơ. Từ trái sang: Trần Thanh Hà, Di Li, Nguyễn Quỳnh Trang. Hậu cảnh là góc sắp đặt của Quỳnh Trang: "Bài thơ Internet" của cô được tháo rời lắp ghép trên các hình phím máy tính.

Cô trò gặp nhau. (Cô: tiến sĩ, nhà thơ Phạm Thu Yến (phải). Trò: tiến sĩ, nhà văn Phạm Hải Anh.)

Đọc thơ cái đã!

Nào cháu lên cao cùng thơ mẹ. (Cháu Việt Quỳnh - bài thơ đời của Quỳnh Trang và Cao Việt Dũng.)

Hong chữ.

Tết và Tết

Wed, 17 Feb 2010 09:46:09 +0700

Sông Hồng nhìn từ cầu Chương Dương (mồng 6 tết Kỷ Sửu, 2009)

Vườn xuân quê (Thạch Linh, Thạch Hà, Hà Tĩnh, mồng 1 tết Canh Dần, 2010)

Tặng sách ngày tết (Vinh, Nghệ An, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)

Khói xuân (Hai giảng viên Đại học Vinh, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)

Gia đình nhà văn Nguyễn Việt Hà chúc tết PXN (Hà Nội, mồng 4 tết Canh Dần, 2010)

Nhà văn Trung Trung Đỉnh và họa sĩ Đỗ Phấn tại quê TTĐ (Vĩnh Bảo, Hải Phòng, mồng 7 tết Canh Dần)

Ngày xuân mừng ông lên lão bảy mươi (Anh trai nhà văn TTĐ)

Nhà thờ thành phố Thái Bình (mồng 7 tết Canh Dần)

Bày cỗ hết tết (Trang trại của họa s Lý Trực Dũng tại Hòa Bình, mồng 8 tết Canh Dần)

Ký họa ngày xuân (Họa s Lý Trực Sơn, em trai họa sĩ LTD)

Chúc Tết Nguyễn Quang Lập (từ trái sang: Đoàn Tử Huyến, NQL, Ngô Hà Thái, Hoàng Thị Vinh, Bảo Ninh)

Tết giàu hay nghèo?

Fri, 12 Feb 2010 00:04:11 +0700

Cảnh tết ở nhà tôi năm nay

Trước hết ta hãy đọc đôi câu đối phổ biến ngày Tết:

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ

Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh

Trong sáu yếu tố được người xưa nêu ra để coi là tết thì nay chỉ còn ba. Pháo đã không còn nổ. Nêu không còn trồng ở sân. Câu đối đỏ đã thưa thớt, vắng bóng. Chỉ thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh là còn lại. Như vậy là còn lại cái "vật chất", cái ăn. Còn cái nghe, cái nhìn, cái đọc thì phai mờ, nhạt nhòa dần theo năm tháng. Cũng may, theo năm tháng có cái đã mất đi nay lại trở về. Thay cho câu đối đỏ ít được treo thì mấy năm nay cứ đến Tết mọi người lại có thú xin chữ của các ông đồ tân thời để về treo nhà cầu Phúc Lộc Thọ Khang Ninh. Hình như luôn là phải có sự cân bằng như vậy trong tâm thức người Việt, nhất là trong dịp Tết.

Thế là vừa giàu vừa nghèo.

Tết là dịp sum vầy tụ họp của cộng đồng, từ trong nhà ra ngoài đình. Tết là dịp đi xa về gần, họ hàng làng mạc gặp gỡ chia vui, nhìn lại năm cũ, mong ước năm mới. Vui như Tết là cái vui sum họp, đoàn tụ. Ai phải tha hương, ai phải đón tết ở đất khách quê người, đều có tâm trạng nhớ thương, nhớ tiếc, nhớ mong, buồn bã và ngậm ngùi. Về quê ăn tết - xưa đã vậy, nay vẫn còn vậy. Nay còn nhộn nhịp, chen chúc hơn. Tàu xe ba ngày tết luôn là nỗi lo lớn của ngành giao thông vận tải, luôn là mối quan tâm hàng đầu của những người xa quê hương bản quán. Về tết, đó là tâm trạng của mỗi người Việt Nam hướng về tổ tiên, gia đình, quê hương mỗi độ xuân về. Tâm trạng này vẫn còn đậm lắm hôm nay, nhất là trong thời buổi hiện đại tất bật, thì ba ngày tết là dịp nghỉ ngơi lắng lại cho mỗi người một góc tâm tư để rồi ra tết lại hối hả lao vào cuộc mưu sinh.

Thế là vẫn còn giàu.

Tết là dịp du xuân, chơi xuân. Xưa chỉ quanh quẩn trong làng ngoài xã. Nay đi Nam đi Bắc, đi ra nước ngoài. Xuất hành đầu năm không chỉ bước chân ra ngõ rồi quay vào nhà, mà bay lên rừng xuống biển, bay đến những nơi chốn không ăn tết như mình, hay là mang cái tết mình đến những nơi khác mình. Chơi tết ở xa, nam thanh nữ tú đi, đôi lứa tình nhân đi, ông già bà lão đi, gia đình đi, bạn bè đi. Đào mai lặng lẽ nở trong nhà, khói hương bàn thờ ông bà lặng lẽ tỏa trong nhà, khi mở cửa vào mang cả hương vị xa vào.

Thế là đang giàu.

Tết xưa, trẻ nhỏ chờ đón tiền mừng tuổi, "tiền lì xì", giá trị ít thôi mà ý nghĩa thì nhiều, thì nặng. Tiền mừng tuổi cốt không phải ở tiền to, tiền nhiều, cốt là ở cái niềm vui đứa trẻ nhận được biết mình thêm lên một tuổi, lớn thêm một chút, biết coi trọng một giá trị tinh thần ông bà cha mẹ trao tặng, đặng mà mỗi năm một thêm tuổi biết thành người làm ra giá trị mới không chỉ tính bằng tiền bạc. Nay tiền mừng tuổi giảm đi giá trị tinh thần, tăng lên về vật chất, nhẹ cái nghĩa tuổi mà nặng cái nghĩa lợi. Những phong bao hồng điều hình thức vẫn thế mà lắm lúc cái bên trong nó lại chia ra khác biệt, phân cấp.

Thế là đang nghèo.

Tết là dịp hòa đồng, nhưng cũng là lúc phơi bày những trái ngược, mâu thuẫn. No ba ngày tết, nhưng có cái no dồn cả năm lại, có cái no quanh năm tết đến chẳng muốn ăn. Người mong tết đến vui xuân. Người lo tết về thiếu thốn đủ bề. Giảm thiểu sự chênh lệch để ai ai cũng có thể đón tết no đủ, ngày nay mỗi người không chỉ ăn tết riêng mình. Đêm giao thừa, sáng mồng một, ấm lòng khi nghĩ quanh ta lộc xuân chia đều cho mọi người, không kể sang hèn giàu nghèo.

Thế là giảm nghèo thêm giàu.

Xuân hàng năm vẫn về theo vòng quay đất trời. Người theo nhịp tuần hoàn vũ trụ vẫn tự tạo cho mình một khoảng dừng. Đó là tết. Dẫu có phôi pha mặt này, đậm thêm mặt kia, tết Việt vẫn đắp bồi tinh thần tình cảm cho người dân Việt biết thương người thương mình hơn.

(Bài đăng báo Nông Thôn Ngày Nay số tất niên Kỷ Sửu)

Tôi khóc cho em và cho tôi

Mon, 21 Dec 2009 06:10:22 +0700

Tôi khóc cho em vì em đã chiến thắng. Em đã đá hết mình trên sân trong 120 phút, và ở loạt penalties em vẫn bình tĩnh ghi bàn vào lưới để đoạt tấm huy chương vàng ở lần đá thứ ba, giành lại ngôi Hậu từ tay kình địch. Vậy là sau một mùa Sea Games gián đoạn, em lại lần thứ tư ngự ngôi cao bóng đá nữ khu vực. Một thành tích tuyệt vời khi bóng đá là trò chơi của tập thể mười một con người.

Tôi khóc cho em đã chạy khắp sân, đã đeo bám quyết liệt đối phương, đã căng thân mình chống đỡ từng đường ban quả bóng. Tấm thân nữ ngại gì quăng quật, va chạm. Đã bao ngày tháng em khổ luyện trên sân. Đã bao ngày tháng em đổ mồ hôi, em bị chấn thương. Nhan sắc nữ giới em chịu hao mòn. Nét dịu dàng nữ tính em chịu che lấp. Để trên sân em chạy, em xoạc, em chuyền, và em sút. "Khi em tập thì huân chương chưa có / Có gì đâu cho cổ vũ reo hò / Khi cả nước mừng vui ngôi hậu / Mùa xuân con gái đã bên kia". Tôi mượn lời thơ của một nhà thơ ứng vào cho em, khóc mừng chiến thắng cùng em.

Tôi khóc cho em khi giờ này ở đất Lào em đã khóc, đã chảy nước mắt mừng vui, đã nghẹn ngào không nói nên lời, và cả nước vui cùng em, mừng cho em, nhưng cả nước ngồi nhà, không xuống đường "quậy" tưng bừng. Tâm lý chung của cả nhân loại, không riêng gì giống nòi ta. Mà cũng chẳng riêng gì bóng đá nữ, thành tích của nữ ở bộ môn nào cũng thường bị nhìn nhận thấp hơn, ít vồ vập, trân trọng hơn, so với nam giới. Lẽ đời mà, em biết và em chấp nhận. Nhưng để tôi khóc cùng em, những giọt nước mắt sung sướng bây giờ, và sẽ ngậm ngùi có lúc. Tôi chạnh lòng giữa lúc vui có nên chăng. Dẫu thế, em hãy đá quả bóng về phía tôi. Vì tôi hiểu: "Có những kẻ đến đây / Ngợi ca đào nở rộ / Chân tình nhất những ai / Đến sau mùa hoa nở". Bài dân ca Nhật Bản nói thế. Tôi sợ rồi những dòng tin cảnh ngộ em nay mai làm tôi khóc những giọt nước mắt cay đắng. Thì hãy cứ khóc vui hôm nay cho thỏa cái đích đã đạt, ước mơ đã thành.

Tôi khóc cho em chia vui cùng những người con trai đã và sẽ đến bên em, chấp nhận em, chia sẻ em theo nghiệp quần đùi áo số một đoạn đời và đưa vai gánh vác cùng em chặng đường dài phía trước. Họ là có thật, hiện hữu cụ thể, và em mong ước xiết bao có được họ và giữ được họ trong đời. Họ cũng yêu thương và trân trọng em biết bao. Tôi khóc để mong những phận đời nữ sau nghiệp thể thao sẽ không đơn lẻ, túng thiếu, và buồn bã. Hãy để tấm huân chương vàng hôm nay mãi lấp lánh trong mỗi vòng lăn trái bóng và theo từng bước chân cầu thủ, dù các thế hệ sẽ kế tiếp nhau ra sân.

Tôi khóc cho tôi vì chịu ơn em đã mang lại một niềm vui to lớn vỡ òa, một tình cảm xúc động sâu xa, một tri nhận con người qua nữ giới. Tôi khóc cho tôi vì những điều đã khóc cho em. Khi em hát quốc ca trên bục huân chương, tôi khóc cho em cho tôi, vì càng thấm thía hơn Tổ Quốc là Mẹ!

(TUỔI TRẺ 17.12.2009)

*Câu bôi đỏ bị cắt và sửa khi lên báo.

Từ cái vai Sing đến cái đầu Việt

Tue, 15 Dec 2009 15:38:09 +0700

Mười một năm trước. Cũng vào một buổi tối tháng cuối năm thế này, cái vai của tiền đạo Sasi Kumar đã trở thành bệ đỡ cho đội tuyển bóng đá Singapore lên ngôi vô địch giải đấu Tiger Cup 1998 tổ chức tại Việt Nam trong trận chung kết với đội chủ nhà. Quả bóng nảy từ cái vai xuống sân vào lưới. Cả sân Hàng Đẫy chết lặng, tức tưởi. Cả Việt Nam chết lặng, ngậm ngùi.

Tối ấy, tôi có mặt trên sân, buồn vô kể khi trận đấu kết thúc, cố nán lại trong số người ít ỏi đứng nhìn cảnh đội Singapore giơ cao chiếc cúp vô địch trên sân nhà mình rồi lặng lẽ ra về trong tê tái, quên cả bạn bè cùng vào xem. Cái vai ấy lởn vởn trong ký ức không chỉ riêng tôi nhiều năm qua mỗi khi có những giải đấu bóng đá khu vực diễn ra, hai đội lại có dịp đụng nhau. Trước trận bán kết đầu tiên của hai đội U-23 Việt Nam và Singapore trong khuôn khổ Sea Games 25, tâm trạng tôi vẫn có chút lo lắng, phấp phỏng.

Vào cuộc, xem hơn chục phút đầu, cảm giác vẫn chưa yên tâm lắm. Ta ép sân nhiều, nhưng đội bạn lại có một cú sút chạm xà ngang, một cú đánh đầu hụt trước khung thành Tấn Trường, khiến tôi và tất cả chúng ta đều giật mình. Và khi đội Singapore ghi bàn trước, ám ảnh "cái vai" năm nào lại hiện ra, ít nhất với tôi. Dù tôi biết, bao nhiêu nước đã chảy qua cầu, thế và lực bóng đá Việt Nam hiện nay đã khác trước nhiều, nên tin có tin nhưng lo vẫn lo.

Cho đến khi cái đầu của Phan Thanh Bình chạm bóng trong cú băng vào cắt mặt đón quả đá phạt của Phan Thanh Hưng ghi bàn thắng gỡ hòa thì tôi thật sự thở phào. Pha ghi bàn kiểu này là một "đặc hiệu" của chàng tiền đạo xứ Đồng Tháp, nó gợi nhớ bàn thắng đặc biệt cùng kiểu của anh tại SEA Games 22 trên sân nhà trong trận bán kết với Malaysia, đưa đội nhà vào chung kết. Cục diện trận đấu bán kết Sing - Việt đã hoàn toàn thay đổi sau cú ghi bàn bằng đầu của Thanh Bình, đội ta đá "bốc" hơn, "máu" hơn, bài bản bây giờ mới được thi triển linh hoạt, tính ngẫu hứng cũng được phát huy. Những bàn thắng đến sau là điều tất yếu. Không phải chỉ tất yếu là kết quả của một đấu pháp, một chiến thuật đã được thầy Tô vạch ra.

Những bàn thắng ấy đã đến ngay khi những cái đầu của các chiến binh - cầu thủ U-23 biết bình tĩnh chờ cơ hội, biết tổ chức trận đấu. Vẫn biết còn đó những thiếu sót, sai lầm ở đường chuyền này, quả tạt kia. Vẫn biết còn đó những chủ quan, buông lỏng. Nhưng điều mà thế hệ vàng bóng đá Việt Nam mười năm trước chưa làm được, thế hệ đàn em hôm nay đã làm và đang làm được. Bắt đầu là từ cái đầu không run sợ trước bất kỳ đối thủ nào. Hôm qua ta hô "Việt Nam cố lên". Hôm nay ta hô "Việt Nam chiến thắng".

Cái vai của Kumar chỉ là một sự ăn may. Cái đầu của Thanh Bình là cả một quá trình khổ luyện và theo với thời gian là một sự tự ý thức. Chiến thắng của U-23 Việt Nam trước U-23 Singapore ở trận bán kết bóng đá Sea Games 25 đã được chuẩn bị từ cái đầu. Từ một cái đầu. Cái đầu Henrique Calisto. Bóng đá, và nói rộng ra là thể thao, không chỉ là hoạt động tay chân. Vì chủ thể của thể thao là con người dùng chính cơ thể mình làm công cụ. Chúng ta cần có thêm nhiều những cái đầu Calisto, không riêng trong bóng đá.

(TUỔI TRẺ 15.12.2009)

Dưới chân Phú Sĩ

Mon, 25 May 2009 06:22:43 +0700

Mười năm trước, đúng ngày này, tôi lần đầu tiên xuất ngoại. Đó là chuyến đi đến Osaka (Nhật Bản) theo lời mời của một giáo sư dân tộc học. Chuyến đi hai tuần, trong đó có một tuần ở Tokyo, đã mở ra cho tôi những bến bờ khác về sau, cũng như những chuyến đi khác ra thế giới. Kỷ niệm mười năm lần đầu bước chân ra ngoài đất nước, tôi đưa lại đây một bài viết từ hồi đó.

Anh Tân,

Thấm thoắt tôi xa anh, xa Tokyo đã được một tháng rưỡi. Tôi chậm thư cho anh, thật là một lỗi đáng trách. Nhưng anh có biết không, hơn một tháng qua tôi như vẫn sống trong bầu không khí Nhật Bản, tôi cứ bâng khuâng thẫn thờ như chúng mình chưa chia tay nhau, cứ thức dậy mỗi sáng lại tưởng như anh sắp đến để dẫn tôi đi xem các thắng cảnh Đông Kinh và cùng nhau trò chuyện tâm sự. Giờ đây ngồi viết thư cho anh, bao kỷ niệm của mấy ngày ngắn ngủi tôi được gặp anh lại ùa về trong tâm trí khiến tôi xốn xang nhớ.

Anh Tân, anh còn nhớ không? Ngay ngày đầu tôi đến Tokyo tôi đã được gặp anh, qua sự giới thiệu của Erisa Mori. Mori bảo tôi: hôm nay em bận không dẫn anh đi xem Tokyo được, nhưng sẽ có một người Việt làm guidetour cho anh, anh thích nhé. Vâng, tôi thích, đi ở xứ người có một người cùng quê hương chủng tộc với mình đưa dẫn hỏi còn gì bằng. Nhưng mà thú thực cùng anh, bên cái thích lúc đầu tôi có phần e ngại. Ngại mình thì ít, ngại cho người ở ngoài thì nhiều. Hơn nữa, tôi mới xuất ngoại lần đầu, chưa biết đâu vào đâu cả. Tuy nhiên đấy chỉ là ý nghĩ thoáng qua, tôi háo hức chờ cuộc gặp với anh. Sáng ấy, một sáng cuối tháng Năm, tại ga xe điện Kameido, anh còn nhớ không, anh Tân? Erisa Mori giới thiệu hai chúng ta với nhau rồi cô ấy bận việc đi, thế là hai chúng ta bên nhau bắt đầu cho một tình cảm.

Chúng ta nhanh chóng cởi mở với nhau. Cũng như tôi, lúc đầu, chắc anh có ngại. Một người Việt trong nước qua, lại là một người làm văn học, gặp trò chuyện chắc cũng thú, nhưng không biết cái người đó sẽ ăn nói thế nào đây. Và chúng ta đã tâm sự như hai người bạn. Anh sống ở Nhật Bản đã khoảng mười lăm năm, gia đình anh đã nhập quốc tịch Nhật, hai cô con gái anh bắt đầu đến trường học. Cả nhà anh bây giờ là công dân Nhật, mang tên họ Nhật, nhưng đấy là khi ở công sở, ở nhà trường, những lúc giao tiếp chính thức, còn ở nhà mình thì anh là Tân, vợ anh là Yến, các con anh là Thảo và Thi. Anh vẫn cố duy trì tiếng Việt trong gia đình ở chừng mực có thể, nhất là cho hai đứa con, như một chiếc cầu nối với quê cha đất tổ. Nhưng anh băn khoăn: chắc rồi chúng (các đứa con) chỉ biết sơ sơ vậy thôi, vì môi trường tiếng Nhật của chúng là chính. Bây giờ nhiều lúc ở nhà nghe cha mẹ nói tiếng Việt chúng đã không hiểu rồi. Thôi thế hệ mình còn thì phải giữ lấy cái tiếng nói của mình cho con cái, rồi ra sau này chúng thích thì tìm về, không thì cũng đành chịu. Tôi biết tâm trạng đó không phải của riêng anh và không phải chỉ người Việt định cư ở Nhật mới có. Tôi chia sẻ nỗi lo lắng cùng anh trong một niềm tin mơ hồ về cái gọi là chất Việt trong mỗi cá thể Việt sinh sống ở nước ngoài, nhất là ở thế hệ thứ hai, thứ ba. Anh còn nhớ, cái buổi sáng anh dẫn tôi thăm chùa Sensoji ở Asakusa (tại đây anh hỏi tôi có hay uống rượu không và đã mua tặng tôi một bộ cốc uống sake), sau đó hai chúng ta du ngoạn trên sông Sumida, và cập bờ tại một phía khác của Tokyo. Tại đây anh đã đưa tôi đến một quán ăn Việt Nam - biển đề bằng cả tiếng Việt, tiếng Nhật và tiếng Anh. Sau một tuần đến Nhật Bản đấy là hôm đầu tiên tôi ăn lại cơm nhà với nem rán, rau muống xào, thịt nướng, ngon miệng nhưng đắt (đĩa rau muống giá 1000 yên, gần bằng 100.000 DVN). Khi ăn tôi để ý đến ở bàn trong có một cô gái trẻ đang cùng con ngồi ăn. Cô gái chừng như người Việt, nghe chúng ta nói chuyện cô đã ngoái nhìn sang mấy lần. Khi đi ra ngang qua bàn chúng ta cô cất tiếng hỏi bằng giọng Huế: -Các anh là người Việt Nam phải không? Gặp được người Việt cô mừng quá ngồi lại trò chuyện hồi lâu. Cô gái tên Hương, học Cao đẳng Sư phạm Huế, năm 1995 được cử vào đoàn đại biểu thanh niên Việt Nam tham gia chương trình giao lưu thanh niên Nhật-Việt, từ chuyến đi đó đã nảy nở mối tình giữa cô và một thanh niên Nhật tình nguyện giúp đoàn. Chuyến đi kết thúc sau một tháng nhưng tình yêu thì sâu nặng, gắn bó. Hương đã thành cô dâu Việt trên đất Phù Tang, khi sinh con cô về lại Huế, mới trở sang Nhật gần đây. Cô cho biết anh chồng giờ mở cửa hàng đồ điện bận bịu suốt ngày nhưng rất thương vợ con, không muốn vợ phải làm gì cho vất vả, chỉ việc lo cơm nước ở nhà. Nhưng thế thì dễ buồn chán, Hương bảo, có mấy gia đình người Việt trong vùng đề nghị cô dạy kèm tiếng Việt cho con cái họ. Có lẽ em sẽ tính cách đó, nhưng phải thuyết phục chồng em đồng ý đã, - Hương cười, nói với chúng ta. Cô vẫn giữ quốc tịch Việt, còn đứa con đã vào quốc tịch của bố nó. Trong khi người lớn trò chuyện, cô bé nội Nhật ngoại Việt mang cái tên Nhật ý nghĩa "vạn niên thanh" ngủ ngon trên tay mẹ. Anh đã cho Hương địa chỉ một người quen, cũng là dân Việt, ở gần đó để cô liên hệ đi lại cho vợi nỗi nhớ nhà. Trong câu chuyện tôi mới hay vợ anh là một trong những người phiên dịch đắc lực cho chuyến giao lưu có Hương tham gia, và không chỉ một chuyến đó, một việc đó. Giúp được gì cho người trong nước sang thì gắng giúp, vợ chồng anh luôn hành động như vậy.

Anh Tân, những ngày tôi ở Tokyo anh đã tận tình hết mực với tôi và đã cho tôi có dịp hiểu được đôi điều về cuộc sống của người Việt mình bên đó. Hôm đi tắm nước nóng (ofuro), anh đã cho tôi làm quen thêm với Hiếu và Ngọc, mới quen nhưng đã thật tình với nhau. Các anh đang vất vả kiếm việc làm, nay có việc mai không, nhưng gặp nhau là nghĩ về nước nhà. Trong câu chuyện của chúng ta có những điều các anh hỏi tôi buồn vì các anh thiếu thông tin trong nước, nhưng có những điều tôi nói các anh lại băn khoăn và chúng ta đồng cảm được với nhau. Ví như khi nghe tôi bảo sách văn học trong nước số bản in thường chỉ là 1000 cuốn, các anh không hình dung nổi sao lại vậy được ở một đất nước hơn bảy chục triệu dân. Tôi không thể quên cuộc đi núi Phú Sĩ của chúng ta. Đang trong cảnh thất nghiệp chờ việc, nhưng nhân có tôi trong nước sang và một anh bạn nữa, anh Chương, ở Mỹ qua, anh quyết định tổ chức chuyến đi Fuji-san cách Tokyo khoảng 150km. Người cầm lái xe hơi là Ngọc. Chiều ấy mây mù, Phú Sĩ như cô gái e thẹn không dám vén tấm khăn che mặt cho các vị khách đàn ông Việt đến từ ba chốn bốn nơi ngắm nhìn dung nhan thắng cảnh đất Phù Tang. Bù lại bốn chúng ta đã có một đêm đáng nhớ bên hồ Kawaguchi (tên hồ này theo âm Hán Việt là Hà Khẩu) dưới chân núi. Sau khi ofuro ở Thiên Thủy quán (so về dịch vụ thì tắm ở đây đắt hơn ở thủ đô nên chúng ta đã đùa vui gọi quán đó là "Thiên Thủy trảm" và cùng hẹn nhắc tên đó để nhớ nhau sau này), chúng ta đã ngồi lại bên chiếc bàn gỗ ngoài trời giữa đêm xuống lạnh uống các thứ sake, nhìn các cô cậu học sinh Nhật đi picnic đốt lửa nấu ăn, và trò chuyện cởi mở, chân tình với nhau. Bốn anh người Việt - một làm văn học từ Hà Nội sang, một lập phần mềm từ San Jose qua, hai làm điện toán từ Tokyo đến - nói đủ chuyện làm ăn, tình cảm, nhưng câu chuyện dẫu đi từ đâu vẫn về một điểm: sao cho nước Việt, dân Việt giàu mạnh, sống bình an. Những hàng rào ngăn cách, vô tình hay cố ý, bao giờ được dỡ bỏ; những mặc cảm, ngộ nhận bao giờ được tiêu tan; những giá trị tinh thần, dầu ở đây hay ở kia, bao giờ thành của chung cộng đồng. Đêm càng khuya sương xuống càng lạnh, bọn trẻ Nhật đã tản lên núi ngủ, đống than hồng của chúng được Ngọc đưa về bên bàn này thổi ấm lên cho cả bốn người, câu chuyện cứ bập bùng như rượu như lửa đốt cháy lòng. Tôi đã nhắc lại với các anh nhận xét của một người Nhật tôi được tiếp kiến ở Tokyo mấy ngày trước, một người Nhật có thâm niên ở Việt Nam, hiểu Việt Nam, nay đang là cố vấn tham mưu cho nhiều cơ quan cá nhân có quan hệ với Việt Nam. Ông ấy nói: người Việt Nam sống có tình nghĩa, chơi với họ rất hay, nhưng xin anh đừng giận, khi động đến tiền bạc và bàn chuyện làm ăn thì hãy đề phòng họ. Tôi chưa dễ đồng tình với ông ấy, nhưng không thể không suy nghĩ. Anh Chương, nhà phân tích hệ thống (Systems Analyst), truy hỏi tôi rất ghê, nhưng khi hiểu ra rồi cả bốn chúng ta đều cùng ngậm ngùi. Và anh còn nhớ không, giữa cuộc rượu tôi bỗng nâng chén xin đọc các anh nghe bài thơ Đất Nước: Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi, Đất nước có từ cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể..., Thời gian đằng đẵng, Không gian mênh mông, Đất nước là nơi dân mình đoàn tụ..., Hàng năm ăn đâu làm đâu, Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ... Lửa đượm tàn tro, sương sa dày, dưới chân Fuji-san bên hồ Kawaguchi, rượu sake lạnh, khuôn mặt các anh ẩn hiện, giọng tôi chập chùng đứt quãng. Bốn đứa con đất Việt đêm ấy, anh Tân và, anh Ngọc và, anh Chương và, tôi không còn gì khác để chỉ là người Việt: Khi ta đến gõ lên từng cánh cửa, Thì tin yêu ngay thẳng đón ta vào, Ta nghẹn ngào: đất nước Việt Nam ơi!

Tokyo rộng quá phải không anh Tân? Nơi anh ở phía ngoài thủ đô, đến chỗ tôi trú ngụ mất khoảng 1h30' đi xe điện (tốc độ khoảng 50km/h). Vậy mà gần như ngày nào anh cũng dành được thời gian cho tôi, thậm chí cả khi con ốm. Anh bảo từ hồi sang đây đến giờ chưa về lại nước lần nào, vả cũng đã lâu không gặp người bên nước sang, gặp được người như tôi nói chuyện được anh thấy khoái. Tôi cảm tấm lòng anh ưu ái cho tôi. Đi đâu, mua gì anh cứ giành phần trả tiền, bảo là: cái phần đó cứ để khi nào tôi về nước anh lo, tôi chỉ khoái về được nhậu bữa thịt cầy thật đã. Lại nhớ anh Chương thì khoái món tiết canh. Các anh quê miền Trung miền Nam, chưa một lần đến Hà Nội, chưa biết cái món tiết canh, thịt cầy ngoài Bắc nó ra sao. Tôi hứa, món ăn dân tộc đậm đà gợi lòng người xa xứ lắm. Bao giờ, bao giờ bốn chúng ta lại có dịp hội ngộ, nhưng là tại nước mình, bên Hồ Tây chẳng hạn, nâng ly rượu làng Vân cùng nhau vui cười. Anh Chương may ra sớm gặp, công việc của anh đi Đông về Tây liên tục, còn anh, và Ngọc, và Hiếu chưa thể một sớm một chiều đã đủ khả năng cho một chuyến về. Thôi cứ hy vọng để mà nhớ nhau!

Tôi nhớ, anh Tân ơi, khi chia tay nhau ở ga xe điện Tokyo để tôi lên tàu Shinkansen (tốc hành, 280km/h) về lại Osaka để từ Kansai Airport về nước, anh đắn đo một lúc rồi ngỏ ý muốn nhờ tôi một việc. Tôi sẵn sàng nghe anh. Anh nhờ tôi đều đặn mua một tờ báo văn học nghệ thuật nào đó có nhiều thông tin rồi gửi sang cho anh, anh đưa tiền trước. Tôi không nhận tiền anh, hứa là sẽ giúp anh việc này. Tôi biết, anh đã có đặt báo Tuổi Trẻ chủ nhật, hàng tuần đều nhận được báo từ Sài Gòn gửi sang. Chẳng thế mà ngay hôm đầu gặp nhau anh đã hỏi "vụ" cầu thủ Vũ Minh Hiếu ra sao rồi. Anh cũng lại đọc nhiều sách văn học, nhất là những tác phẩm nổi tiếng trong nước có tiếng vang ra nước ngoài. Nhu cầu của anh muốn có một tờ báo văn nghệ trong nước làm tôi thật vui.

Anh Tân, thư nhắc hoài kỷ niệm càng nhớ nhau nhiều. Mong ngày gặp lại nhất là gặp nhau ở Hà Nội. Mong anh và gia đình khỏe, các cháu ngoan, hiểu thêm nhiều tiếng Việt. Cho tôi gửi lời thăm anh Hiếu, anh Ngọc, chúc các anh ổn định công ăn việc làm và vẫn đầy lòng hăng hái say sưa hướng về đất nước. Nhật Bản hiện là nước đứng đầu về đầu tư vào Việt Nam, kinh nghiệm phát triển một đất nước vừa hiện đại vừa truyền thống của người Nhật rất bổ ích cho nước ta hiện nay. Có thể từ kinh nghiệm sống và làm việc trên đất Nhật các anh sẽ đóng góp được cho quê hương một chút gì chăng, để Việt Nam ta hóa rồng cất cánh. Tôi tin là anh, các anh, cũng sẽ tin như vậy. Thư này tôi xin gửi về anh: UMEDA TAN, 7-4-501 Zengyo Danchi Fujisawa-shi Kanagawa-ken, Japan.

Hà Nội 15.VII.1999

Thăm Điện Biên Phủ

Wed, 06 May 2009 16:36:33 +0700

Năm 2004, kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi lần đầu tiên đến địa danh lịch sử này, khi đi cùng nhóm phóng viên văn nghệ của Đài truyền hình Việt Nam lên làm chương trình. Năm nay, kỷ niệm 55 năm, tôi trở lại nơi đây trong đoàn cựu chiến binh của Viện Khoa học xã hội Việt Nam thăm di tích lịch sử này vào những ngày đầu tháng 4/2009.

"Qua miền Tây Bắc núi vút ngàn trùng xa"

Tấm bia kỷ niệm đèo Pha Đin

Tượng đài "Chiến thắng Điện Biên Phủ" đứng trên quả đồi ở trung tâm thành phố Điện Biên. Năm năm trước, nó đã được đúc tại đồng bằng và vận chuyển tốn kém lên đặt tại đây. Tượng chưa yên vị đã bị nứt nẻ, bị lún, hỏng. Năm năm sau, bây giờ, con đường lên tượng mới đang được gấp rút hoàn thành, chạy đua cho kịp với thời gian kỷ niệm. (Sao ở ta cứ phải chạy đua như thế!?). Và khối tượng lại được gia cố, sửa chữa, tiêu tốn hàng chục tỷ đồng!

Tại Mường Phăng, Chỉ huy sở chiến dịch Điện Biên Phủ, chụp ảnh với đại tá Hoàng Đăng Vinh, người trực tiếp bắt sống tướng De Castries khi mới 18 tuổi. Một điều lạ so với cách đây 5 năm là Chỉ huy sở chiến dịch nay đã được trùng tu, tôn tạo, nhưng không hề có bất cứ một biến báo nào đặt trước các di tích để hướng dẫn cho người xem được biết. Chỉ có một tấm đá to dựng lên như thấy ở phía sau tấm ảnh này.

Năm năm trước (2004) tại lán và hầm của đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Mường Phăng còn có tấm bia đá thế này chỉ dấu cho du khách biết. Đợt đó tôi đi cùng nhà thơ Bùi Minh Quốc vào đây thăm. Tôi chụp ảnh kỷ niệm cho anh Quốc và nghe anh đọc bài thơ tặng Đại tướng tổng tư lệnh:

Nguyên Giáp phong trần giáp chẳng nguyên

Võ công lừng lẫy quá, cho nên...

Vừa xong đại thắng xương thành ghế

Văn tướng đành thua máu võ biền

Ba miếng đỉnh chung đồng chí choé

Một đời dân khổ vẫn triền miên

Những năm tháng cũ vì dân thế

Dân chủ bao giờ có Điện Biên ?

Không có những cậu bé, cô bé thế này thì du khách vào Mường Phăng giờ đây không biết đâu là hầm của Võ đại tướng, đâu là hầm hội họp, tác chiến, v.v. Các em theo chân khách thuyết minh rành rọt từng nơi từng chỗ để rồi cuối cùng nài nỉ khách mua cho những bịch thuốc cây giá chỉ mười ngàn đồng.

Trường học Việt Nam giữa Biển Hồ (Campuchia)

Thu, 26 Feb 2009 07:47:28 +0700

Sau khi dự đám cưới Hồng Ánh - Thanh Sơn, tôi ở lại Sài Gòn thêm một tuần vừa lo đôi ba công việc vừa làm một chuyến du lịch Campuchia. Đền đài quần thể Angkor Wat khiến tôi cũng như bao du khách đã và sẽ đến đất nước này kinh ngạc, thán phục, để rồi ngẩn ngơ trước câu hỏi khó giải đáp: đấy là người làm hay trời làm? Nhưng trong chuyến đi này, có một cảnh tượng khác làm tôi xúc động và thương cảm. Đó là một trường học Việt Nam giữa Biển Hồ cho con em những người Việt nghèo sinh sống trên mặt nước ở xứ người.

Toàn cảnh ngôi trường.

Ghi ơn người xây dựng trường.

Và đây người thầy giáo già tình nguyện sang xứ người dạy tiếng Việt cho con em.

Lớp học là đây, và thầy giáo trẻ tận tình cùng đàn em.

Những đôi mắt trẻ thơ muốn nói gì với các du khách?

Có cách gì giúp thêm được các em không?

Khi người mẹ này (và còn nhiều người mẹ khác trên những con thuyền khác) đang ngửa xin tiền để nuôi con?

"Du khách đi, du khách đã đi rồi".

Những ai đến Campuchia, tới Biển Hồ, xin hãy ghé thăm "Trường học Việt Nam".

"Trời xanh quá, môi tôi hồi hộp quá

Tiếng Việt ơi, tiếng Việt xót xa tình"

(Lưu Quang Vũ)

Sinh Tử luận

Sat, 03 Jan 2009 13:32:09 +0700

Ngày nghỉ cuối tuần, mời bà con đọc cái này cho thư giãn.

Sinh luận

Những sự khó khăn trong sinh nở gọi là sinh sự
Đẻ ra con bé như cái kẹo gọi là sinh ly
Lý do quyết định có con gọi là sinh lý
Giục người nhà cho đi đẻ gọi là sinh dục
Đẻ trong ca sản xuất gọi là sinh sản
Học cách đẻ và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh gọi là sinh học
Bộ phận sinh ra em bé gọi là sinh vật
Hơi thở hổn hển của đàn bà chửa gọi là sinh khí
Bà chửa ăn vặt suốt ngày gọi là sinh nhai
Khi đẻ con được nhiều quà gọi là sinh lợi
Việc tố cáo các cặp vợ chồng vỡ kế hoạch gọi là sinh tố
Mẹ tròn con vuông gọi là sinh viên
Những khó khăn tồn tại sau khi sinh nở gọi là sinh tồn
Con đầu gọi là sinh trưởng
Tử vong trẻ sơ sinh gọi là sinh tử
Khoảng thời gian từ lúc đau đẻ vào viện cho đến lúc đẻ con gọi là sinh
thời
Sức mạnh lúc rặn đẻ gọi là sinh lực
Động thai, một triệu chứng xấu, gọi là sinh động
Đẻ vào mùa hè gọi là sinh hạ
Đẻ nhanh, gọi là sinh hoạt,

Chi phí để có dịch vụ này gọi là sinh hoạt phí
Đẻ nhanh, con kháu khỉnh gọi là sinh linh
Kế hoạch về sức khoẻ sinh sản gọi là sinh kế
Tiền dành cho lúc sinh con gọi là sinh tiền
Đẻ ra con không giống mình thì sinh nghi
Khi lâm bồn, người đàn bà có thể hay cáu giận, mắng chửi chồng gọi là
sinh sôi
Đẻ con xấu trông như Thị Nở gọi là sinh nở
Chồng đi vắng xa hoặc ốm lâu ngày không sinh hoạt mà hóa ra vợ mang thai
lúc nào gọi là sinh hóa
Mang nặng đẻ đau gọi là sinh mạng
Người đàn bà chỉ biết ăn và đẻ gọi là sinh ngữ.
Hoàn thành kế hoạch đẻ của mình gọi là sinh thành
Có con sau khi du lịch Thái Lan gọi là sinh thái (Thái)

Tử luận

Người to lớn mà chết gọi là Khổng Tử
Không ốm đau mà chết gọi là Mạnh Tử
Chết ở nông trại gọi là Trang Tử
Chết khi mọi việc đã hoàn tất gọi là Chu Tử
Cha chết là Phụ Tử, mẹ chết là Mẫu Tử
Em chết gọi là Đệ Tử
Vợ chết gọi là Thê Tử
Chồng leo núi mà chết gọi là La Sơn Phu Tử
Thầy giáo chết gọi là Sư Tử
Học trò chết gọi là Sĩ Tử
Chết khi còn nhỏ gọi là Tiểu Tử
Bộ đội chết gọi là Quân Tử
Bị đánh bầm dập mà chết gọi là Nhừ Tử
Bị chấy rận cắn chết gọi là Chí Tử
Bị điện giật chết gọi là Điện Tử
Bị kẻ thù chặt ra từng khúc mà chết gọi là Thái Tử
Bị lạnh, thiếu áo mặc mà chết gọi là Hàn Mặc Tử
Trời nắng nóng mà chết gọi là Cảm Tử
Nhiều người cùng chết gọi là Đồng Tử
Chết vì tò mò gọi là Thám Tử
Chết mà không tìm ra xác gọi là Bất Tử
Chết một cách lãng xẹt gọi là Lãng Tử
Chết mà yên bình gọi là Yên Tử
Chết trong chùa gọi là Tự Tử
Chết khi sinh con gọi là Sinh Tử
Chết mà thân thể còn nguyên gọi là Nguyên Tử
Chết mà thân thể không còn nguyên gọi là Phân Tử
Chết chậm chạp từng phần gọi là Phần Tử
Chết đuối gọi là Giang Tử
Đang ăn yến tiệc, đi "tè" mà chết gọi là Tiểu Yến Tử

Phạm Duy và "Kiều ca"

Fri, 02 Jan 2009 21:13:50 +0700

Chiều nay, 2/1/2009, tại hội trường của Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (25, Tôn Đản, Hà Nội), Tạp chí Xưa & Nay và Hiệp hội UNESCO Hà Nội đã phối hợp tổ chức cuộc nói chuyện của nhạc sĩ Phạm Duy về tác phẩm "Minh họa Kiều" (hay "Kiều ca") của ông nhân dịp kỷ niệm 244 năm sinh của thi hào Nguyễn Du. Gã đầu bạc đã có hai đĩa "Kiều ca" này mang ở Paris về từ năm 2002, trong đó đã có bài nói mà chiều nay tác giả trình bày trước cử tọa Hà Nội. Cái biết thêm là sự trình diễn bài nói của ông nhạc sĩ đã sát cửu thập (ông sinh 1921) như một diễn viên chính hiệu. Mấy tấm ảnh này chụp tại hội trường, từ một chỗ ngồi xa ở phía dưới.

Bức ảnh này được chụp bằng cách cuộn tròn tờ tạp chí Xưa & Nay lại và cho ống kính máy ảnh Canon tự động vào. Và thế là được một hình ảnh Phạm Duy hay hay.

Những sắc độ khác nhau.

Noel Em

Tue, 23 Dec 2008 20:50:25 +0700

Rét đậm là điềm lành của đêm Chúa Giáng Sinh. Sao Chúa Con lại ra đời trong cái giá lạnh của cõi thế, em có biết không? Có phải Chúa Cha muốn thử thách Chúa Con và cũng đồng thời đưa Con của Người làm một niềm tin, một hy vọng, một ban phước cho nhân gian. Từ lâu nay Noel không còn chỉ là ngày lễ đạo, nó đã trở thành một ngày lễ đời. Cho những ai trong đời có một đức tin vào một cái gì đó, vào một ai đó. Mà ai trong đời chẳng có một đức tin, cả ngay những kẻ không muốn tin vào đức tin nữa. Noel, năm một lần, tháng Chạp, rét đậm, anh một mình đi giữa đông đúc người đến nhà thờ, giữa dòng nam thanh nữ tú xuôi ngược trên những "con xe" đời mới rộn rã nói cười tìm một chốn chơi như để Chúa biết có họ trên đời, biết họ hiện hữu, chứng giám cho niềm yêu sống của họ, anh một mình ở đâu đó trên đường, đâu đó một góc quán, đâu đó tại nhà mình, dọn lòng mình như dọn máng cỏ cho một ngôi Chúa của mình. Em là ngôi Chúa ai? Một nhà thơ bạn anh trong cảnh vây bủa bịt bùng của đời sống vẫn bền chí sống được là nhờ em đấy, nhờ tôn giáo em, ngôi Chúa em. Anh lập tôn giáo Em / Mình em ngôi Chúa Hiền / Mình anh quỳ ngưỡng niệm / Trong Giáo Tòa Thiên Nhiên. Chúa như vậy đâu chỉ có giáng sinh một ngày.

Anh đã có những Noel trong nhà thờ. Lúc đầu đến như chứng kiến. Rồi đến như tham dự. Và đến như hành lễ. Trong không khí trang nghiêm kính cẩn của các nghi thức tôn giáo, trong ánh đèn nến lung linh hư ảo, trong tiếng thánh ca dìu dặt và tiếng giảng kinh trầm bổng, trong những làn hơi giọng nói thì thầm cầu nguyện của các tín đồ, anh nhìn máng cỏ, nhìn Chúa Hài Đồng, nhìn Đức Mẹ Maria, thấy mình thanh sạch lại. Và anh thấy mình nhập vào tất cả trong phút giây khoảnh khắc siêu thoát của một Chúa gần và xa, thực và ảo, có và không... Chúa của mỗi người là mình đấy thôi em. Nghe trong mình những nẩy mầm khao khát tình yêu hòa hợp hiến dâng tìm kiếm. Nghe trong mình chối bỏ những vẩn đục u tối. Nghe trong mình rất nhiều những râm ran tiếng đời vọng lại từ trước từ sau từ trên từ dưới từ trong từ ngoài. Những giáo đường uy nghi khiến rợn ngợp linh hồn các con chiên bé bỏng trước Chúa. Giáo đường anh là tâm hồn anh, như câu thơ Lưu Quang Vũ, "tâm hồn anh dằn vặt cuộc đời anh". Mỗi chúng ta, em ạ, luôn luôn phải trở lại máng cỏ của đời mình. Để làm gì em biết không? Để biết mình đã được ra đời.

Trời Giáng Sinh vẫn rét đậm. Đêm Giáng Sinh vẫn lung linh. Anh vẫn một mình trên đường đi về em, về Chúa, về mình, lúc này ở đây và mãi mãi. Khi Chúa ra đời có những vì sao vụt sáng báo hiệu cho các nhà tiên tri. Rồi Chúa sẽ được các con dân đến mừng. Rồi Chúa phải trải qua hành trình tại thế của mình cho đến khi vác cây thánh giá lên đồi Sọ để chết và được phục sinh. Ta sinh ra từ mẹ từ cha. Ta phục sinh từ ai? Từ anh từ em. Chúa ra đời đem tin mừng cho nhân thế cho cả và thiên hạ. Chúng ta cứu chuộc nhau ở đức tin vào mình, vào cuộc đời, con người và tình yêu. Muôn loài đều được hưởng tình yêu / Hai người là đạo quân vĩ đại / Tay và môi thì thầm êm ái / Ta cứu rỗi nhau ở trong nhau (E. Evtushenco). Có phải vậy không em. Merry Christmas!

Hà Nội, Noel 2004

Nghệ thuật của cái khoảnh khắc

Sun, 07 Dec 2008 15:27:36 +0700

Nhiếp ảnh là nghệ thuật của cái khoảnh khắc. Một cú bấm máy là cố định một thoáng qua, một giây lát, một nhất thời thành hư vô. Nhiếp ảnh là nghệ thuật của cái nhìn. Một khoảnh khắc trong một cái nhìn thành một riêng tư, một cô đơn, một-không-có-lại và một-không-sẻ-chia. Bây giờ máy ảnh là vật dụng thường ngày, do đó bất kỳ ai cũng có những khoảnh khắc riêng mình thấy, riêng mình lưu giữ, riêng mình độc đáo. Ai cầm máy ảnh cũng đều có thể trưng bày một phòng ảnh riêng của mình và mỗi phòng ảnh đó đều đáng xem, đều có những khoảnh khắc không ai có được. Tôi dùng máy ảnh tự động và tôi thích chụp theo tự nhiên, không bài trí, sắp đặt, không sửa chữa, tô vẽ, trên đường đời thoáng một khoảnh khắc tự thấy muốn ghi lại là chụp liền, và giữ nguyên tấm ảnh được chụp ấy. Đó là những khoảnh khắc sống thực. Những bức ảnh dưới đây là có thế nào tôi chụp thế ấy. Mỗi người một quan niệm sống và một quan niệm về các sự nghe nhìn. Tôi giữ cho mình quan niệm này.

Sàn nhà chân ướt bước qua (Nha Trang)

Quán cafe Phố Cũ (11 Hàng Gai, Hà Nội) - 3:48pm, 25/10/2004.

Bãi biển Dốc Lết (Khánh Hòa) - Tết Mậu Tý 2008

Chợ quê Lập Thạch (Vĩnh Phúc)

Nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ tại nhà riêng (Huế) - 16/11/2008.

Bên tượng đá An Kỳ Sinh (Yên Tử) - 26/11/2008

Quốc hội và truyền hình

Wed, 12 Nov 2008 10:51:47 +0700

Bài này viết đã mấy năm trước, nhưng xem ra vẫn còn cập nhật. Nay Quốc hội đang họp, đang những ngày chất vấn các các bộ trưởng, và đài truyền hình Việt Nam đang truyền trực tiếp các phiên chất vấn đó. Vậy thì tôi post lại bài này, mong rằng ý kiến của tôi sẽ được chia sẻ, đồng tình. Mà có ai phản đối thì cũng là lắng nghe.

Xuân thu nhị kỳ, mỗi năm Quốc hội họp hai lần bàn những chuyện lớn của đất nước, những vấn đề quốc kế dân sinh. Những kỳ họp quốc hội mấy năm qua đã được đổi mới theo hướng gần dân, sát dân hơn, tức là đã đáp ứng cụ thể hơn những yêu cầu thắc mắc của cử tri, và biểu hiện ra bên ngoài là những phiên tranh luận tại hội trường và những phiên chất vấn các bộ trưởng đã được truyền hình trực tiếp trên tivi cho dân chúng được theo dõi. Nhờ thế các đại biểu biết cách nói tại trường nghị trường sao cho ngắn gọn và trúng vấn đề, còn người dân thì biết các đại biểu do mình bầu ra có đáp ứng yêu cầu của mình hay không, có xứng là đại biểu nhân dân không. Truyền hình trực tiếp các phiên họp quốc hội, như vậy, là cần thiết và ích lợi, nó càng rất cần được phát huy.

Nhưng mà ở đây có vấn đề là thời gian truyền hình trực tiếp. Quốc hội họp ban ngày, các phiên họp được truyền hình là diễn ra theo giờ hành chính, mà giờ đó thì tất cả các công nhân viên chức nhà nước đều đang phải đi làm, đều đang ở công sở. Họ không được xem sự bàn luận của quốc hội về những vấn đề liên quan thiết thân đến đời sống của họ. Ví như mấy lần họp quốc hội trước, bộ trưởng bộ y tế trả lời về chuyện khám chữa bệnh, bộ trưởng bộ tài chính trả lời về chuyện có nên tính việc sử dụng xe công vào lương không, bộ trưởng bộ giáo dục trả lời về chuyện "phao thi", toàn những chuyện gắn với những người đang đi làm việc trong các cơ quan nhà nước là phần nhiều. Rồi phiên họp tranh luận về luật chống tham nhũng thì là càng dính đến chuyện công quyền. Vậy nhưng các buổi truyền hình trực tiếp đó những người cần xem nhất lại không xem được. Có công sở, cơ quan nào dừng công việc lại bật tivi cho cán bộ công nhân viên, người làm công, xem truyền hình trực tiếp phiên họp quốc hội không? Những người xem chính sẽ là những người ở nhà, là người hưu trí, nội trợ, và trẻ con. Thời sự buổi tối lúc 19h mỗi ngày sẽ đưa tin lại, nhưng đó là tin tổng hợp, đã biên tập, đã thu gọn, vì thời lượng. Thế là thông tin cần đến nhất với những người cần nhận nhất lại bị chậm và không đầy đủ, trái với mục đích truyền hình trực tiếp. Chưa kể, người dân còn muốn được ngó tận mắt các vị dân biểu của mình ăn nói làm sao ở nghị trường.

Theo tôi, để quốc hội thực sự gần dân, để những phiên họp của quốc hội được truyền hình trực tiếp đến được với đông đảo người dân, nhất là với những thành phần đang là đối tượng quan tâm làm luật của quốc hội, nên chăng các phiên họp đó quốc hội họp vào buổi tối và đài truyền hình dành toàn bộ chương trình thời sự để truyền trực tiếp cho toàn dân xem. Tôi tin chắc khi đó lượng cử tri và dân chúng cả nước trực tiếp nghe quốc hội và cùng quốc hội suy nghĩ, bàn thảo những vấn đề cả ở tầm vĩ mô và vi mô của quốc gia sẽ đông hơn gấp bội, và hiệu quả sẽ tăng lên rất nhiều. Chương trình thời sự truyền hình buổi 19h mối ngày là đông người xem nhất. Phục vụ người dân phải là tiêu chí cao nhất của mọi hoạt động nhà nước, huống nữa đây là quốc hội phục vụ dân. Buổi chung kết hoa hậu hoàn vũ thế giới mới rồi ở Thái Lan đã diễn ra vào buổi sáng, lúc 8h, vì khi ấy là 8h tối ở châu Mỹ, nơi có lượng người xem truyền hình đông nhất thế giới. Thời điểm có đông người dân Việt Nam xem truyền hình nhất, sao quốc hội không thể họp những phiên được dành cho truyền hình để người dân xem?

Một kỳ họp mới của quốc hội lại bắt đầu. Lại có những phiên chất vấn, tranh luận. Cử tri cả nước lại theo dõi và chờ đợi. Tôi mong được cùng đông đảo cán bộ viên chức xem truyền hình trực tiếp một số phiên họp của quốc hội vào thời gian thuận lợi nhất. Đó cũng là một quyền lợi của cử tri, phải vậy không?

Hà Nội 10/2005

Chúng tôi chỉ chịu sức ép từ chính mình

Sun, 21 Sep 2008 07:43:34 +0700

Báo Tiền Phong Cuối Tuần (20.9.2008) đã đăng bài phỏng vấn tôi với tư cách phó chủ tịch Hội Nhà Văn Hà Nội về Giải thưởng văn học 2008 của Hội. Tôi cám ơn nhà báo Lê Anh Hoài đã gửi câu hỏi phỏng vấn và tòa báo đã đăng chính xác gần đầy đủ ý kiến trả lời của tôi. Dưới đây là toàn văn bài phỏng vấn (những chỗ màu đỏ là phần bị lược đi khi đăng báo).

+ Thưa anh, giải thưởng của Hội Nhà văn HN năm nay đã trao giải cho cuốn "Thơ Trần Dần" giải thành tựu trọn đời về thơ, xin anh một vài nhận xét cá nhân về tác phẩm và tác giả này?

- PXN. Trần Dần đã sống vì thơ, xả thân vì thơ và chết vì thơ. Cuộc đời thi sĩ của ông đã là rất đáng kính trọng và khâm phục. Nhưng quan trọng hơn, phẩm chất thi sĩ ở Trần Dần là sáng tạo trên hết, sáng tạo không ngừng, sáng tạo như một lý do sống duy nhất của người làm thơ. Tư cách của nhà văn chính là văn cách của người đó, ông đã từng nói vậy, và đã làm thơ theo đúng tinh thần đó. Kết quả là Trần Dần đã để lại một khối lượng thơ chất chứa nhiều tìm tòi, khám phá, di sản của ông là một thứ thơ Trần Dần đặc hiệu, đọc thấy mới mẻ và khác lạ, vừa hấp dẫn vừa thách thức mỹ cảm của độc giả. Tập "Thơ Trần Dần" ngay từ khi biết tin chuẩn bị bản thảo đến khi ra mắt nhân kỷ niệm mười năm mất của ông, tôi đã rất thích và hết lòng ủng hộ. Trong quá trình xét giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2008, các hội đồng chuyên ngành và Hội đồng chung khảo qua các cuộc họp đều nhất trí cao về việc cần trao tặng cho Trần Dần một giải thưởng nhân tập thơ mới ra này của ông. Và chúng tôi đã quyết định giải thưởng đó mang tên giải "Trao tặng thành tựu trọn đời về thơ". (Giải loại này trước đây đã được trao một lần cho nhà thơ Bằng Việt "thành tựu trọn đời về dịch thơ"). Công lao đóng góp thơ và thúc đẩy thơ của Trần Dần rất lớn và quan trọng. Bằng giải thưởng này cho Trần Dần, Hội Nhà văn Hà Nội không chỉ khẳng định và tri ân những thành quả thơ của nhà thơ, chúng tôi còn muốn khẳng định tinh thần sáng tạo, cách tân của sáng tạo văn chương nghệ thuật nói chung, và cổ vũ các nhà thơ, nhất là lớp trẻ, phải luôn vươn tới cái mới và kiên trì trên con đường đi tìm cái mới.

+ Chỉ mới đây thôi, nhân dịp Ngày thơ VN, cuốn Thơ Trần Dần đã bị ngưng phát hành, thậm chí bị thu hồi. Ôn ào xung quanh cuốn sách này vẫn chưa lắng xuống, trong bối cảnh đó, giải thưởng được trao đã gây chấn động, thậm chí có người nhận xét giải thưởng của Hội NV HN gây sốc (và đây không phải lần đầu tiên). Anh có thể lý giải đôi chút về quyết định này.

- PXN. Có "sốc" gì đâu nhỉ! Giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội hàng năm xét trao giải cho những tác phẩm xứng đáng được xuất bản từ 1/7 năm trước đến 30/6 năm sau. Cuốn "Thơ Trần Dần" ra trong khung thời gian đó và đầy đủ quyền tham dự xét giải. Sự thực thì như anh nói, nó đã bị những trục trặc lúc đầu như không được phát hành trong Văn Miếu dịp ngày thơ Việt Nam 2008, bị ngưng phát hành để kiểm tra hành chính, và có nguy cơ bị thu hồi. Và đã có một lá thư ngỏ gửi các cơ quan chức năng nhà nước và Hội Nhà văn Việt Nam đề nghị cho tập thơ được sống đời bình thường của một cuốn sách, một tác phẩm văn học. Tôi là một trong những người khởi thảo lá thư đó. Sau đấy thì như anh biết, tập "Thơ Trần Dần" đã được phát hành bình thường, sách đã được nhiều người mua đọc. Cho nên tác phẩm đó hoàn toàn được quyền dự xét giải và nhận giải.

Nếu có "sốc" như anh nói, thì có lẽ là đối với một số ít người nào đó thôi. Còn đối với đông đảo những người yêu quý thơ, yêu quý Trần Dần, thì tôi tin giải thưởng này là một tin vui tin mừng. "Những bản thảo không cháy", thật đúng vậy!

+ Trong quá trình xét giải cho đến nay, các anh có chịu sức ép gì không?

- PXN. Hoàn toàn không. Sức ép từ các cấp nào đó đối với chúng tôi là không có. Chúng tôi chỉ phải chịu sức ép từ chính mình. Đó là cố gắng khách quan, trung thực cao nhất, cố gắng giữ vững tiêu chí của giải là lấy chất lượng nghệ thuật làm đầu, mỗi bộ môn chỉ trao một cuốn, bộ môn nào không có sách đủ phiếu bầu thì để trống. Các thành viên của Hội đồng chung khảo (gồm Ban chấp hành và các chủ tịch hội đồng chuyên ngành) không tham gia dự giải nếu trong năm đó có sách của mình xuất bản và được đề cử đưa vào. Giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội mấy năm gần đây gây được tiếng vang nhất định, khi công bố đều tạo được chú ý của dư luận, lời khen có, và có cả những lời phản biện, đôi khi khá gay gắt. Chúng tôi vui vì công việc của mình góp được phần nào thúc đẩy đời sống văn học, và chúng tôi bình tĩnh lắng nghe ý kiến mọi người, lắng nghe mình, để mỗi mùa giải có thêm những giải thưởng xứng đáng, đúng với tầm vóc của một hội nhà văn thủ đô. Ở đây, chúng tôi phải nói lời cám ơn những người lao động văn chương và những người làm sách. Công lao và công phu của họ là một sức ép dễ chịu với chúng tôi mỗi khi xét giải.

+ Vì sao văn xuôi và lý luận phê bình lại không có giải nào? Trong khi những người có tác phẩm được đề cử khá nhiều người có uy tín như Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Việt Chiến, Đỗ Chu, Tạ Duy Anh...? Đây có phải là dấu hiệu của một sự khủng hoảng nào đó không?

- PXN. Tôi đã nói ở trên là bộ môn nào không có sách đủ phiếu bầu thì để trống. Năm nay văn xuôi có hai cuốn, lý luận phê bình có hai cuốn đều không hội đủ số phiếu cần thiết của Hội đồng chung khảo. Giải là xét cho tác phẩm chứ không phải là tác giả. Sự bỏ trống giải ở hai bộ môn này là một đánh giá của chúng tôi, ít nhất là trên địa bàn Hà Nội, và cũng có thể coi đó là dấu hiệu của một sự khủng hoảng nào đó như anh nói. Quả thật, văn xuôi và lý luận phê bình của ta hiện nay đang rất cần một sự đổi mới, bứt phá, văn thì theo lối kể, phê bình thì theo lối tán, lý luận thì theo lối chắp vá đang là những thứ phổ biến. Cá nhân tôi, trong tương quan bốn cuốn ở hai bộ môn này, tôi thích Thăm thẳm bóng người của Đỗ Chu và tôi ghi nhận Thơ Việt Nam tìm tòi và cách tân của Nguyễn Việt Chiến.

+ "Cả ba bản dịch được đề cử đều xứng đáng đoạt giải, nhưng Hội Nhà văn Hà Nội đã chọn dịch giả Nguyễn Đình Thành nhằm khích lệ một dịch giả trẻ với bản dịch đầu tay" - đó là nhận xét của BCH hả anh? Nếu như vậy nghĩa là Hội Nhà văn HN có tiêu chí "khích lệ" người trẻ chăng? Xin anh giải thích?

- PXN. Vào cuộc xét giải năm nay, có thể nói hai bộ môn thơ và dịch thuật là đạt được sự đồng thuận và nhất trí cao ngay từ những vòng đầu, còn văn xuôi và lý luận phê bình thì còn nhiều băn khoăn, tranh luận. Mấy năm qua thị trường dịch văn học ở nước ta phát triển tốt, nhiều tác phẩm hay, mới mẻ của nước ngoài được kịp thời có mặt ở Việt Nam bằng những bản dịch có chất lượng và được in ra ở những nhà sách nghiêm túc. Thực tế đó thấy rõ ở danh sách dự giải hàng năm của Hội Nhà văn Hà Nội. Năm nay, ba tác phẩm dịch vào chung khảo đều xứng đáng. Dương Tường, Cao Việt Dũng, một già một trẻ, là hai dịch giả đã có uy tín, có nhãn hiệu, bản dịch của họ luôn được đóng dấu chất lượng cao, có được sự tin cậy của độc giả. Đặc biệt năm nay tác phẩm "Những kẻ thiện tâm" của Jonathan Littell do Cao Việt Dũng dịch từ nguyên bản tiếng Pháp là một công trình dịch thuật lớn. Nguyễn Đình Thành là một dịch giả mới, cuốn "Nửa kia của Hitler" là tác phẩm dịch đầu tiên của anh, nhưng xét ở việc chọn tác phẩm tác giả để dịch, ở chất lượng bản dịch thì Thành đã tỏ ra là một dịch giả vững tay nghề và có khả năng dịch thuật. Giữa ba tác phẩm dịch "bên tám lạng bên nửa cân" như vậy, chúng tôi có ý thiên về người mới, người trẻ, để ghi nhận thành công bước đầu và khích lệ tiếp tục. Vả lại, chúng tôi có nói đùa với nhau, Dương Tường, Cao Việt Dũng gần như năm nào cũng có tác phẩm dịch dự giải, mà sách dịch của họ thì đều dễ ăn giải lắm, chẳng lẽ cứ trao mãi cho họ. Đùa vậy thôi, Nguyễn Đình Thành "ăn giải" dịch năm nay của Hội Nhà văn Hà Nội là xứng đáng, và chúng ta mừng là đội ngũ dịch văn học thêm một dịch giả đầy triển vọng.

(Lê Anh Hoài thực hiện)

TV or Mobile Phone

Sun, 13 Jul 2008 06:05:44 +0700

Vừa nhận được cái này, post lên cho bà con vui vẻ ngày chủ nhật với TV or Mobile Phone...

Wife is like TV, girlfriend is like mobile

At home watch TV, go out bring mobile

No money, sell TV. Got money change mobile

Sometimes enjoy TV, but most of the time play with
mobile

TV free for life but mobile, if you don't pay the
services will be terminated..

TV is big, bulky and most of the time old! But mobile
is cute, slim, curvy and very portable at any time.

Operational cost for TV is often acceptable but for
mobile is high and often demanding.

TV got remote, mobile don't have

Most important, mobile is two ways communication (talk
and listen), but with TV you MUST listen to it (either
you want to hear nagging or not).

Last but not least!

TV do not have virus, but mobile, yes, they do have
VIRUS!

If you would like to run the risk of having fun then
mobile, otherwise if you want to play safe then it's
better to stay with TV!

Thu về đâu đó

Thu, 20 Sep 2007 05:32:49 +0700

Người xưa nhìn cây cỏ mà biết thu về, “ngô đồng nhất diệp lạc, thiên hạ cộng tri thu”. Anh nghe thu qua một tiếng rao “ai cốm ơ”, từ tầng năm ngó xuống thấy một dáng phụ nữ còng lưng đạp xe đèo một thúng cốm phủ lá sen, có buộc thêm một bó rơm để gói cốm cho người mua, lòng anh se sắt một nỗi thu.

Người nhắc viết Thư Hà Nội. Muốn viết một cái gì mạnh mẽ, dữ dội. Bão lụt nơi này. Khủng bố nơi kia. Tham nhũng vẫn hoành hành. Trẻ em, phụ nữ vẫn đang là nạn nhân của những vụ lạm dụng bạo lực và tình dục. Chuông réo, tin nhắn, người nhắc viết thư Hà Nội. Sao lòng anh chùng lại. Gió thu, trời thu, khơi gợi một nỗi se dịu. Giữa đất trời bảng lảng giao mùa nóng lạnh này anh chỉ muốn lang thang thật lâu, chân cứ bước mà lòng không vướng bận.

Người nhắc. Còn anh tự nhắc mình. Lật giở một trang sổ nào đó, gặp lại những trang văn dịch ghi bằng nét bút mực hơn hai chục năm trước, lòng anh dậy cảm giác thu. Thu xứ người đọc qua con chữ ngoại văn sao anh thấy một không khí thu cho cả lòng mình. Buồn thu, có lẽ vậy. Buồn cảnh vật. Và buồn tâm tình.

Người nhắc viết Thư Hà Nội. Người ơi, anh chép lại đây đoạn văn dịch, những muốn chia sẻ cùng nhau một thoáng thu bảng lảng bâng khuâng, cảm nhận và thấm thía. Ở phương trời góc bể nào thì thu vẫn là thu, một khoảng lặng, một nốt trầm.

Mùa thu đã đến. Phía dưới, trong vùng châu thổ rực nắng của sông Mozen, những bông hồng vẫn nở trong các mảnh vườn, khoe sắc vàng, đỏ, trắng. Những cái cây trĩu quả đung đưa cành lá trên mặt nước lung linh của dòng sông. Những trái nho đã căng mọng thứ nước thơm ngon. Những cây hồ đào và cây lật đã bật tung lớp vỏ xanh bên ngoài, thả rơi xuống đất những quả sáng lấp lánh. Sông Mozen uốn mình như một chiếc nơ bạc chảy giữa đôi bờ phủ đầy nho, từng lượn sóng vỗ êm đềm, ánh nắng thu vàng và bầu trời xanh soi mình trong dòng nước trong trẻo.

Đằng kia, cạnh một quán trọ quạnh hiu, một con đường chạy ra xa. Trên đó, người dân vùng Ephen trở về nhà, rời sông Mozen để lên núi. Đường lên dốc đứng, lối mòn lổn nhổn đá, khó đi; nước đã xói mòn vách đá thành những rãnh sâu. Bầu trời ảm đảm, mặt trời khuất bóng, những đỉnh núi choàng mây mù xám đục.

Trên cao, phía trên cao nguyên Ephen, những cơn gió mùa thu bay lượn. Chúng từ phương Bắc tới và thổi ào ào, lấn lướt. Chúng thổi rạp những ngọn cỏ vàng mảnh khảnh và lắc lư những cây thông khẳng khiu, những cây phong run rẩy. Ở đây, trên miền cao này, đêm về đã cảm thấy khí vị mùa đông. Những bụi cây gai mang những chùm quả chát, những thung lũng nhỏ phủ một lớp sương mù dày đặc. Tất cả tạo nên một quang cảnh khô cằn, lãnh đạm; chẳng mấy lúc nữa dòng nước băng trắng lạnh sẽ phủ lên trên cỏ một làn sáng bạc. Vùng Ephen với những đỉnh núi xác xơ cây cối, những đồng hoang lửa đỏ lập lòe và những đầm lầy phủ đầy bóng tối đang chuẩn bị dần dần đón vị chúa khắc nghiệt - mùa đông.

Anh dịch những dòng này vào những năm tám mươi thế kỷ trước, tại Sài Gòn, khi còn trong quân ngũ. Dịch chỉ để cho mình. Dịch để chia sớt một khí vị thu phương bắc với nắng phương nam. “Vườn vàng phơi lá thu”. Thiên nhiên cứ tuần hoàn xuân hạ thu đông. Nhưng “tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại”. Và khi “thơ mùa xuân đọc lại giữa mùa thu” người ta có thể cười một nụ cười mang ý vị cay đắng và ngọt ngào. Ấy là thu. Ấy là hành trình đời người. Thu là khoảng dừng của chuyến xe đời đi từ vô cực chạy tới vô cùng.

Nhưng sao anh lại mơ mộng thu xứ người mà quên thu xứ mình. Người nhắc viết Thư Hà Nội. Anh không quên. Một sớm mai thức dậy nhìn qua khung cửa sổ mở suốt đêm thấy màu trời lãng đãng như có khói sương, anh biết thu đang chạm bước chân trần vào mình. Người xưa nhìn cây cỏ mà biết thu về, “ngô đồng nhất diệp lạc, thiên hạ cộng tri thu”. Anh nghe thu qua một tiếng rao “ai cốm ơ”, từ tầng năm ngó xuống thấy một dáng phụ nữ còng lưng đạp xe đèo một thúng cốm phủ lá sen, có buộc thêm một bó rơm để gói cốm cho người mua, lòng anh se sắt một nỗi thu. Mùa thu cốm chuối, mùa thu thị hồng. Những tà áo thiếu nữ bay theo gió thu xôn xao gợi lòng yêu lòng nhớ. Anh nhớ mẹ mình khuất bóng đã lâu, sinh thời mẹ đâu biết có mùa thu ở dải đất miền Trung nắng lửa khô cằn. Những trang sách thơ văn cho anh biết mùa thu, cuộc sống ở đất bắc cho anh cảm được mùa thu, và anh thương mẹ mỗi thu sang. Trung thu, ai ngắm trăng? Anh lẩn thẩn hỏi mình. Rất nhiều hoa quả, rất nhiều bánh trái được bày ra trong cỗ trung thu cho con trẻ, cho nhiều lứa đôi, cho cả mọi người, nhưng mà trăng thu đâu rồi, trăng thu trôi về đâu. Lẻ loi đêm khuya đứng ở cầu thang anh có bóng trăng soi làm bạn tâm tình. Khi ấy tất cả đã ngủ yên, đã tàn cuộc vui, tàn đêm hội. Với anh, khi ấy thu mới là rằm. Với trăng, trăng thu.

Người nhắc viết Thư Hà Nội. Người đang ở Hà Nội, hay người đã xa Hà Nội, anh đọc tặng người mấy câu thơ rất dậy thu của thi sĩ lão niên rất trẻ Dương Tường: Chiều se sẽ hương / Vườn se sẽ sương / Đường se sẽ quạnh / Trời se sẽ lạnh/ Người se sẽ buồn.

Thu về đâu đó. Cho người thu hay thu người.

Hà Nội, 2004.

Heo may lại về

Thu, 20 Sep 2007 05:17:53 +0700

Đã lại về những cơn gió se se cho da thịt dậy lên một nỗi mùa. Người người đã khoác lên mình những chiếc áo cho mắt thấy sự ấm áp và hồn thấy sự ôm ấp gần gũi. Heo may rồi!

Sao trong một khoảng chuyển mùa, khi cái nóng của mùa hè vừa qua nhưng chưa dứt hẳn, khi cái lạnh của mùa đông chưa tới nhưng đã ngấp nghé, có cơn gió lưng chừng đó vậy. Heo may, cái tên gió tiếng Việt này vang âm rất lạ rất gợi. Ai trong đời nghe hai tiếng heo may mà lòng chẳng xa vọng một điều gì.

Mẹ ta một thuở chỉ những lo toan tất bật quanh năm cho chồng con. Nghe trời gió chuyển, đất trời vào thu, vào đông, mẹ đã lo lục giở rương hòm tìm lại những chiếc áo bông áo sợi đã cất dành bao mùa cho những đứa con mặc lấy cái ấm. Ta đến trường mẹ bắt mặc thật nhiều áo, “lạnh đó con, cái lạnh đầu mùa dễ thay đổi thất thường lắm”, ta vùng vằng vì sợ khi chạy nhảy nóng người, vì sợ bạn bè cười chế khi mặc nhiều áo vào người nhưng chỉ là các thứ áo độn, không phải chưng diện gì cả. Heo may sau này ta đọc trong các trang sách văn chương ngân rung nhiều cảm xúc tâm trạng. Nhưng trong lòng mẹ, trong tình mẹ ta lúc nhỏ, đó là cơn gió của lo lắng và thương cảm. Mẹ già đi khi ta lớn lên. Và mỗi đợt heo may về mẹ lại vẫn cứ như ngày nào lo nhắc nhở con cháu, “sắp lạnh rồi đấy”, khiến cái se lạnh làm trĩu nặng lòng ta thương mẹ bây giờ.

Người đã một lần sống thu Hà Nội, thu đất Bắc, làm sao quên được những ngày trời chuyển heo may. Cả đất trời dịu lại mát lạnh chỉ mới vừa đủ một xuýt xoa thầm, da thịt như được mơn man, và bao ý nghĩ trong đầu cứ không biết từ đâu dậy lên, nhiều nhất là những liên tưởng và hoài niệm. Ngày trước đời sống khó khăn nhiều, cái ăn cái mặc còn đơn sơ và ít ỏi, nhưng có lẽ vậy mà con người cảm với thời tiết, trời đất nhanh nhạy hơn, trực tiếp hơn và nồng nàn hơn chăng. Nồng nàn với cả gió heo may.

Em còn nhớ không, mùa thu đầu tiên ta ở thủ đô. Cơn gió một chiều bất chợt ùa về làm em reo lên “mát quá” và nhất định kéo anh ra đường, “trời này ở nhà thật phí”. Hai đứa chở nhau trên một chiếc xe đạp cũ lòng vòng qua các phố Hà Nội ba mươi năm trước còn leng keng tàu điện, còn những lô xô mái ngói thấp tè, còn nhiều xe đạp, còn ít những áo quần đa dạng sắc màu, gió thổi nhẹ, lạnh dễ chịu. Em ngồi sau anh cứ chốc lại kêu lên “thích quá, heo may là thế này hở anh”. Có câu thành ngữ “heo may gió lộng” nghĩa là gì?

Thời gian vùn vụt trôi. Đến bây giờ ngoảnh lại em đã xa, anh đã xa, giữa hai ta chỉ còn một ngọn gió hàng năm đúng kỳ vẫn thổi về cho sống lại những kỷ niệm và hoài vọng thuở còn vô tư và hồn nhiên, cái thuở một làn heo may đã là một của cải vô giá. Nơi xa có lần em vọng ra thèm lại một lần được thả mình trong gió thu Hà Nội. Thu đến rồi đấy em, và heo may lại về...

Phố phường đô thị hôm nay đông đúc hơn thành ra chật chội hơn. Người của hôm nay áo của hôm nay xe cộ của hôm nay có vô tình chăng trước ngọn gió gọi mùa đến gọi tình lên gọi lòng dậy. Heo may không cảm được người phóng xe vù vù. Heo may không vào được những thân hình đã bó chặt trong các thứ quần áo đắt tiền. Heo may không đến được với người đã trong nhà kính lồng gương. Nhưng có hề chi, ngọn gió của đất trời của mùa vụ muôn đời còn đó, muôn đời vẫn gợi cảm cho những ai còn biết bồi hồi bâng khuâng rạo rực khi làn hơi lạnh tràn về. Trong heo may người thấy gần người hơn, người thấy cần người hơn.

Ta nhớ em, chiều nay. Xe đạp ơi... Hà Nội vừa lập tuyến phố đi bộ Hàng Đào - Đồng Xuân. Thả bước chân chầm chậm trên phố cổ nghe gió gọi mùa ve vuốt ...

Em có cảm cùng anh nữa không qua thời gian và xa cách? Heo may.

Hà Nội 2005

Brasil cô đơn

Mon, 28 May 2007 22:02:03 +0700

Bóng đá là trò chơi. Ô hay, cái điều hiển nhiên đó ai mà chẳng biết! Có lẽ con người biết chơi bóng từ khi biết nhận ra cái vật hình tròn là có thể chạy đi chạy lại được trên mặt phẳng. Và biết đôi chân người có thể chạm vào cái vật hình tròn đó mà làm cho nó chuyển động, tức thị là đá nó. Đá qua đá lại, đá từ chân người này sang chân người khác, đá từ một điểm này đến một điểm khác, thế là vui. Thoạt kỳ thủy bóng đá chỉ là thế thôi, một trò chơi. Mà bất kỳ một trò chơi nào có lẽ lúc khởi đầu cũng chỉ là để vui, để con người thư giãn, hợp quần. Chơi, nghĩa là hồn nhiên, vô tư, nghĩa là đề cao cái tự nhiên nhi nhiên, cái khéo léo, đẹp đẽ. Bóng đá là trò chơi, một trò chơi tập thể, thì cái sự chơi càng cuốn hút, càng được chơi và chơi được càng hay.

Nhưng mà cái điều hiển nhiên đó có vẻ như càng ít hiển nhiên hơn trong bóng đá hiện đại. Thì cứ nhìn vào giải bóng đá quốc nội cho đến cả giải World Cup đang diễn ra thì thấy vẻ đẹp của trò chơi bóng đá đang bị hủy hoại xói mòn như thế nào trước những toan tính thực dụng của các nhà cầm quân và các cầu thủ. Các nghệ sĩ sân cỏ ngày càng thưa thớt, thay vào đó là các robot hình nhân theo những đường chạy những cú sút như đã được lập trình. Một pha bóng đầy chất ngẫu hứng, như chỉ có đôi chân với trái bóng với sân cỏ là tất cả, là phô diễn tài năng kỹ thuật, tâm hồn người chơi, là làm ngất ngây thôi miên mắt nhìn của người xem, không cần biết trái bóng có nhằm hướng lưới đối phương hay không, ít thay, những pha bóng như vậy trong một thế giới đã biến bóng đá thành một ngành nghề kinh doanh.

Vậy cho nên tôi mới bảo Brasil cô đơn. Tôi thương cái cô đơn của điệu vũ samba xứ cà phê trên sân cỏ thế giới. Ai cũng muốn lật đổ ngôi vị thống soái của Brasil. Tốt thôi, ước mơ chinh phục đỉnh cao. Nhưng ngôi vị đứng đầu vương quốc bóng đá của Brasil là gắn liền với chất nghệ thuật của một lối chơi, là mang sẵn trong nó bản tính vốn có của một trò chơi. Brasil năm lần đứng trên bục cao nhất giương cao cúp vàng bóng đá thế giới là nhờ tài nghệ diễn xuất của các nghệ sĩ sân cỏ mà xứ sở mình đã sản sinh ra. Và cả hành tinh ngưỡng mộ thán phục mê đắm bóng đá là nhờ họ. WC không có Brasil sẽ là một vở diễn không có âm nhạc. Nói khác đi, WC là Brasil cộng với phần còn lại của thế giới. Không nước nào khác liên tiếp 18 lần vào dự WC. Không nước nào khác năm lần đăng quang, trong đó có ba lần liên tiếp. Không nước nào khác ngôi sao bóng đá này còn tỏa rạng thì đã có những ngôi sao khác xuất hiện lấp lánh. Và tất cả họ đều có chung một mẫu số: nghệ thuật của lối chơi. Cho nên ở vòng chung kết nào thì các đội tham dự cũng đều thống nhất đặt riêng Brasil ra thành một mục tiêu, một đối thủ phải tính đến, phải tìm cách loại bỏ nếu mình muốn vươn đến cúp vàng. Mà cách “tiêu diệt” Brasil thì chỉ có một thôi: triệt bỏ lối chơi hoa mỹ nghệ thuật của họ, không dành cho họ có không gian và điều kiện phô diễn lối chơi của mình, buộc họ phải từ bỏ cách nhìn sân cỏ là sân chơi của một đam mê, một hứng thú. Nói cho ngay, không phải các đội khác không muốn làm được như Brasil, nhưng mà làm không được, và thực ra cũng không dám làm đến tận cùng. Nguy hiểm hơn cả là các đối thủ khác khiến cho Brasil không khéo tự mình cũng “phản bội” chính mình, lấy kết quả trận đấu làm chính, chứ không cần quan tâm đến cách chơi sao cho đẹp mà vẫn hiệu quả. May thay, Brasil thà chấp nhận cô đơn chứ không chịu “bán mình” như vậy. Với họ, thắng một trận bóng đá là phải thắng đẹp, tỷ số là quan trọng, nhưng cái làm nên tỷ số thế nào cũng là quan trọng không kém. Xem Brasil đá, hơn xem nhiều đội khác, khán giả vừa xem cả đội bóng vừa xem từng cầu thủ. Điệu vũ sam ba sân cỏ của họ vừa là một vừa là nhiều. Họ là chơi bóng chứ không phải đá bóng.

Brasil cô đơn để cứu cho triệu triệu người xem khắp cả hành tinh khỏi nỗi cô đơn khi xem bóng đá mà không thấy một trò chơi. Trò chơi là trời cho. Bóng đá là món quà tặng của thần linh cho giống người để giúp con người có giây phút quên đi phận số cô đơn tiền kiếp của mình. Và đội bóng Brasil là tia hồi quang thần linh ấy của một trò chơi.

Nhưng mà ai sẽ giúp Brasil khỏi cô đơn đây?

6. 2006

Tôi thích ngẫu hứng

Mon, 28 May 2007 21:58:50 +0700

David Beckham giỏi thật, nhưng là cái giỏi đã được biết trước, đã thành lệ thường. Những đường chuyền bóng như đặt, những cú đá phạt như rót của Becks người xem đã biết, đã chờ đợi và đã thấy như là hiển nhiên. Bàn thắng như vàng của đội tuyển Anh trước đội tuyển Ecuador ở vòng nock-out từ cú phạt bóng của Becks thì từ khi đội Anh được phạt ở khoảng cách ấy, từ khi Becks đứng trước bóng, tôi dám chắc, phần đông người xem trên khắp thế giới đã cầm chắc đến chín mươi phần trăm là bóng sẽ bay vào lưới đối phương. Cái đẹp của sự biết trước, sự quen thuộc vẫn là đẹp, nhưng trong bóng đá tôi không khoái lắm.

Tôi thích sự ngẫu hứng của những đường đi bóng, những cú sút không thể nào đoán định được, không thể nào lặp lại. Cái đẹp của sự xuất thần, thăng hoa, với tôi, đó là khoái cảm vô biên. Như cú làm bàn của Maxi Rodriguez (Argentina) vào lưới Mexico ở hiệp đấu phụ là cái đẹp bất khả giải. Có cho Maxi làm lại bao nhiêu lần đi nữa cũng không thể có được một bàn thắng thứ hai như thế. Hay như Ronaldinho mê hoặc cả thế giới là ở cảm xúc ngẫu hứng của anh với trái bóng khiến đôi chân anh như múa lượn bay bổng đùa nghịch trái bóng mà đối phương trên sân và khán giả ngoài sân không biết đoán định thế nào, chỉ thấy bất ngờ và bất ngờ. Ngẫu hứng và bất ngờ, đó là cái đẹp của bóng đá tự thân nó.

World Cup lần này tại Đức nói thật là ít chất ngẫu hứng quá. Các trận đấu cho đến lúc này đem lại cảm giác nặng nhọc và nhàm chán nhiều hơn là thích thú. Bóng đá thực ra và vốn là một trò chơi, một trò đùa vui của con người. Phải, một trò đùa vui, để con người tạm gác sang một bên cái gánh nặng “đời nhẹ khôn kham” mà la hét, reo hò cho hả cơn thích chí. Ăn thua gì mà hai đội phải trút vào nhau một cơn mưa thẻ (16 vàng, 4 đỏ), có cho là trọng tài nặng tay thì cũng phải thấy là cầu thủ hai bên cũng “nóng máu” với nhau quá mà quên mất trái bóng tròn nó lăn là vì con người đá vào nó chứ không phải đá vào chân nhau. Cho nên thú thực với tôi WC này xem không hào hứng và say mê như dạo nào. Xem bóng mà cứ phải lấy lý trí ra để đo lường từng đường ban thì mất cả sướng. Ít được ồ à xuýt xoa vỗ tay dậm chân vì những ngẫu hứng bất ngờ. Ôi một trò chơi lớn lao đang ngày càng mất đi tính chơi của nó! Ngẫm chuyện bóng đá cũng như văn chương vậy thôi. Ngẫu hứng một câu thơ, ngẫu hứng một tình tiết, thế là bài thơ câu truyện bỗng lung linh khác lạ. Đọc văn mà lớp lang bài bản cả thì cũng là chán. Mà trong cuộc đời cũng có khác đâu, người không ngẫu hứng bao giờ thì cũng mất vui, mất hay.

Ở kỳ WC nào tôi cũng đều chọn Brasil cho ngôi vô địch. Bởi ở họ tôi còn được thấy, và chiêm ngưỡng, và thưởng thức chất ngẫu hứng vốn như là một đặc tính của bóng đá vì trái bóng tròn nó lăn, và lăn theo nó là những thay đổi bất định của một cuộc chơi. Bóng đá cần sự bất định chứ không phải tất định. Nếu như có những con người, những dân tộc được “Chúa chọn” thì Chúa đã chọn Brasil cho môn bóng đá. Thử hình dung, nếu WC mà thiếu Brasil thì ngày hội bóng đá thế giới sẽ thế nào? Sẽ khô khan và cứng nhắc đi nhiều lắm. Và bên cạnh Brasil, mùa WC này đội tuyển chủ nhà Đức cũng đã bắt đầu thay đổi hình ảnh vốn bám chặt vào mình từ bao lâu nay. Nhìn đội Đức đá hôm nay thấy có những nét ngẫu hứng, điều thật hiếm hoi và mới mẻ ở họ. Ngẫu hứng là bất định, bất định là khó đoán, nhưng tôi tự cho phép mình đưa ra một dự đoán là Brasil và Đức sẽ gặp nhau ở trận chung kết. Và đêm 10/7 tới tại thủ đô Berlin, đội ngẫu hứng nhiều hơn, đậm hơn sẽ giơ cao chiếc cúp vàng. Nếu... (vâng, cuộc đời và cuộc chơi không bao giờ thiếu chữ nếu được), ban tổ chức và trọng tài cũng ngẫu hứng như các cầu thủ ngẫu hứng. Đừng có một cú phạt đền trời ơi như đội Italia được hưởng trước đội Australia mới rồi. Tôi đoán đúng thì đó là ngẫu hứng vui. Đoán trật thì là ngẫu hứng buồn. Nhưng nhại lời một nhà thơ, “ngẫu hứng rất đơn sơ nhưng vẫn cần ngẫu hứng, Dù ít dù nhiều xin trả lại cho ta”. Tôi thích ngẫu hứng. Xin trả lại cho bạn cho tôi, ngẫu hứng bóng đá.

6. 2006

Bóng đá, đàn ông, và đàn bà

Fri, 25 May 2007 16:56:42 +0700

Đàn bà cũng cuồng lên vì bóng đá. Họ tìm thấy trên sân những bóng hình lý tưởng của một sức mạnh nam tính. Họ được chiêm ngưỡng chính họ, phải, chính họ, qua những đôi chân đang vờn đang xoáy đang lướt cùng trái bóng tròn. Và họ là nguồn hứng khởi, là niềm cổ vũ động viên cho các chàng trai, các gã đàn ông đang chạy và sút trên sân. Họ muốn được nhập vào trái bóng ấy cho hai mươi hai gã đàn ông, không, cho hàng triệu triệu đàn ông cứ phải cuồng chân lên đuổi theo, cứ phải dán mắt vào theo dõi, cứ phải căng đầu ra tính toán, để rồi cuối cùng mục tiêu cao nhất là bóng được lăn vào lưới từ một đôi chân khéo léo và dũng mãnh.

Cả thế giới đang cuồng lên vì trái bóng tròn lăn trên các sân cỏ nước Đức mùa hè 2006 này. Cuồng trước hết hẳn nhiên là cánh đàn ông. Sân bóng đá là sân chơi phơi bày mãnh liệt và đam mê nhất sức mạnh và tính cách của phái nam. Giá được yêu như là bóng đá! Tôi dám chắc nhiều chị em sẽ có ao ước đó trong lòng. Những chàng trai đầy căng sức sống, đầy tràn niềm hứng khởi, và đầy ắp tình yêu, chạy và chạy, đuổi theo trái bóng với những đường lăn đường bay lắt lẻo biến ảo, và vỡ òa niềm vui hạnh phúc khi sút thủng lưới đối phương ghi bàn thắng. Tình yêu là như thế! Nhìn dưới giác độ văn hóa phồn thực, bóng đá như là sự hóa thân thăng hoa của một cuộc tình với nhiều cao trào đỉnh điểm tràn trề niềm vui nỗi buồn nước mắt nụ cười.

Cho nên những bóng hồng trên các khán đài là một phần không thể thiếu của cuộc chơi sân cỏ. Đàn bà cũng cuồng lên vì bóng đá. Họ tìm thấy trên sân những bóng hình lý tưởng của một sức mạnh nam tính. Họ được chiêm ngưỡng chính họ, phải, chính họ, qua những đôi chân đang vờn đang xoáy đang lướt cùng trái bóng tròn. Và họ là nguồn hứng khởi, là niềm cổ vũ động viên cho các chàng trai, các gã đàn ông đang chạy và sút trên sân. Họ muốn được nhập vào trái bóng ấy cho hai mươi hai gã đàn ông, không, cho hàng triệu triệu đàn ông cứ phải cuồng chân lên đuổi theo, cứ phải dán mắt vào theo dõi, cứ phải căng đầu ra tính toán, để rồi cuối cùng mục tiêu cao nhất là bóng được lăn vào lưới từ một đôi chân khéo léo và dũng mãnh.

Bóng đá là gì mà quyến rũ con người đến vậy? Có phải đó là nơi duy nhất còn lại của thời gian đã mất, của thiên đường đã mất, nơi con người trên khắp mặt địa cầu được hội ngộ niềm vui, được hòa chung trong một cảm xúc, được nói bằng một thứ ngôn ngữ. Có phải đó là diễn đàn bình đẳng chan hòa của con người và con người, vượt qua mọi rào chắn chủng tộc văn hóa chính kiến tín ngưỡng. Có phải đó là một điều bí ẩn, khi mà tất cả đều trần trụi phơi bày, nhưng tất cả cũng lại biến hóa khôn lường, khó đoán định. Người ta hay nói sân cỏ như cuộc đời. Và trên cái sân hữu hạn cụ thể nhưng cũng bát ngát vô biên ấy, những người đàn ông thay mặt con người, thay mặt loài người vẽ lên chân dung của giống loài trong vũ trụ. Trái bóng tròn như quả đất tròn, như mặt trời mặt trăng tròn, như các vật thể trong mênh mông vũ trụ tròn, và từ đôi chân con người cái vật tròn đó bay lên, bay bổng lên, chở trong mình nó bao ước vọng khát khao của con người - đàn ông và đàn bà, như bóng và lưới. Buồn thay một trận đấu không bàn thắng. Buồn thay những tiền đạo không sút thủng lưới đối phương. Hoan hô những chân sút đạt vinh quang vua phá lưới. Có những tên tuổi chói sáng cùng trái bóng. Lại có những tuổi tên lụi tàn trước trái bóng. Nhưng sau hết, tình yêu còn lại. Trái bóng tròn vẫn lăn, cứ lăn, lăn hoài không nghỉ, trên khắp các mặt sân cỏ thế giới, trong tâm tưởng của bao người, lăn qua tháng ngày, lăn giữa cuộc đời, cho mãi mãi con người được thấy mình sống lại và sống mãi với một niềm đam mê thánh thiện và phàm trần, ái ân và sinh nở, hủy diệt và tái tạo.

Bóng đá, đá bóng, đàn ông và đàn bà chung nhau một trái bóng, một sân chơi, một niềm tin chiến thắng, một ngất ngây hạnh phúc. Và một vỡ òa viên mãn tròn đầy như trái bóng tròn.

Kìa bóng đã lại lăn. Hồi hộp đi em!

6. 2006