NGUYÊN ĐẦU BẠC
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com
<p>"Biên xanh nỡ phụ cười đầu bạc/<br />
Đầu bạc mà chưng có thuở xanh"<br />
(Nguyễn Trãi)</p>
phamxuannguyen
2010-03-15T09:42:57Z
-
Ngày thơ ở Văn Miếu (Hà Nội)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/217478
<img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20023.jpg" border="0" /><br />Ba cặp mẹ con nhà văn đi hội thơ. Từ trái sang: Trần Thanh Hà, Di Li, Nguyễn Quỳnh Trang. Hậu cảnh là góc sắp đặt của Quỳnh Trang: "Bài thơ Internet" của cô được tháo rời lắp ghép trên các hình phím máy tính.<br /><br /><a id="res_269419" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20042.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20042.jpg" border="0" /></a><br />Cô trò gặp nhau. (Cô: tiến sĩ, nhà thơ Phạm Thu Yến (phải). Trò: tiến sĩ, nhà văn Phạm Hải Anh.)<br /><br /><a id="res_269414" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20008.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20008.jpg" border="0" /></a><br />Đọc thơ cái đã!<br /><br /><a id="res_269418" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20025.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20025.jpg" border="0" /></a><br />Nào cháu lên cao cùng thơ mẹ. (Cháu Việt Quỳnh - bài thơ đời của Quỳnh Trang và Cao Việt Dũng.)<br /><br /><a id="res_269420" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20046.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20046.jpg" border="0" /></a><br />Hong chữ.
<img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20023.jpg" border="0" /><br />Ba cặp mẹ con nhà văn đi hội thơ. Từ trái sang: Trần Thanh Hà, Di Li, Nguyễn Quỳnh Trang. Hậu cảnh là góc sắp đặt của Quỳnh Trang: "Bài thơ Internet" của cô được tháo rời lắp ghép trên các hình phím máy tính.<br /><br /><a id="res_269419" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20042.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20042.jpg" border="0" /></a><br />Cô trò gặp nhau. (Cô: tiến sĩ, nhà thơ Phạm Thu Yến (phải). Trò: tiến sĩ, nhà văn Phạm Hải Anh.)<br /><br /><a id="res_269414" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20008.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20008.jpg" border="0" /></a><br />Đọc thơ cái đã!<br /><br /><a id="res_269418" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20025.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20025.jpg" border="0" /></a><br />Nào cháu lên cao cùng thơ mẹ. (Cháu Việt Quỳnh - bài thơ đời của Quỳnh Trang và Cao Việt Dũng.)<br /><br /><a id="res_269420" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Ngay%20tho%20VN%202010%20046.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Ngay%20tho%20VN%202010%20046.jpg" border="0" /></a><br />Hong chữ.
Phạm Xuân Nguyên tản mạn
2010-03-01T22:53:10Z
phamxuannguyen
-
Em soi gương
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/217127
<a id="res_268830" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/P4230116.JPG"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/P4230116.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify">Tác giả bài thơ này là anh Tòng Văn Hân (xem ảnh), dân tộc Thái, sinh 1972. Tôi gặp anh năm 2004, dịp kỷ niệm 50 chiến thắng Điện Biên Phủ, tại nhà anh ở đội 8, bản Liếng, Noong Luống, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên Phủ. Dịp đó tôi đi cùng đoàn phóng viên của Ban văn nghệ, Đài truyền hình Việt Nam làm phim. Tình cờ chúng tôi vào bản, đến nhà anh để tìm cảnh quay. Tình cờ chúng tôi biết anh có làm thơ. Nghe anh đọc bài thơ này tôi thấy thích và đã nhờ anh chép lại một bản bằng cả tiếng Việt và phiên âm tiếng Thái làm kỷ niệm. Theo tôi, đây là một bài thơ hay, đáng có mặt trong nhiều tập thơ. Nhân ngày thơ Việt Nam 2010 (Rằm Giêng Canh Dần) tôi mời các bạn cùng thưởng thức bài thơ hay này.</p><p style="text-align: justify"><strong></strong></p><p style="text-align: justify"><strong><br />Em soi gương</strong></p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Chải đầu với vấn tóc</p><p style="text-align: justify">Trong gương hình em nét</p><p style="text-align: justify">Mặt em vương hoa than.</p><p style="text-align: justify">Những hoa than ghi lại</p><p style="text-align: justify">Tháng năm em đi qua</p><p style="text-align: justify">Những mùa nương bông to</p><p style="text-align: justify">Những mùa ruộng bông dài</p><p style="text-align: justify">Những mùa bông nở trắng...</p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Chồng đến bên chung ngắm</p><p style="text-align: justify">Trong gương hình chồng vợ</p><p style="text-align: justify">Tựa hai que củi tốt</p><p style="text-align: justify">Cháy lên ngọn lửa hồng.</p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Đuôi mắt em có nhăn</p><p style="text-align: justify">Đôi má đã ít hồng</p><p style="text-align: justify">Trong lòng em có nghĩ.</p><p style="text-align: justify">Chồng đến bên chồng nói:</p><p style="text-align: justify"><span> </span>"Gương nhà ta hỏng rồi</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Hình không được rõ nữa</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Mặt em như đào nở</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Bóng gương đùa đấy thôi".</p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify"><em>Phiên âm tiếng Thái</em></p><p style="text-align: justify"><em></em></p><p style="text-align: justify"><strong><br />Noọng nhiễm ven</strong></p><p style="text-align: justify"><strong></strong></p><p style="text-align: justify"><br />Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Bì cảu cánh xàng hùa</p><p style="text-align: justify">Cuồng ven ngau noọng chảnh</p><p style="text-align: justify">Nả noọng phồng bók phay.</p><p style="text-align: justify">Bók phay cọ mài vạy</p><p style="text-align: justify">Pì bườn nọong cài ma</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua hay huông nà</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua na huông dắng</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua phải thuồng khào...</p><p style="text-align: justify">Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Phùa ma kem hiêng nẳng</p><p style="text-align: justify">Cuồng ven ngau phùa mia</p><p style="text-align: justify">Pàn xòng chua lùa khàn</p><p style="text-align: justify">Tàm pền piều phay ún</p><p style="text-align: justify">Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Hàng tà hư áo hiếu</p><p style="text-align: justify">Kẻm chình hón nhăng đành</p><p style="text-align: justify">Cuồng chàu nọng mi ngắm.</p><p style="text-align: justify">Phùa ma kem phùa vạu:</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">"Ven hươn hau báu pền</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Ngau cuồng chình báu chảnh</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Nả nọng pàn cai chú</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Ngau ven biểu thồi vơi".</p>
<a id="res_268830" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/P4230116.JPG"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/P4230116.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify">Tác giả bài thơ này là anh Tòng Văn Hân (xem ảnh), dân tộc Thái, sinh 1972. Tôi gặp anh năm 2004, dịp kỷ niệm 50 chiến thắng Điện Biên Phủ, tại nhà anh ở đội 8, bản Liếng, Noong Luống, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên Phủ. Dịp đó tôi đi cùng đoàn phóng viên của Ban văn nghệ, Đài truyền hình Việt Nam làm phim. Tình cờ chúng tôi vào bản, đến nhà anh để tìm cảnh quay. Tình cờ chúng tôi biết anh có làm thơ. Nghe anh đọc bài thơ này tôi thấy thích và đã nhờ anh chép lại một bản bằng cả tiếng Việt và phiên âm tiếng Thái làm kỷ niệm. Theo tôi, đây là một bài thơ hay, đáng có mặt trong nhiều tập thơ. Nhân ngày thơ Việt Nam 2010 (Rằm Giêng Canh Dần) tôi mời các bạn cùng thưởng thức bài thơ hay này.</p><p style="text-align: justify"><strong></strong></p><p style="text-align: justify"><strong><br />Em soi gương</strong></p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Chải đầu với vấn tóc</p><p style="text-align: justify">Trong gương hình em nét</p><p style="text-align: justify">Mặt em vương hoa than.</p><p style="text-align: justify">Những hoa than ghi lại</p><p style="text-align: justify">Tháng năm em đi qua</p><p style="text-align: justify">Những mùa nương bông to</p><p style="text-align: justify">Những mùa ruộng bông dài</p><p style="text-align: justify">Những mùa bông nở trắng...</p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Chồng đến bên chung ngắm</p><p style="text-align: justify">Trong gương hình chồng vợ</p><p style="text-align: justify">Tựa hai que củi tốt</p><p style="text-align: justify">Cháy lên ngọn lửa hồng.</p><p style="text-align: justify">Sáng sớm em soi gương</p><p style="text-align: justify">Đuôi mắt em có nhăn</p><p style="text-align: justify">Đôi má đã ít hồng</p><p style="text-align: justify">Trong lòng em có nghĩ.</p><p style="text-align: justify">Chồng đến bên chồng nói:</p><p style="text-align: justify"><span> </span>"Gương nhà ta hỏng rồi</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Hình không được rõ nữa</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Mặt em như đào nở</p><p style="text-align: justify"><span> </span>Bóng gương đùa đấy thôi".</p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify"><em>Phiên âm tiếng Thái</em></p><p style="text-align: justify"><em></em></p><p style="text-align: justify"><strong><br />Noọng nhiễm ven</strong></p><p style="text-align: justify"><strong></strong></p><p style="text-align: justify"><br />Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Bì cảu cánh xàng hùa</p><p style="text-align: justify">Cuồng ven ngau noọng chảnh</p><p style="text-align: justify">Nả noọng phồng bók phay.</p><p style="text-align: justify">Bók phay cọ mài vạy</p><p style="text-align: justify">Pì bườn nọong cài ma</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua hay huông nà</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua na huông dắng</p><p style="text-align: justify">Kỷ mua phải thuồng khào...</p><p style="text-align: justify">Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Phùa ma kem hiêng nẳng</p><p style="text-align: justify">Cuồng ven ngau phùa mia</p><p style="text-align: justify">Pàn xòng chua lùa khàn</p><p style="text-align: justify">Tàm pền piều phay ún</p><p style="text-align: justify">Hung chạu noọng nhiểm ven</p><p style="text-align: justify">Hàng tà hư áo hiếu</p><p style="text-align: justify">Kẻm chình hón nhăng đành</p><p style="text-align: justify">Cuồng chàu nọng mi ngắm.</p><p style="text-align: justify">Phùa ma kem phùa vạu:</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">"Ven hươn hau báu pền</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Ngau cuồng chình báu chảnh</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Nả nọng pàn cai chú</p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify">Ngau ven biểu thồi vơi".</p>
Phạm Xuân Nguyên thơ
2010-02-28T06:15:01Z
phamxuannguyen
-
Tết và Tết
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/215243
<a id="res_266456" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Ky%20Suu%202009%20(mong%206)%20001.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Ky%20Suu%202009%20(mong%206)%20001.jpg" border="0" /></a><br />Sông Hồng nhìn từ cầu Chương Dương (mồng 6 tết Kỷ Sửu, 2009)<br /><a id="res_266452" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg" border="0" /></a><br />Vườn xuân quê (Thạch Linh, Thạch Hà, Hà Tĩnh, mồng 1 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266453" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20009.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20009.jpg" border="0" /></a><br />Tặng sách ngày tết (Vinh, Nghệ An, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266454" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20013.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20013.jpg" border="0" /></a><br />Khói xuân (Hai giảng viên Đại học Vinh, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266455" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20023.jpg"></a><a id="res_267619" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Gia%20dinh%20NVH%20chúc%20tet%20PXN%20004.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Gia%20dinh%20NVH%20chúc%20tet%20PXN%20004.jpg" border="0" /></a><br />Gia đình nhà văn Nguyễn Việt Hà chúc tết PXN (Hà Nội, mồng 4 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_267620" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20005.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20005.jpg" border="0" /></a><br />Nhà văn Trung Trung Đỉnh và họa sĩ Đỗ Phấn tại quê TTĐ (Vĩnh Bảo, Hải Phòng, mồng 7 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267621" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20019.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20019.jpg" border="0" /></a><br />Ngày xuân mừng ông lên lão bảy mươi (Anh trai nhà văn TTĐ)<br /><br /><a id="res_267622" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Thanh%20pho%20Thai%20Binh%20Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Thanh%20pho%20Thai%20Binh%20Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg" border="0" /></a><br />Nhà thờ thành phố Thái Bình (mồng 7 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267623" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20005.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20005.jpg" border="0" /></a><br />Bày cỗ hết tết (Trang trại của họa s Lý Trực Dũng tại Hòa Bình, mồng 8 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267625" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20012.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20012.jpg" border="0" /></a><br />Ký họa ngày xuân (Họa s Lý Trực Sơn, em trai họa sĩ LTD)<br /><br /><a id="res_267626" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/267626-Nha%20Nguyen%20Quang%20Lap%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20001.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/267626-Nha%20Nguyen%20Quang%20Lap%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20001.jpg" border="0" /></a><br />Chúc Tết Nguyễn Quang Lập (từ trái sang: Đoàn Tử Huyến, NQL, Ngô Hà Thái, Hoàng Thị Vinh, Bảo Ninh)
<a id="res_266456" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Ky%20Suu%202009%20(mong%206)%20001.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Ky%20Suu%202009%20(mong%206)%20001.jpg" border="0" /></a><br />Sông Hồng nhìn từ cầu Chương Dương (mồng 6 tết Kỷ Sửu, 2009)<br /><a id="res_266452" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg" border="0" /></a><br />Vườn xuân quê (Thạch Linh, Thạch Hà, Hà Tĩnh, mồng 1 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266453" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20009.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20009.jpg" border="0" /></a><br />Tặng sách ngày tết (Vinh, Nghệ An, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266454" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20013.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Tet%20Canh%20Dan%202010%20013.jpg" border="0" /></a><br />Khói xuân (Hai giảng viên Đại học Vinh, mồng 2 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_266455" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Tet%20Canh%20Dan%202010%20023.jpg"></a><a id="res_267619" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Gia%20dinh%20NVH%20chúc%20tet%20PXN%20004.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Gia%20dinh%20NVH%20chúc%20tet%20PXN%20004.jpg" border="0" /></a><br />Gia đình nhà văn Nguyễn Việt Hà chúc tết PXN (Hà Nội, mồng 4 tết Canh Dần, 2010)<br /><br /><a id="res_267620" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20005.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20005.jpg" border="0" /></a><br />Nhà văn Trung Trung Đỉnh và họa sĩ Đỗ Phấn tại quê TTĐ (Vĩnh Bảo, Hải Phòng, mồng 7 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267621" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20019.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Que%20huong%20Trung%20Trung%20Dinh%20019.jpg" border="0" /></a><br />Ngày xuân mừng ông lên lão bảy mươi (Anh trai nhà văn TTĐ)<br /><br /><a id="res_267622" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Thanh%20pho%20Thai%20Binh%20Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Thanh%20pho%20Thai%20Binh%20Tet%20Canh%20Dan%202010%20002.jpg" border="0" /></a><br />Nhà thờ thành phố Thái Bình (mồng 7 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267623" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20005.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20005.jpg" border="0" /></a><br />Bày cỗ hết tết (Trang trại của họa s Lý Trực Dũng tại Hòa Bình, mồng 8 tết Canh Dần)<br /><br /><a id="res_267625" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20012.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Trang%20trai%20Ly%20Truc%20Dung%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20012.jpg" border="0" /></a><br />Ký họa ngày xuân (Họa s Lý Trực Sơn, em trai họa sĩ LTD)<br /><br /><a id="res_267626" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/267626-Nha%20Nguyen%20Quang%20Lap%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20001.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/267626-Nha%20Nguyen%20Quang%20Lap%20(8%20tet%20Canh%20Dan)%20001.jpg" border="0" /></a><br />Chúc Tết Nguyễn Quang Lập (từ trái sang: Đoàn Tử Huyến, NQL, Ngô Hà Thái, Hoàng Thị Vinh, Bảo Ninh)
Phạm Xuân Nguyên tản mạn
2010-02-17T09:46:09Z
phamxuannguyen
-
Tết giàu hay nghèo?
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/214554
<a id="res_265327" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nha%20PXN%20tet%20Canh%20Dan%202010%20006.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nha%20PXN%20tet%20Canh%20Dan%202010%20006.jpg" border="0" /></a><br /><br />Cảnh tết ở nhà tôi năm nay <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trước hết ta hãy đọc đôi câu đối phổ biến ngày Tết:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ</span></em></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt">Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh</span></em></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Trong sáu yếu tố được người xưa nêu ra để coi là tết thì nay chỉ còn ba. Pháo đã không còn nổ. Nêu không còn trồng ở sân. Câu đối đỏ đã thưa thớt, vắng bóng. Chỉ thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh là còn lại. Như vậy là còn lại cái "vật chất", cái ăn. Còn cái nghe, cái nhìn, cái đọc thì phai mờ, nhạt nhòa dần theo năm tháng. Cũng may, theo năm tháng có cái đã mất đi nay lại trở về. Thay cho câu đối đỏ ít được treo thì mấy năm nay cứ đến Tết mọi người lại có thú xin chữ của các ông đồ tân thời để về treo nhà cầu Phúc Lộc Thọ Khang Ninh. Hình như luôn là phải có sự cân bằng như vậy trong tâm thức người Việt, nhất là trong dịp Tết.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là vừa giàu vừa nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp sum vầy tụ họp của cộng đồng, từ trong nhà ra ngoài đình. Tết là dịp đi xa về gần, họ hàng làng mạc gặp gỡ chia vui, nhìn lại năm cũ, mong ước năm mới. Vui như Tết là cái vui sum họp, đoàn tụ. Ai phải tha hương, ai phải đón tết ở đất khách quê người, đều có tâm trạng nhớ thương, nhớ tiếc, nhớ mong, buồn bã và ngậm ngùi. Về quê ăn tết - xưa đã vậy, nay vẫn còn vậy. Nay còn nhộn nhịp, chen chúc hơn. Tàu xe ba ngày tết luôn là nỗi lo lớn của ngành giao thông vận tải, luôn là mối quan tâm hàng đầu của những người xa quê hương bản quán. Về tết, đó là tâm trạng của mỗi người Việt Nam hướng về tổ tiên, gia đình, quê hương mỗi độ xuân về. Tâm trạng này vẫn còn đậm lắm hôm nay, nhất là trong thời buổi hiện đại tất bật, thì ba ngày tết là dịp nghỉ ngơi lắng lại cho mỗi người một góc tâm tư để rồi ra tết lại hối hả lao vào cuộc mưu sinh.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là vẫn còn giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp du xuân, chơi xuân. Xưa chỉ quanh quẩn trong làng ngoài xã. Nay đi Nam đi Bắc, đi ra nước ngoài. Xuất hành đầu năm không chỉ bước chân ra ngõ rồi quay vào nhà, mà bay lên rừng xuống biển, bay đến những nơi chốn không ăn tết như mình, hay là mang cái tết mình đến những nơi khác mình. Chơi tết ở xa, nam thanh nữ tú đi, đôi lứa tình nhân đi, ông già bà lão đi, gia đình đi, bạn bè đi. Đào mai lặng lẽ nở trong nhà, khói hương bàn thờ ông bà lặng lẽ tỏa trong nhà, khi mở cửa vào mang cả hương vị xa vào.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là đang giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết xưa, trẻ nhỏ chờ đón tiền mừng tuổi, "tiền lì xì", giá trị ít thôi mà ý nghĩa thì nhiều, thì nặng. Tiền mừng tuổi cốt không phải ở tiền to, tiền nhiều, cốt là ở cái niềm vui đứa trẻ nhận được biết mình thêm lên một tuổi, lớn thêm một chút, biết coi trọng một giá trị tinh thần ông bà cha mẹ trao tặng, đặng mà mỗi năm một thêm tuổi biết thành người làm ra giá trị mới không chỉ tính bằng tiền bạc. Nay tiền mừng tuổi giảm đi giá trị tinh thần, tăng lên về vật chất, nhẹ cái nghĩa tuổi mà nặng cái nghĩa lợi. Những phong bao hồng điều hình thức vẫn thế mà lắm lúc cái bên trong nó lại chia ra khác biệt, phân cấp. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là đang nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp hòa đồng, nhưng cũng là lúc phơi bày những trái ngược, mâu thuẫn. No ba ngày tết, nhưng có cái no dồn cả năm lại, có cái no quanh năm tết đến chẳng muốn ăn. Người mong tết đến vui xuân. Người lo tết về thiếu thốn đủ bề. Giảm thiểu sự chênh lệch để ai ai cũng có thể đón tết no đủ, ngày nay mỗi người không chỉ ăn tết riêng mình. Đêm giao thừa, sáng mồng một, ấm lòng khi nghĩ quanh ta lộc xuân chia đều cho mọi người, không kể sang hèn giàu nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là giảm nghèo thêm giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Xuân hàng năm vẫn về theo vòng quay đất trời. Người theo nhịp tuần hoàn vũ trụ vẫn tự tạo cho mình một khoảng dừng. Đó là tết. Dẫu có phôi pha mặt này, đậm thêm mặt kia, tết Việt vẫn đắp bồi tinh thần tình cảm cho người dân Việt biết thương người thương mình hơn.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />(<strong>Bài đăng báo <em>Nông Thôn Ngày Nay</em> số tất niên Kỷ Sửu</strong>)</span></p>
<a id="res_265327" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nha%20PXN%20tet%20Canh%20Dan%202010%20006.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nha%20PXN%20tet%20Canh%20Dan%202010%20006.jpg" border="0" /></a><br /><br />Cảnh tết ở nhà tôi năm nay <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trước hết ta hãy đọc đôi câu đối phổ biến ngày Tết:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ</span></em></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt">Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh</span></em></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Trong sáu yếu tố được người xưa nêu ra để coi là tết thì nay chỉ còn ba. Pháo đã không còn nổ. Nêu không còn trồng ở sân. Câu đối đỏ đã thưa thớt, vắng bóng. Chỉ thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh là còn lại. Như vậy là còn lại cái "vật chất", cái ăn. Còn cái nghe, cái nhìn, cái đọc thì phai mờ, nhạt nhòa dần theo năm tháng. Cũng may, theo năm tháng có cái đã mất đi nay lại trở về. Thay cho câu đối đỏ ít được treo thì mấy năm nay cứ đến Tết mọi người lại có thú xin chữ của các ông đồ tân thời để về treo nhà cầu Phúc Lộc Thọ Khang Ninh. Hình như luôn là phải có sự cân bằng như vậy trong tâm thức người Việt, nhất là trong dịp Tết.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là vừa giàu vừa nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp sum vầy tụ họp của cộng đồng, từ trong nhà ra ngoài đình. Tết là dịp đi xa về gần, họ hàng làng mạc gặp gỡ chia vui, nhìn lại năm cũ, mong ước năm mới. Vui như Tết là cái vui sum họp, đoàn tụ. Ai phải tha hương, ai phải đón tết ở đất khách quê người, đều có tâm trạng nhớ thương, nhớ tiếc, nhớ mong, buồn bã và ngậm ngùi. Về quê ăn tết - xưa đã vậy, nay vẫn còn vậy. Nay còn nhộn nhịp, chen chúc hơn. Tàu xe ba ngày tết luôn là nỗi lo lớn của ngành giao thông vận tải, luôn là mối quan tâm hàng đầu của những người xa quê hương bản quán. Về tết, đó là tâm trạng của mỗi người Việt Nam hướng về tổ tiên, gia đình, quê hương mỗi độ xuân về. Tâm trạng này vẫn còn đậm lắm hôm nay, nhất là trong thời buổi hiện đại tất bật, thì ba ngày tết là dịp nghỉ ngơi lắng lại cho mỗi người một góc tâm tư để rồi ra tết lại hối hả lao vào cuộc mưu sinh.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là vẫn còn giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp du xuân, chơi xuân. Xưa chỉ quanh quẩn trong làng ngoài xã. Nay đi Nam đi Bắc, đi ra nước ngoài. Xuất hành đầu năm không chỉ bước chân ra ngõ rồi quay vào nhà, mà bay lên rừng xuống biển, bay đến những nơi chốn không ăn tết như mình, hay là mang cái tết mình đến những nơi khác mình. Chơi tết ở xa, nam thanh nữ tú đi, đôi lứa tình nhân đi, ông già bà lão đi, gia đình đi, bạn bè đi. Đào mai lặng lẽ nở trong nhà, khói hương bàn thờ ông bà lặng lẽ tỏa trong nhà, khi mở cửa vào mang cả hương vị xa vào.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là đang giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết xưa, trẻ nhỏ chờ đón tiền mừng tuổi, "tiền lì xì", giá trị ít thôi mà ý nghĩa thì nhiều, thì nặng. Tiền mừng tuổi cốt không phải ở tiền to, tiền nhiều, cốt là ở cái niềm vui đứa trẻ nhận được biết mình thêm lên một tuổi, lớn thêm một chút, biết coi trọng một giá trị tinh thần ông bà cha mẹ trao tặng, đặng mà mỗi năm một thêm tuổi biết thành người làm ra giá trị mới không chỉ tính bằng tiền bạc. Nay tiền mừng tuổi giảm đi giá trị tinh thần, tăng lên về vật chất, nhẹ cái nghĩa tuổi mà nặng cái nghĩa lợi. Những phong bao hồng điều hình thức vẫn thế mà lắm lúc cái bên trong nó lại chia ra khác biệt, phân cấp. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là đang nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tết là dịp hòa đồng, nhưng cũng là lúc phơi bày những trái ngược, mâu thuẫn. No ba ngày tết, nhưng có cái no dồn cả năm lại, có cái no quanh năm tết đến chẳng muốn ăn. Người mong tết đến vui xuân. Người lo tết về thiếu thốn đủ bề. Giảm thiểu sự chênh lệch để ai ai cũng có thể đón tết no đủ, ngày nay mỗi người không chỉ ăn tết riêng mình. Đêm giao thừa, sáng mồng một, ấm lòng khi nghĩ quanh ta lộc xuân chia đều cho mọi người, không kể sang hèn giàu nghèo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Thế là giảm nghèo thêm giàu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Xuân hàng năm vẫn về theo vòng quay đất trời. Người theo nhịp tuần hoàn vũ trụ vẫn tự tạo cho mình một khoảng dừng. Đó là tết. Dẫu có phôi pha mặt này, đậm thêm mặt kia, tết Việt vẫn đắp bồi tinh thần tình cảm cho người dân Việt biết thương người thương mình hơn.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />(<strong>Bài đăng báo <em>Nông Thôn Ngày Nay</em> số tất niên Kỷ Sửu</strong>)</span></p>
Phạm Xuân Nguyên tản mạn
2010-02-12T00:04:11Z
phamxuannguyen
-
Thưa Ban tổ chức hội nghị, tôi chưa mấy lạc quan
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/208890
<a id="res_259880" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/259880-logo.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/259880-logo.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội trong các ngày 5 - 10/1/2010. Sau khi hội nghị kết thúc, Tuần Việt Nam (TVN) của Vietnam Net đã phỏng vấn tôi. Bài đưa lên mạng ngày 12/1/2010 tôi chưa kịp đọc. Vào trang viet-studies.info thấy có link bài "Thưa ban tổ chức hội nghị, tôi chưa mấy lạc quan" là bài phỏng vấn tôi ở TVN, nhưng kích chuột vào thì lại thấy báo là không tìm thấy trang. Tôi quay về tìm lại trên TVN cũng chẳng thấy bài đâu. <span> </span>Nhưng trên trang trannhuong.com đã có bài nói lại tôi nhân bài phỏng vấn này. Như vậy là bài tôi trả lời phỏng vấn TVN đã được đưa lên mạng và đã bị đưa xuống, không hiểu vì lý do gì. May còn có một số trang mạng đã lấy về nên tôi đã được đọc bài phỏng vấn tôi và xin đưa lại đây.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><em><span style="font-size: 14pt"><br /><br />TVN</span></em></strong><em><span style="font-size: 14pt">. Hội nghị quốc tế Giới thiệu văn học Việt Nam đã diễn ra tại Hà Nội từ 5 - 10/1/2010. Trong quá trình chuẩn bị và tiến hành hội nghị này đã có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về mục tiêu và kết quả, cũng như tác động của nó, tới việc đưa văn học Việt Nam ra nước ngoài. Nhân hội nghị vừa kết thúc, chúng tôi có cuộc hỏi chuyện nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên (dịch giả Ngân Xuyên), đại biểu chính thức, xoay quanh hội nghị này.</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Tổ chức xôm trò nhưng vẫn những người cũ, cách làm cũ</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Theo ông sau khi hội nghị dịch thuật này kết thúc, văn học Việt Nam có thể có những dấu hiệu tốt tiến ra thế giới trong tương lai gần hay không?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên</span></strong><span style="font-size: 14pt">: Tôi không mấy tin là sau hội nghị Giới thiệu văn học Việt Nam lần này, văn học ta sẽ tiến triển tốt ra thế giới. Tổ chức to tát xôm trò vậy, nhưng nhìn đi nhìn lại vẫn chỉ là những người cũ, cách làm cũ. Nhưng cũng phải ghi nhận sự cố gắng của những người tổ chức mà công đầu ở đây thuộc về nhà thơ Hữu Thỉnh, chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Cho đến tận buổi tối bế mạc hội nghị ông còn kịp thông báo là bổ sung thêm ba dịch giả nước ngoài được huy chương vì sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam. Các dịch giả (được giải bổ sung) nghe xướng tên bước lên sân khấu nhưng chưa có huy chương được trao, hỏi ra mới hay nhằm vào ngày nghỉ nên không lấy được huy chương từ Uỷ ban liên hiệp các hội văn học nghệ thuật toàn quốc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một điều khác nữa ghi nhận sự tiếp thu thay đổi của ban tổ chức là tên gọi hội nghị. Hôm khai mạc, hội nghị có tên gọi là <em>Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam</em> (được dịch là: International Conference to Introduce Vietnam Literature). Đến hôm bế mạc, tên hội nghị thành ra là <em>Hội nghị quốc tế quảng bá văn học Việt Nam</em> (được dịch là: International Conference for the Advancement of Vietnamese Literature). Sự thay đổi tên hội nghị ngay khi đang diễn ra thế này cũng là chuyện hy hữu. Điều này chắc chắn có tác động từ sự phản ánh của các đại biểu và báo giới ngay từ hôm khai mạc về việc dịch tên gọi hội nghị không chuẩn. Một hội nghị lớn về quy mô (chưa chắc đã tương đương về chất lượng và hiệu quả) dù sao cũng phải ghi nhận công của người tổ chức.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Không ít nhà văn có ý kiến rằng: bản thân nền văn học Việt Nam chưa có những tác phẩm lớn đủ sức lôi cuốn thế giới. Lẽ ra, với số tiền như vậy, HNV nên đầu tư chiều sâu hoặc có những hoạt động kích thích sáng tạo bằng nhiều hình thức. Khi đã có tác phẩm tốt thực sự thì "hữu xạ tự nhiên hương". Ông có chia sẻ quan điểm rằng tổ chức hội nghị như thế này là ít hiệu quả, lãng phí tiền và có chút gì đó giống chủ nghĩa thành tích không?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một mặt, nền văn học Việt Nam phải có những tác phẩm hay, xuất sắc, đủ sức lay động tâm trí độc giả thế giới, ví như tiểu thuyết <em>Nỗi buồn chiến tranh</em> của Bảo Ninh. Mặt khác, những người làm văn hoá và văn học phải biết cách quảng bá mình, biết cách đưa văn học nước mình ra thế giới một cách hệ thống, bài bản. Một hội nghị như thế này là cần thiết, không sợ tốn kém, nhưng vì cách làm vẫn rập khuôn, vẫn chung chung, nên hiệu quả không tương xứng, không cao. Điều này tôi đã từng lo lắng và báo động trước khi hội nghị diễn ra, và buồn thay, nó đã diễn ra như những gì được cảnh báo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài mà tất cả các tham luận dành để đọc cho mọi hội nghị nghiên cứu về văn học Việt Nam đều được. Tham luận thế để làm gì ở đây? Đọc và đọc, lặp đi lặp lại những điều nhàm chán, chỉ có cái khách cần là sách đâu, các tác giả đâu, những sự giới thiệu bằng ngoại ngữ đâu, thì lại chẳng có. Chỉ tội những người phiên dịch cho các buổi thảo luận, phải dịch nhiều, dịch những điều đao to búa lớn, nhưng càng dịch thì càng khiến khách lúng túng: nền văn học Việt Nam phong phú, đa dạng vậy, to lớn hoành tráng vậy, nhưng sao trong hội nghị chẳng thấy chi cả.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Hầu hết những người tham dự hội nghị thấy rằng: hội nghị dịch thuật nhưng lại quá yếu trong khâu dịch thuật cho hội nghị? Vì sao lại xẩy ra chuyện này khi chỉ riêng Hà Nội không thiếu những dịch giả giỏi?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Đó thực là một chuyện buồn cười và đau lòng. Ngay cái tên hội nghị đã được dịch theo kiểu nghĩ tiếng Việt dịch tiếng Anh. Vì sao ư? Theo tôi, vì những người tổ chức hội nghị ưa chuyện to tát mà lại đã thiếu sự thận trọng và coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế. Tuy nhiên, trong quá trình hội nghị, tên gọi hội nghị đã được thay đổi và dịch lại như ở buổi bế mạc mà tôi đã nói trên. Còn như khâu dịch trực tiếp tại các cuộc hội thảo chuyên đề thì phải nói là những người dịch tiếng Anh như Nguyễn Phan Quế Mai, Phan Thanh Hảo, Nguyễn Bá Chung, Thái Bá Tân đã làm rất tốt, rất nhiệt tình, năng nổ. Ban tổ chức phải đặc biệt cám ơn các dịch giả đó.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Những người tổ chức đã thiếu coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Thực tế cho thấy, sau một số ngày hội nghị, một số nhà văn nước ngoài chỉ biết phát biểu cảm tưởng về lòng hiếu khách, thức ăn ngon và cảnh đẹp của VN. Thưa ông, tại sao một hội nghị lớn như thế này mà Hội nhà văn không có một tuyển tập bằng tiếng Anh những tác phẩm văn học Việt Nam xuất sắc nhất trong mọi thời kỳ? Vì đây chính là một trong những cách quảng bá tốt nhất văn học VN cho thế giới trong khi Nhà nước sẵn sàng cấp kinh phí để làm một việc thiết thực như thế này?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Đó chính là lý do tôi vừa nói trên: những người tổ chức hội nghị đã thiếu sự thận trọng và coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế. Được biết ban tổ chức đã dự định làm một tuyển văn, tuyển thơ in thành sách để phát cho đại biểu, vậy mà đến khi hội nghị khai mạc chẳng thấy sách đâu. Mà đó là sách tiếng Việt, nói chi đến sách dịch tiếng Anh các tác phẩm văn học Việt Nam tiêu biểu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cái việc chủ yếu nhất, chính yếu nhất, cần phải làm nhất, được cấp tiền để làm, không thiếu người làm, vậy mà lại không làm hay không làm được, thế thì hội nghị để làm gì. Tình cảnh đó khiến các dịch giả nước ngoài đến hội nghị cứ nhớn nhác không có tài liệu gì trong tay ngõ hầu biết được văn học Việt Nam ra sao, thế nào.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Ngay trong buổi khai mạc hội nghị, người ta thấy các đại biểu nước ngoài ngồi trên đoàn chủ tịch không có cơ hội nghe các bài phát biểu của các đại biểu Việt Nam vì không có hệ thống nghe dịch và khi người nước ngoài nói thì các nhà văn và khách mời Việt Nam dưới hội trường cũng không hiểu họ nói gì vì không có người dịch. Thưa ông, một hội nghị như thế sẽ có tác dụng gì và theo ông vì sao Ban tổ chức lại để chuyện ấy xẩy ra?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Nhắc lại buổi khai mạc càng thêm chán, và càng không hiểu được vì sao lại ra nông nỗi đó. Một trung tâm hội nghị quốc gia, nơi được trang bị các trang thiết bị âm thanh tốt nhất, nơi có các công cụ tốt nhất cho một hội nghị quốc tế, thế nhưng cơ sự đã như anh nói đó. Mà cách thức và chương trình khai mạc càng dở nữa. Mình giới thiệu văn học nước mình thì cớ gì mời mười mấy ông nước ngoài lên chủ tịch đoàn ngồi rồi mỗi ông phát một bài ca ngợi văn học Việt Nam mà có ông thừa nhận là chưa biết gì cả. Cái màn đọc này kéo dài chán ngắt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Trong khi buổi khai mạc chỉ cần bài phát biểu của ông chủ tịch Hội nhà văn, bài phát biểu của vị thay mặt chính phủ và một bài phát biểu của một vị khách nước ngoài nói lời cám ơn được mời đến họp, thế là xong. Càng không nên có cảnh vị đại diện chính phủ đọc xong thì vị chủ tịch hội lên cám ơn sự chỉ đạo, hứa thực hiện tốt những lời chỉ bảo. Ôi, cái bệnh công thức giết chết văn học, thủ tiêu sáng tạo!</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Dịch văn học là một việc cực kỳ khó khăn. Đa số các bản dịch thành công trên thế giới đều do lớp dịch giả có ngôn ngữ mẹ đẻ là chính ngôn ngữ của văn bản gốc. Liệu những người nước ngoài, với một chút tiếng Việt nho nhỏ, hoặc kết hợp với những người Việt biết ngoại ngữ nhưng không có sự nhậy cảm của nghệ thuật có thực sự giúp quảng bá được nền văn học Việt Nam?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Không nhất thiết người dịch phải là người bản ngữ thì mới có được những bản dịch hay. Chúng ta được đọc bao nhiêu tác phẩm hay của thế giới qua bản dịch từ nhiều thứ tiếng của các dịch giả Việt Nam đấy chứ! Vấn đề là phải làm sao có được những người nước ngoài giỏi tiếng Việt, am hiểu sâu sắc văn học Việt Nam, được cập nhật thông tin về các tác phẩm văn học Việt Nam. Nhưng đòi hỏi và chờ đợi đội ngũ dịch giả nước ngoài giỏi tiếng Việt thì quá lâu dài và hơi viển vông.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Cho nên phải tập trung cho cách làm thứ hai: tổ chức được nhiều bản dịch tiếng Anh cho các tác phẩm văn học Việt Nam, lấy cái ngôn ngữ phổ biến thế giới này làm cầu nối cho văn học Việt Nam ra thế giới. Đó lẽ ra là việc hội nghị này phải tập trung làm thật tốt thì lại chưa làm được. Trong khung cảnh đó, việc dịch giả Nguyễn Phan Quế Mai cùng hai dịch giả nước ngoài chuyển ngữ tiếng Anh hai tập thơ của Nguyễn Trọng Tạo và Trần Quang Quý kịp ra mắt trong hội nghị là một việc làm tốt, đáng khuyến khích.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Bỏ hết tham luận đi!</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Nếu ông là chủ tịch Hội Nhà Văn hoặc ở một vị trí nào đó có quyền quyết định trong Hội nghị này, ông sẽ tổ chức như thế nào?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi mà được quyền tổ chức hội nghị này thì tôi bỏ hết các tham luận, không cần đặt viết và đọc tham luận, chỉ để các dịch giả và các tác giả gặp gỡ, đối thoại, trao đổi thật nhiều, thật lâu quanh các vấn đề như dịch ai, dịch thế nào, có khó khăn gì, cần giúp đỡ gì, cần gặp ai, cần lấy thông tin gì. Tôi sẽ thoả mãn tối đa các yêu cầu của các dịch giả nước ngoài muốn tìm hiểu và tiếp cận văn học Việt Nam một cách cụ thể, thiết thực. Cố nhiên, trước khi hội nghị diễn ra tôi đã phải làm xong tuyển tập tiếng Anh văn, thơ Việt Nam, danh mục tác giả và tác phẩm văn học Việt Nam tiêu biểu bằng tiếng Anh để phát cho các đại biểu. Tôi sẽ nói với các dịch giả nước ngoài rằng: các vị hãy dịch văn học Việt Nam đi, đó là một nền văn học có cái để dịch, như chúng tôi đã dịch văn học của đất nước các vị. Và như thế, tôi sẽ không mời vị nào đến đây để nói là tôi chưa biết gì văn học Việt Nam, tôi sẽ chỉ mời những người đã và đang làm việc cho văn học Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Nhưng thôi, tôi không phải là người tổ chức. Dù sao, hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam lần hai đã diễn ra, tuy không đáp ứng được kỳ vọng của nhiều người, nhưng kết quả cũng có được một vài trên bàn hội nghị, còn như từ đây văn học Việt Nam ra nước ngoài thế nào thì như đã nói, tôi vẫn không lạc quan mấy. Có lẽ rồi một thời gian dài nữa, văn học Việt Nam ra nước ngoài vẫn là bằng con đường "tiểu ngạch". Hội Nhà văn Việt Nam làm được cái hội nghị này là cố gắng lắm rồi, quá sức rồi, việc bây giờ là ở cấp nhà nước mà cụ thể là Bộ văn hoá - Thể thao- Du lịch và Bộ Thông tin - Truyền thông. Còn không, cứ đánh trống bỏ dùi thì xót tiền quá, uổng công sức của những người nhiệt tình, hăng hái cho việc này quá.</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Theo <em>Tuần Việt Nam</em> 12/1/2010)</span>
<a id="res_259880" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/259880-logo.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/259880-logo.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội trong các ngày 5 - 10/1/2010. Sau khi hội nghị kết thúc, Tuần Việt Nam (TVN) của Vietnam Net đã phỏng vấn tôi. Bài đưa lên mạng ngày 12/1/2010 tôi chưa kịp đọc. Vào trang viet-studies.info thấy có link bài "Thưa ban tổ chức hội nghị, tôi chưa mấy lạc quan" là bài phỏng vấn tôi ở TVN, nhưng kích chuột vào thì lại thấy báo là không tìm thấy trang. Tôi quay về tìm lại trên TVN cũng chẳng thấy bài đâu. <span> </span>Nhưng trên trang trannhuong.com đã có bài nói lại tôi nhân bài phỏng vấn này. Như vậy là bài tôi trả lời phỏng vấn TVN đã được đưa lên mạng và đã bị đưa xuống, không hiểu vì lý do gì. May còn có một số trang mạng đã lấy về nên tôi đã được đọc bài phỏng vấn tôi và xin đưa lại đây.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><em><span style="font-size: 14pt"><br /><br />TVN</span></em></strong><em><span style="font-size: 14pt">. Hội nghị quốc tế Giới thiệu văn học Việt Nam đã diễn ra tại Hà Nội từ 5 - 10/1/2010. Trong quá trình chuẩn bị và tiến hành hội nghị này đã có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về mục tiêu và kết quả, cũng như tác động của nó, tới việc đưa văn học Việt Nam ra nước ngoài. Nhân hội nghị vừa kết thúc, chúng tôi có cuộc hỏi chuyện nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên (dịch giả Ngân Xuyên), đại biểu chính thức, xoay quanh hội nghị này.</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Tổ chức xôm trò nhưng vẫn những người cũ, cách làm cũ</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Theo ông sau khi hội nghị dịch thuật này kết thúc, văn học Việt Nam có thể có những dấu hiệu tốt tiến ra thế giới trong tương lai gần hay không?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên</span></strong><span style="font-size: 14pt">: Tôi không mấy tin là sau hội nghị Giới thiệu văn học Việt Nam lần này, văn học ta sẽ tiến triển tốt ra thế giới. Tổ chức to tát xôm trò vậy, nhưng nhìn đi nhìn lại vẫn chỉ là những người cũ, cách làm cũ. Nhưng cũng phải ghi nhận sự cố gắng của những người tổ chức mà công đầu ở đây thuộc về nhà thơ Hữu Thỉnh, chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Cho đến tận buổi tối bế mạc hội nghị ông còn kịp thông báo là bổ sung thêm ba dịch giả nước ngoài được huy chương vì sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam. Các dịch giả (được giải bổ sung) nghe xướng tên bước lên sân khấu nhưng chưa có huy chương được trao, hỏi ra mới hay nhằm vào ngày nghỉ nên không lấy được huy chương từ Uỷ ban liên hiệp các hội văn học nghệ thuật toàn quốc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một điều khác nữa ghi nhận sự tiếp thu thay đổi của ban tổ chức là tên gọi hội nghị. Hôm khai mạc, hội nghị có tên gọi là <em>Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam</em> (được dịch là: International Conference to Introduce Vietnam Literature). Đến hôm bế mạc, tên hội nghị thành ra là <em>Hội nghị quốc tế quảng bá văn học Việt Nam</em> (được dịch là: International Conference for the Advancement of Vietnamese Literature). Sự thay đổi tên hội nghị ngay khi đang diễn ra thế này cũng là chuyện hy hữu. Điều này chắc chắn có tác động từ sự phản ánh của các đại biểu và báo giới ngay từ hôm khai mạc về việc dịch tên gọi hội nghị không chuẩn. Một hội nghị lớn về quy mô (chưa chắc đã tương đương về chất lượng và hiệu quả) dù sao cũng phải ghi nhận công của người tổ chức.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Không ít nhà văn có ý kiến rằng: bản thân nền văn học Việt Nam chưa có những tác phẩm lớn đủ sức lôi cuốn thế giới. Lẽ ra, với số tiền như vậy, HNV nên đầu tư chiều sâu hoặc có những hoạt động kích thích sáng tạo bằng nhiều hình thức. Khi đã có tác phẩm tốt thực sự thì "hữu xạ tự nhiên hương". Ông có chia sẻ quan điểm rằng tổ chức hội nghị như thế này là ít hiệu quả, lãng phí tiền và có chút gì đó giống chủ nghĩa thành tích không?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một mặt, nền văn học Việt Nam phải có những tác phẩm hay, xuất sắc, đủ sức lay động tâm trí độc giả thế giới, ví như tiểu thuyết <em>Nỗi buồn chiến tranh</em> của Bảo Ninh. Mặt khác, những người làm văn hoá và văn học phải biết cách quảng bá mình, biết cách đưa văn học nước mình ra thế giới một cách hệ thống, bài bản. Một hội nghị như thế này là cần thiết, không sợ tốn kém, nhưng vì cách làm vẫn rập khuôn, vẫn chung chung, nên hiệu quả không tương xứng, không cao. Điều này tôi đã từng lo lắng và báo động trước khi hội nghị diễn ra, và buồn thay, nó đã diễn ra như những gì được cảnh báo.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Một hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài mà tất cả các tham luận dành để đọc cho mọi hội nghị nghiên cứu về văn học Việt Nam đều được. Tham luận thế để làm gì ở đây? Đọc và đọc, lặp đi lặp lại những điều nhàm chán, chỉ có cái khách cần là sách đâu, các tác giả đâu, những sự giới thiệu bằng ngoại ngữ đâu, thì lại chẳng có. Chỉ tội những người phiên dịch cho các buổi thảo luận, phải dịch nhiều, dịch những điều đao to búa lớn, nhưng càng dịch thì càng khiến khách lúng túng: nền văn học Việt Nam phong phú, đa dạng vậy, to lớn hoành tráng vậy, nhưng sao trong hội nghị chẳng thấy chi cả.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Hầu hết những người tham dự hội nghị thấy rằng: hội nghị dịch thuật nhưng lại quá yếu trong khâu dịch thuật cho hội nghị? Vì sao lại xẩy ra chuyện này khi chỉ riêng Hà Nội không thiếu những dịch giả giỏi?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Đó thực là một chuyện buồn cười và đau lòng. Ngay cái tên hội nghị đã được dịch theo kiểu nghĩ tiếng Việt dịch tiếng Anh. Vì sao ư? Theo tôi, vì những người tổ chức hội nghị ưa chuyện to tát mà lại đã thiếu sự thận trọng và coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế. Tuy nhiên, trong quá trình hội nghị, tên gọi hội nghị đã được thay đổi và dịch lại như ở buổi bế mạc mà tôi đã nói trên. Còn như khâu dịch trực tiếp tại các cuộc hội thảo chuyên đề thì phải nói là những người dịch tiếng Anh như Nguyễn Phan Quế Mai, Phan Thanh Hảo, Nguyễn Bá Chung, Thái Bá Tân đã làm rất tốt, rất nhiệt tình, năng nổ. Ban tổ chức phải đặc biệt cám ơn các dịch giả đó.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Những người tổ chức đã thiếu coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Thực tế cho thấy, sau một số ngày hội nghị, một số nhà văn nước ngoài chỉ biết phát biểu cảm tưởng về lòng hiếu khách, thức ăn ngon và cảnh đẹp của VN. Thưa ông, tại sao một hội nghị lớn như thế này mà Hội nhà văn không có một tuyển tập bằng tiếng Anh những tác phẩm văn học Việt Nam xuất sắc nhất trong mọi thời kỳ? Vì đây chính là một trong những cách quảng bá tốt nhất văn học VN cho thế giới trong khi Nhà nước sẵn sàng cấp kinh phí để làm một việc thiết thực như thế này?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Đó chính là lý do tôi vừa nói trên: những người tổ chức hội nghị đã thiếu sự thận trọng và coi trọng nền văn học nước nhà trước bạn bè quốc tế. Được biết ban tổ chức đã dự định làm một tuyển văn, tuyển thơ in thành sách để phát cho đại biểu, vậy mà đến khi hội nghị khai mạc chẳng thấy sách đâu. Mà đó là sách tiếng Việt, nói chi đến sách dịch tiếng Anh các tác phẩm văn học Việt Nam tiêu biểu.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cái việc chủ yếu nhất, chính yếu nhất, cần phải làm nhất, được cấp tiền để làm, không thiếu người làm, vậy mà lại không làm hay không làm được, thế thì hội nghị để làm gì. Tình cảnh đó khiến các dịch giả nước ngoài đến hội nghị cứ nhớn nhác không có tài liệu gì trong tay ngõ hầu biết được văn học Việt Nam ra sao, thế nào.</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Ngay trong buổi khai mạc hội nghị, người ta thấy các đại biểu nước ngoài ngồi trên đoàn chủ tịch không có cơ hội nghe các bài phát biểu của các đại biểu Việt Nam vì không có hệ thống nghe dịch và khi người nước ngoài nói thì các nhà văn và khách mời Việt Nam dưới hội trường cũng không hiểu họ nói gì vì không có người dịch. Thưa ông, một hội nghị như thế sẽ có tác dụng gì và theo ông vì sao Ban tổ chức lại để chuyện ấy xẩy ra?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Nhắc lại buổi khai mạc càng thêm chán, và càng không hiểu được vì sao lại ra nông nỗi đó. Một trung tâm hội nghị quốc gia, nơi được trang bị các trang thiết bị âm thanh tốt nhất, nơi có các công cụ tốt nhất cho một hội nghị quốc tế, thế nhưng cơ sự đã như anh nói đó. Mà cách thức và chương trình khai mạc càng dở nữa. Mình giới thiệu văn học nước mình thì cớ gì mời mười mấy ông nước ngoài lên chủ tịch đoàn ngồi rồi mỗi ông phát một bài ca ngợi văn học Việt Nam mà có ông thừa nhận là chưa biết gì cả. Cái màn đọc này kéo dài chán ngắt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Trong khi buổi khai mạc chỉ cần bài phát biểu của ông chủ tịch Hội nhà văn, bài phát biểu của vị thay mặt chính phủ và một bài phát biểu của một vị khách nước ngoài nói lời cám ơn được mời đến họp, thế là xong. Càng không nên có cảnh vị đại diện chính phủ đọc xong thì vị chủ tịch hội lên cám ơn sự chỉ đạo, hứa thực hiện tốt những lời chỉ bảo. Ôi, cái bệnh công thức giết chết văn học, thủ tiêu sáng tạo!</span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Dịch văn học là một việc cực kỳ khó khăn. Đa số các bản dịch thành công trên thế giới đều do lớp dịch giả có ngôn ngữ mẹ đẻ là chính ngôn ngữ của văn bản gốc. Liệu những người nước ngoài, với một chút tiếng Việt nho nhỏ, hoặc kết hợp với những người Việt biết ngoại ngữ nhưng không có sự nhậy cảm của nghệ thuật có thực sự giúp quảng bá được nền văn học Việt Nam?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Không nhất thiết người dịch phải là người bản ngữ thì mới có được những bản dịch hay. Chúng ta được đọc bao nhiêu tác phẩm hay của thế giới qua bản dịch từ nhiều thứ tiếng của các dịch giả Việt Nam đấy chứ! Vấn đề là phải làm sao có được những người nước ngoài giỏi tiếng Việt, am hiểu sâu sắc văn học Việt Nam, được cập nhật thông tin về các tác phẩm văn học Việt Nam. Nhưng đòi hỏi và chờ đợi đội ngũ dịch giả nước ngoài giỏi tiếng Việt thì quá lâu dài và hơi viển vông.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Cho nên phải tập trung cho cách làm thứ hai: tổ chức được nhiều bản dịch tiếng Anh cho các tác phẩm văn học Việt Nam, lấy cái ngôn ngữ phổ biến thế giới này làm cầu nối cho văn học Việt Nam ra thế giới. Đó lẽ ra là việc hội nghị này phải tập trung làm thật tốt thì lại chưa làm được. Trong khung cảnh đó, việc dịch giả Nguyễn Phan Quế Mai cùng hai dịch giả nước ngoài chuyển ngữ tiếng Anh hai tập thơ của Nguyễn Trọng Tạo và Trần Quang Quý kịp ra mắt trong hội nghị là một việc làm tốt, đáng khuyến khích.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Bỏ hết tham luận đi!</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><br />Nếu ông là chủ tịch Hội Nhà Văn hoặc ở một vị trí nào đó có quyền quyết định trong Hội nghị này, ông sẽ tổ chức như thế nào?</span></em><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi mà được quyền tổ chức hội nghị này thì tôi bỏ hết các tham luận, không cần đặt viết và đọc tham luận, chỉ để các dịch giả và các tác giả gặp gỡ, đối thoại, trao đổi thật nhiều, thật lâu quanh các vấn đề như dịch ai, dịch thế nào, có khó khăn gì, cần giúp đỡ gì, cần gặp ai, cần lấy thông tin gì. Tôi sẽ thoả mãn tối đa các yêu cầu của các dịch giả nước ngoài muốn tìm hiểu và tiếp cận văn học Việt Nam một cách cụ thể, thiết thực. Cố nhiên, trước khi hội nghị diễn ra tôi đã phải làm xong tuyển tập tiếng Anh văn, thơ Việt Nam, danh mục tác giả và tác phẩm văn học Việt Nam tiêu biểu bằng tiếng Anh để phát cho các đại biểu. Tôi sẽ nói với các dịch giả nước ngoài rằng: các vị hãy dịch văn học Việt Nam đi, đó là một nền văn học có cái để dịch, như chúng tôi đã dịch văn học của đất nước các vị. Và như thế, tôi sẽ không mời vị nào đến đây để nói là tôi chưa biết gì văn học Việt Nam, tôi sẽ chỉ mời những người đã và đang làm việc cho văn học Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Nhưng thôi, tôi không phải là người tổ chức. Dù sao, hội nghị giới thiệu văn học Việt Nam lần hai đã diễn ra, tuy không đáp ứng được kỳ vọng của nhiều người, nhưng kết quả cũng có được một vài trên bàn hội nghị, còn như từ đây văn học Việt Nam ra nước ngoài thế nào thì như đã nói, tôi vẫn không lạc quan mấy. Có lẽ rồi một thời gian dài nữa, văn học Việt Nam ra nước ngoài vẫn là bằng con đường "tiểu ngạch". Hội Nhà văn Việt Nam làm được cái hội nghị này là cố gắng lắm rồi, quá sức rồi, việc bây giờ là ở cấp nhà nước mà cụ thể là Bộ văn hoá - Thể thao- Du lịch và Bộ Thông tin - Truyền thông. Còn không, cứ đánh trống bỏ dùi thì xót tiền quá, uổng công sức của những người nhiệt tình, hăng hái cho việc này quá.</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Theo <em>Tuần Việt Nam</em> 12/1/2010)</span>
Phạm Xuân Nguyên trả lời
2010-01-13T09:57:36Z
phamxuannguyen
-
Cô dâu hay con hổ (Frank Richard Stockton)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/208497
<a id="res_259303" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/new_year_tiger.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/new_year_tiger.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt">Truyện ngắn này của nhà văn Mỹ F. Stockton (1834 - 1902) in lần đầu năm 1882 và đã được đưa vào nhiều tuyển tập truyện tiếng Anh. Nó được coi như một kiệt tác về nghệ thuật viết truyện ngắn, xây dựng cốt truyện và phân tích tâm lí. Thể loại truyện này được gọi là fantasy. Tên truyện "The Lady or The Tiger" đã đi vào tiếng Anh như một thành ngữ chỉ một vấn đề nan giải.</span></em></p> <p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ngày xửa ngày xưa có một ông vua bán khai, đầu óc ông ta tuy đã có phần trở nên tinh tế và sắc bén nhờ sự tiến bộ của những lân bang Latin xa xôi dội đến, nhưng đó vẫn là một đầu óc phóng túng, bóng bẩy vì nửa con người ông là nguyên chất bán khai. Nhà vua có một trí tưởng tượng mãnh liệt, thêm vào đó là một quyền lực kiên trì đến mức nếu muốn ông có thể biến trò chơi thay đổi khôn lường của trí tưởng tượng vốn rất dồi dào nơi ông thành hiện thực. Nhưng ông lại có thiên hướng phân tích các hành động của mình, và một khi đã thuyết phục được bản thân thì không có gì ngăn cản được ông đẩy sự việc đến cùng. Nếu mọi thành viên trong các hệ thống gia đình và chính trị của ông vận hành theo đúng quỹ đạo đã vạch thì ông là người ôn tồn và tốt bụng; nhưng hễ có một trục trặc nhỏ và một vài hành tinh của ông đi lạc quỹ đạo thì ông lại càng ôn tồn và tốt bụng hơn, bởi vì không có gì làm ông vui sướng bằng được thể hiện khả năng uốn thẳng những chỗ cong, san phẳng những chỗ ghồ ghề.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong số các ý niệm vay mượn làm tính man rợ của ông bớt đi một nửa, có ý niệm dựng lên một vũ đài công cộng cho người và thú quyết đấu, qua đó nhằm thuần thục và cải tạo tâm hồn của các thần dân.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng chính tại đó trí tưởng tượng sôi sục, man rợ lại bộc lộ mạnh nhất. Vũ đài của nhà vua được dựng lên không phải để cho nhân dân có cơ hội nghe thấy những sự thống khoái của các đấu sĩ đang hấp hối, cũng không phải để họ tận mắt thấy cái kết thúc tất yếu của sự xung đột giữa đức tin tôn giáo và cái bụng đói, mà nhằm mục đích tạo ra một nơi thật thích hợp cho việc đề cao năng lượng trí tụê của nhân dân. Đấu trường rộng lớn với những hành lang bao quanh, những hầm ngầm bí ẩn, những lối đi không ai nhìn thấy, là nơi thưởng phạt công minh, ở đó tội ác bị trừng phạt hoặc đức hạnh được ban thưởng theo sự phán quyết của một cơ may vô tư và liêm khiết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi một thần dân nào đấy bị kết án phạm vào một tội đủ khiến đức vua tò mò thì một thông báo sẽ được phát ra rằng vào ngày đã định số phận của kẻ có tội sẽ được giải quyết tại đấu trường của nhà vua, một tòa công trình rất xứng với tên gọi này, bởi vì dù cho hình thức và thiết kế của nó là vay mượn từ phương xa, nhưng mục đích của nó hoàn toàn là từ đầu óc của con người này mà ra, ông ta không coi trọng một truyền thống nào lớn hơn trí tưởng tượng của mình và đã đem cấy ghép vào mọi dạng tư duy và hành động thông thường của con người vô vàn những lý tưởng bán khai của mình.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi mọi người đã tụ tập trong các hành lang và đức vua được các triều thần hộ tống đã ngồi vào ngai vị, ông bèn ra hiệu, một cánh cửa phía dưới chỗ ông ngồi mở ra, kẻ bị kết tội bước ra vũ đài. Đối diện thẳng với hắn, ở phía bên kia của khoảng không gian khép kín, có hai cánh cửa giống hệt nhau nằm sát cạnh nhau. Kẻ tử tội có bổn phận và đặc ân là phải đi đến chỗ hai cánh cửa đó và mở ra một cánh. Hắn muốn mở cửa nào cũng được; hắn không phải chịu sự chỉ đạo hay tác động nào, ngoài sự phán quyết vô tư và liêm khiết đã nói trên. Nếu hắn mở một cửa, từ đấy một con hổ đói hung dữ và độc ác nhất trần đời sẽ lập tức nhào ra, nhảy bổ vào hắn, xé xác hắn ra làm trăm mảnh để trừng phạt tội lỗi của hắn. Khi số phận của kẻ tội phạm đã được kết liễu như vậy xong, những quả chuông sắt sẽ kêu rền rĩ, các bức tường vọng lại âm u tiếng kêu la của lũ người khóc mướn ngồi ở rìa phía ngoài vũ đài, còn đám đông người xem thì cúi đầu buồn bã chậm chạp lê bước về nhà, lòng đầy xót thương cho một người trai trẻ hay một bậc tôn kính đã chẳng may phải chịu một số phận thảm khốc đến thế.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng nếu kẻ tử tội mở cánh cửa khác thì từ đó sẽ bước ra một cô nương mà xét về tuổi tác và địa vị xã hội thì là người xứng đôi vừa lứa với hắn nhất so với tất cả phụ nữ mà quốc vương có thể lựa chọn, và với cô gái như một phần thưởng cho sự vô tội đó, người ta lập tức làm lễ cưới cho hắn. Dù hắn đã có vợ con hay đã đem lòng thương nhớ ai cũng mặc: đức vua không cho phép những chuyện lặt vặt như thế xen ngang vào kế hoạch thưởng phạt uy nghiêm của ông ta đã vạch ra. Cũng như trong trường hợp kia, mọi chuyện lúc này tức khắc được thực hiện trên vũ đài. Dưới ngai vị của đức vua lại có một cánh cửa nữa được mở ra, thầy tư tế bước ra cùng dàn đồng ca và đoàn nhảy múa do một vũ sư dẫn đầu trong tiếng nhạc vang lừng của đội kèn vàng; tất cả những người này cùng bước đến chỗ cặp vợ chồng mới đang kề vai sát cánh bên nhau và nghi lễ đám cưới diễn ra nhanh chóng và tưng bừng. Khi đó những tiếng chuông vui vẻ thong thả ngân vang, dân chúng hân hoan hô to lời chào mừng, kẻ vô tội dẫn cô dâu về nhà mình, đi trước là một đám trẻ rắc hoa đầy đường.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phương thức bán khai để thực thi công lý của ông vua này là như vậy. Sự công bằng hoàn hảo ở đây là hiển nhiên. Kẻ tử tội không thể biết cô dâu ở bên cửa nào và tùy ý mở một cửa mà không mảy may hình dung được là trong giây lát mình sẽ bị xé xác hay được làm lễ cưới. Đôi khi con hổ bước ra từ cửa này, đôi khi từ cửa khác. Cách giải quyết của pháp đình này không những công bằng mà còn dứt khoát: nếu kẻ bị buộc tội xác định là mình có tội thì tức khắc sẽ bị trừng phạt; còn nếu chứng tỏ mình vô tội thì vẫn nguyên tại chỗ hắn được ban thưởng, dù hắn có thích phần thưởng đó hay không. Không có cách gì tránh được phán quyết của vũ đài nhà vua.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thiết định này hết sức được ưa chuộng. Khi dân chúng tụ về ngày xử án, không một ai biết sẽ được chứng kiến một cảnh tượng đổ máu rùng rợn hay một đám cưới vui vẻ. Yếu tố bất định làm cho nghi lễ thêm phần hấp dẫn, điều không có được trong trường hợp ngược lại. Như vậy, dân chúng thì được vui thích và dễ chịu, còn bộ phận có học của xã hội thì không thể buộc tội thiết định đó là bất công được, bởi vì chẳng phải là kẻ tội phạm nắm toàn bộ vận mệnh mình trong tay đó sao?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông vua bán khai có một cô con gái với vẻ đẹp mãn khai rực rỡ như đầu óc tưởng tượng muôn màu của ông, với một tâm hồn nồng nàn và quyền uy như chính ông. Giống như trong mọi trường hợp thế này, nhà vua say đắm con mình hơn mọi thứ trên đời. Trong số các triều thần của ông có một chàng trai mà dòng máu thanh cao và địa vị thấp hèn đã đặt chàng vào cùng hàng với các nhân vật lãng mạng truyền thống đem lòng yêu con gái nhà vua. Nàng công chúa hoàn toàn bằng lòng với ý trung nhân của mình, bởi sắc đẹp và lòng dũng cảm của chàng vượt hơn tất cả những người khác trong vương quốc, nàng yêu chàng hừng hực, với tất cả sự nóng bỏng và mạnh mẽ nàng có được nhờ dòng máu bán khai mang trong mình. Mối tình hạnh phúc của họ kéo dài nhiều tháng cho đến khi bị nhà vua phát giác. Ông không chần chừ, do dự trước việc phải làm. Chàng trai bị tống ngay vào ngục; ngày thử thách chàng trên đấu trường được ấn định. Tất nhiên đây là một trường hợp quan trọng, đặc biệt nên cả đức vua và toàn thể dân chúng đều náo nức quan tâm theo dõi vụ này. Chưa từng bao giờ có chuyện như vậy xảy ra cả; hàng bao đời nay chưa hề có một thần dân nào lại dám cả gan yêu con gái vua. Về sau này những chuyện như thế trở thành bình thường, nhưng thời đó nó là chuyện mới mẻ, đáng kinh ngạc.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người ta lục soát khắp các chuồng thú của cả vương quốc để tìm kiếm những con thú man dại, độc ác nhất, từ đó chọn ra một con thích hợp nhất cho cảnh tượng rùng rợn sắp xảy ra; người ta kiểm tra, thử thách tài trí nhiều cô gái đẹp để chàng trai được nhận cô dâu xứng đáng nếu như số phận mỉm cười với chàng. Cố nhiên tất cả đều biết rằng chàng trai bị buộc tội là không oan. Chàng đã yêu công chúa, và cả chàng cả nàng hay một ai đó khác cũng không có ý chối bỏ sự thực đó; nhưng nhà vua cũng không có ý định can thiệp vào tiến trình xử phạt vốn làm ông thỏa mãn và thích thú cao độ. Dù kết cục là thế nào chăng nữa, chàng trai vẫn phải lên vũ đài, còn nhà vua thì được hưởng sự thỏa mãn thẩm mỹ khi ngồi theo dõi diễn biến quá trình xác định xem liệu chàng trai có phạm tội hay không trong việc tự ý yêu công chúa.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ngày xét xử đã đến. Mọi người xa gần nô nức kéo đến, ngồi chật các hành lang vũ đài, còn đám đông không chen vào được thì tụ tập quanh các bức tường phía ngoài. Đức vua và các triều thần ngồi vào các chỗ của mình, đối diện với hai cánh cửa kép, hai cánh cổng định mệnh, giống hệt nhau khủng khiếp. </span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả đã sẵn sàng. Hiệu lệnh được ban ra. Cánh cửa phía dưới chỗ nhà vua ngồi mở rộng, chàng trai ý trung nhân của công chúa bước ra vũ đài. Chàng trai cao lớn, đẹp đẽ, tóc sáng được chào đón bằng những tiếng hò la đầy thán phục và lo âu. Một nửa số khán giả không biết sống giữa họ lại có một chàng trai hào hoa đến vậy. Công chúa yêu chàng là phải. Thật khủng khiếp là chàng phải đứng ở đây!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tiến vào vũ đài chàng trai quay người lại cúi chào nhà vua, theo đúng tục lệ, nhưng chàng không hề nghĩ đến bậc chí tôn đó. Cặp mắt chàng nhìn xoáy vào nàng công chúa đang ngồi bên phải vua cha. Nếu như không phải bản tính còn mang nửa phần hoang dại thì có lẽ nàng đã không đến đây; nhưng tâm hồn đam mê, cháy bỏng không cho phép nàng bỏ qua sự kiện khiến nàng rất đỗi quan tâm này. Sau khi biết sắc lệnh của vua cha tuyên phạt người yêu của nàng trên đấu trường, suốt đêm ngày nàng không nghĩ gì khác ngoài sự kiện trọng đại đó và nhiều chuyện liên quan đến nó. Vốn có một quyền lực to lớn, một uy tín rộng rãi, một tính cách mạnh mẽ hơn bất kì ai khác bị rơi vào hoàn cảnh tương tự, nàng đã làm được một việc không ai làm được: biết bí mật các cánh cửa. Nàng<span> </span>biết phía sau cửa nào là chuồng hổ, còn phía sau cửa nào là cô dâu. Hai tấm cửa dày, bên trong lại phủ kín bằng những bộ da lông thú, không để cho một âm thanh, tín hiệu nào lọt được ra ngoài, vang được đến tai người đang bước tới gần nâng chốt cửa lên. Nhưng vàng bạc và sức mạnh của ý chí phụ nữ đã tiết lộ cho công chúa điều bí mật.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Và nàng không chỉ biết cánh cửa nào che giấu cô dâu ửng hồng tươi tắn sẵn sàng bước ra ngoài khi cửa được mở mà nàng còn biết cô gái đó là ai. Để ban thưởng cho kẻ tử tội, nếu chàng chứng tỏ được mình vô tội, người ta đã chọn một trong những cô gái xinh đẹp và quyến rũ nhất trong triều, và nàng căm ghét cô ta. Nàng thường nhận thấy, hay là nghĩ rằng nhận thấy, cô gái xinh xắn đó nhìn người tình của nàng bằng ánh mắt thán phục, đôi khi nàng phải cam chịu thừa nhận là dường như những cái nhìn đó không phải không được đáp lại. Thi thoảng nàng thấy họ có trò chuyện với nhau, dù chỉ là thoáng chốc, nhưng một khoảng thời gian ngắn ngủi cũng có thể nói được nhiều điều; có thể, họ chỉ nói chuyện vặt thôi, nhưng làm sao nàng biết được? Cô gái trông hấp dẫn, nhưng cô ta đã dám ngước mắt nhìn người tình của công chúa; và với toàn bộ dòng máu hoang dại thừa hưởng từ vô số các tổ tiên thời còn mông muột, công chúa căm tức người con gái giờ đây đang run rẩy và ửng hồng ở phía sau cánh cửa đóng chặt im lìm.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi chàng trai quay lại nhìn nàng công chúa đang ngồi nhợt nhạt tái xanh hơn ai hết giữa cả biển người hồi hộp căng thẳng, hai luồng mắt của họ gặp nhau, và chàng thấy - nhờ một chớp lóe trong đầu óc mà chỉ những ai hòa quyện tâm hồn với nhau mới có được - nàng biết con hổ ở cửa nào, cô dâu ở cửa nào. Chàng nghĩ là nàng biết điều đó. Chàng hiểu tính cách của nàng, tâm hồn chàng tin chắc rằng công chúa sẽ không yên chừng nào chưa biết rõ điều này, cái điều mà tất thảy mọi người ngồi trên vũ đài, thậm chí nhà vua, đều không biết. Điều duy nhất chàng trai có thể hi vọng là công chúa biết được điều bí mật đó; và khi đưa mắt nhìn nàng, chàng hiểu là nàng đã biết được nó, y như trong tâm hồn mình chàng từng<span> </span>biết là nàng đã biết được nó.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Và khi đó cái nhìn tinh nhanh, khắc khoải của chàng đặt ra câu hỏi: "Cửa nào?". Nó vọng đến chỗ nàng như thể chàng hét to lên từ chỗ chàng đang đứng. Không thể bỏ lỡ khoảnh khắc. Câu hỏi được phát ra nhanh chóng, câu trả lời phải đáp lại tức khắc.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cánh tay phải của nàng đang đặt lên hàng lan can phủ nệm trước mặt. Nàng giơ tay, làm một cử động nhẹ rất nhanh về phía phải. Không ai ngoài chàng nhìn về nàng. Mọi người đều đang đổ dồn mắt vào con người trên vũ đài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chàng quay lại và bằng những bước đi rắn chắc, nhanh nhẹn chàng băng qua khoảng không gian trống trải. Từng trái tim thắt lại, từng hơi thở phập phồng, từng ánh mắt hút vào chàng. Không hề do dự chàng bước lại cánh cửa bên phải và mở nó ra.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><span> </span><span> </span></span><span style="font-size: 14pt"><span> </span><span> </span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ, mấu chốt câu truyện là đây: ai sẽ bước ra ngoài - con hổ hay <span> </span>cô dâu?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bạn càng suy nghĩ về câu hỏi này càng thấy khó trả lời. Nó đòi hỏi phải nghiên cứu trái tim con người là cái luôn cuốn chúng ta vào những mê cung rắc rối của những đam mê mà không dễ tìm lối ra. Hãy suy nghĩ chuyện này đi, bạn đọc thân mến, chỉ có điều là giải pháp ở đây không tùy thuộc vào bạn, mà vào nàng công chúa bán khai hừng hực lửa tình, tâm hồn nàng đã bị nung đến cháy đỏ bởi ngọn lửa tuyệt vọng và ngọn lửa ghen tuông. Nàng đã mất chàng, nhưng ai sẽ được chàng đây?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thường thường, lúc mơ cũng như lúc tỉnh, nàng run lên vì khủng khiếp và lấy tay che mặt mỗi khi nghĩ đến việc người tình của nàng mở cánh cửa nhốt con hổ đói dữ tợn ở trong.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng thường nàng thấy chàng ở bên cánh cửa khác nhiều hơn! Nàng nghiến răng giật tóc trong những cơn mơ cay đắng thấy chàng run lên mừng rỡ khi mở cánh cửa có cô dâu. Tâm hồn nàng xiết bao đau khổ khi thấy chàng lao đến gặp cô gái có đôi má ửng hồng, cặp mắt long lanh vui sướng vì số phận may mắn của mình; khi nàng thấy chàng dẫn cô gái bước ra, thân thể chàng tràn đầy niềm vui được sống lại; khi nàng nghe những tiếng hò reo hân hoan của đám đông, những tiếng chuông mừng rung vang cuồng nhiệt; khi nàng thấy thầy tư tế cùng đoàn hộ giá tưng bừng bước lại gần đôi trai gái tuyên bố họ là chồng là vợ ngay trước mặt nàng; và khi nàng thấy hai người sánh bước bên nhau trên con đường rải đầy hoa, trong tiếng reo hò vang dội của đám đông nhấn chìm nỗi tuyệt vọng cô đơn của nàng!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Giá như chàng chết ngay đi và đợi nàng ở những miền cực lạc của cuộc sống bán khai ở thế giới bên kia có phải tốt hơn không?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng con hổ dữ tợn, những tiếng gào rú, máu chảy xương rơi!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Để trả lời người tình nàng chỉ cần một giây, nhưng quyết định của nàng đã được đưa ra sau nhiều ngày đêm suy tính trong đau khổ. Nàng biết là nàng sẽ được hỏi, nàng đã quyết định câu trả lời cần thiết, và không mảy may do dự nàng đã khẽ cử động tay phải.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Câu hỏi về quyết định của nàng công chúa là câu hỏi không thể xem xét qua loa được, và tôi không có quyền tự nhận mình là người duy nhất có khả năng trả lời được nó. Vì thế tôi xin dành cho các bạn quyền trả lời: ai sẽ bước ra vũ đài - cô dâu hay con hổ?</span></p><br /><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'">Ngân Xuyên dịch từ tiếng Anh<br />(<strong>Đã <strong>đ<strong>ăng Tuổi <strong>Trẻ <strong>Cuối <strong>Tuần <strong>số <strong>2/2010)</strong></strong></strong></strong></strong></strong></strong></strong></span></strong>
<a id="res_259303" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/new_year_tiger.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/new_year_tiger.jpg" border="0" /></a> <p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt">Truyện ngắn này của nhà văn Mỹ F. Stockton (1834 - 1902) in lần đầu năm 1882 và đã được đưa vào nhiều tuyển tập truyện tiếng Anh. Nó được coi như một kiệt tác về nghệ thuật viết truyện ngắn, xây dựng cốt truyện và phân tích tâm lí. Thể loại truyện này được gọi là fantasy. Tên truyện "The Lady or The Tiger" đã đi vào tiếng Anh như một thành ngữ chỉ một vấn đề nan giải.</span></em></p> <p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ngày xửa ngày xưa có một ông vua bán khai, đầu óc ông ta tuy đã có phần trở nên tinh tế và sắc bén nhờ sự tiến bộ của những lân bang Latin xa xôi dội đến, nhưng đó vẫn là một đầu óc phóng túng, bóng bẩy vì nửa con người ông là nguyên chất bán khai. Nhà vua có một trí tưởng tượng mãnh liệt, thêm vào đó là một quyền lực kiên trì đến mức nếu muốn ông có thể biến trò chơi thay đổi khôn lường của trí tưởng tượng vốn rất dồi dào nơi ông thành hiện thực. Nhưng ông lại có thiên hướng phân tích các hành động của mình, và một khi đã thuyết phục được bản thân thì không có gì ngăn cản được ông đẩy sự việc đến cùng. Nếu mọi thành viên trong các hệ thống gia đình và chính trị của ông vận hành theo đúng quỹ đạo đã vạch thì ông là người ôn tồn và tốt bụng; nhưng hễ có một trục trặc nhỏ và một vài hành tinh của ông đi lạc quỹ đạo thì ông lại càng ôn tồn và tốt bụng hơn, bởi vì không có gì làm ông vui sướng bằng được thể hiện khả năng uốn thẳng những chỗ cong, san phẳng những chỗ ghồ ghề.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong số các ý niệm vay mượn làm tính man rợ của ông bớt đi một nửa, có ý niệm dựng lên một vũ đài công cộng cho người và thú quyết đấu, qua đó nhằm thuần thục và cải tạo tâm hồn của các thần dân.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng chính tại đó trí tưởng tượng sôi sục, man rợ lại bộc lộ mạnh nhất. Vũ đài của nhà vua được dựng lên không phải để cho nhân dân có cơ hội nghe thấy những sự thống khoái của các đấu sĩ đang hấp hối, cũng không phải để họ tận mắt thấy cái kết thúc tất yếu của sự xung đột giữa đức tin tôn giáo và cái bụng đói, mà nhằm mục đích tạo ra một nơi thật thích hợp cho việc đề cao năng lượng trí tụê của nhân dân. Đấu trường rộng lớn với những hành lang bao quanh, những hầm ngầm bí ẩn, những lối đi không ai nhìn thấy, là nơi thưởng phạt công minh, ở đó tội ác bị trừng phạt hoặc đức hạnh được ban thưởng theo sự phán quyết của một cơ may vô tư và liêm khiết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi một thần dân nào đấy bị kết án phạm vào một tội đủ khiến đức vua tò mò thì một thông báo sẽ được phát ra rằng vào ngày đã định số phận của kẻ có tội sẽ được giải quyết tại đấu trường của nhà vua, một tòa công trình rất xứng với tên gọi này, bởi vì dù cho hình thức và thiết kế của nó là vay mượn từ phương xa, nhưng mục đích của nó hoàn toàn là từ đầu óc của con người này mà ra, ông ta không coi trọng một truyền thống nào lớn hơn trí tưởng tượng của mình và đã đem cấy ghép vào mọi dạng tư duy và hành động thông thường của con người vô vàn những lý tưởng bán khai của mình.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi mọi người đã tụ tập trong các hành lang và đức vua được các triều thần hộ tống đã ngồi vào ngai vị, ông bèn ra hiệu, một cánh cửa phía dưới chỗ ông ngồi mở ra, kẻ bị kết tội bước ra vũ đài. Đối diện thẳng với hắn, ở phía bên kia của khoảng không gian khép kín, có hai cánh cửa giống hệt nhau nằm sát cạnh nhau. Kẻ tử tội có bổn phận và đặc ân là phải đi đến chỗ hai cánh cửa đó và mở ra một cánh. Hắn muốn mở cửa nào cũng được; hắn không phải chịu sự chỉ đạo hay tác động nào, ngoài sự phán quyết vô tư và liêm khiết đã nói trên. Nếu hắn mở một cửa, từ đấy một con hổ đói hung dữ và độc ác nhất trần đời sẽ lập tức nhào ra, nhảy bổ vào hắn, xé xác hắn ra làm trăm mảnh để trừng phạt tội lỗi của hắn. Khi số phận của kẻ tội phạm đã được kết liễu như vậy xong, những quả chuông sắt sẽ kêu rền rĩ, các bức tường vọng lại âm u tiếng kêu la của lũ người khóc mướn ngồi ở rìa phía ngoài vũ đài, còn đám đông người xem thì cúi đầu buồn bã chậm chạp lê bước về nhà, lòng đầy xót thương cho một người trai trẻ hay một bậc tôn kính đã chẳng may phải chịu một số phận thảm khốc đến thế.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng nếu kẻ tử tội mở cánh cửa khác thì từ đó sẽ bước ra một cô nương mà xét về tuổi tác và địa vị xã hội thì là người xứng đôi vừa lứa với hắn nhất so với tất cả phụ nữ mà quốc vương có thể lựa chọn, và với cô gái như một phần thưởng cho sự vô tội đó, người ta lập tức làm lễ cưới cho hắn. Dù hắn đã có vợ con hay đã đem lòng thương nhớ ai cũng mặc: đức vua không cho phép những chuyện lặt vặt như thế xen ngang vào kế hoạch thưởng phạt uy nghiêm của ông ta đã vạch ra. Cũng như trong trường hợp kia, mọi chuyện lúc này tức khắc được thực hiện trên vũ đài. Dưới ngai vị của đức vua lại có một cánh cửa nữa được mở ra, thầy tư tế bước ra cùng dàn đồng ca và đoàn nhảy múa do một vũ sư dẫn đầu trong tiếng nhạc vang lừng của đội kèn vàng; tất cả những người này cùng bước đến chỗ cặp vợ chồng mới đang kề vai sát cánh bên nhau và nghi lễ đám cưới diễn ra nhanh chóng và tưng bừng. Khi đó những tiếng chuông vui vẻ thong thả ngân vang, dân chúng hân hoan hô to lời chào mừng, kẻ vô tội dẫn cô dâu về nhà mình, đi trước là một đám trẻ rắc hoa đầy đường.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phương thức bán khai để thực thi công lý của ông vua này là như vậy. Sự công bằng hoàn hảo ở đây là hiển nhiên. Kẻ tử tội không thể biết cô dâu ở bên cửa nào và tùy ý mở một cửa mà không mảy may hình dung được là trong giây lát mình sẽ bị xé xác hay được làm lễ cưới. Đôi khi con hổ bước ra từ cửa này, đôi khi từ cửa khác. Cách giải quyết của pháp đình này không những công bằng mà còn dứt khoát: nếu kẻ bị buộc tội xác định là mình có tội thì tức khắc sẽ bị trừng phạt; còn nếu chứng tỏ mình vô tội thì vẫn nguyên tại chỗ hắn được ban thưởng, dù hắn có thích phần thưởng đó hay không. Không có cách gì tránh được phán quyết của vũ đài nhà vua.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thiết định này hết sức được ưa chuộng. Khi dân chúng tụ về ngày xử án, không một ai biết sẽ được chứng kiến một cảnh tượng đổ máu rùng rợn hay một đám cưới vui vẻ. Yếu tố bất định làm cho nghi lễ thêm phần hấp dẫn, điều không có được trong trường hợp ngược lại. Như vậy, dân chúng thì được vui thích và dễ chịu, còn bộ phận có học của xã hội thì không thể buộc tội thiết định đó là bất công được, bởi vì chẳng phải là kẻ tội phạm nắm toàn bộ vận mệnh mình trong tay đó sao?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông vua bán khai có một cô con gái với vẻ đẹp mãn khai rực rỡ như đầu óc tưởng tượng muôn màu của ông, với một tâm hồn nồng nàn và quyền uy như chính ông. Giống như trong mọi trường hợp thế này, nhà vua say đắm con mình hơn mọi thứ trên đời. Trong số các triều thần của ông có một chàng trai mà dòng máu thanh cao và địa vị thấp hèn đã đặt chàng vào cùng hàng với các nhân vật lãng mạng truyền thống đem lòng yêu con gái nhà vua. Nàng công chúa hoàn toàn bằng lòng với ý trung nhân của mình, bởi sắc đẹp và lòng dũng cảm của chàng vượt hơn tất cả những người khác trong vương quốc, nàng yêu chàng hừng hực, với tất cả sự nóng bỏng và mạnh mẽ nàng có được nhờ dòng máu bán khai mang trong mình. Mối tình hạnh phúc của họ kéo dài nhiều tháng cho đến khi bị nhà vua phát giác. Ông không chần chừ, do dự trước việc phải làm. Chàng trai bị tống ngay vào ngục; ngày thử thách chàng trên đấu trường được ấn định. Tất nhiên đây là một trường hợp quan trọng, đặc biệt nên cả đức vua và toàn thể dân chúng đều náo nức quan tâm theo dõi vụ này. Chưa từng bao giờ có chuyện như vậy xảy ra cả; hàng bao đời nay chưa hề có một thần dân nào lại dám cả gan yêu con gái vua. Về sau này những chuyện như thế trở thành bình thường, nhưng thời đó nó là chuyện mới mẻ, đáng kinh ngạc.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người ta lục soát khắp các chuồng thú của cả vương quốc để tìm kiếm những con thú man dại, độc ác nhất, từ đó chọn ra một con thích hợp nhất cho cảnh tượng rùng rợn sắp xảy ra; người ta kiểm tra, thử thách tài trí nhiều cô gái đẹp để chàng trai được nhận cô dâu xứng đáng nếu như số phận mỉm cười với chàng. Cố nhiên tất cả đều biết rằng chàng trai bị buộc tội là không oan. Chàng đã yêu công chúa, và cả chàng cả nàng hay một ai đó khác cũng không có ý chối bỏ sự thực đó; nhưng nhà vua cũng không có ý định can thiệp vào tiến trình xử phạt vốn làm ông thỏa mãn và thích thú cao độ. Dù kết cục là thế nào chăng nữa, chàng trai vẫn phải lên vũ đài, còn nhà vua thì được hưởng sự thỏa mãn thẩm mỹ khi ngồi theo dõi diễn biến quá trình xác định xem liệu chàng trai có phạm tội hay không trong việc tự ý yêu công chúa.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ngày xét xử đã đến. Mọi người xa gần nô nức kéo đến, ngồi chật các hành lang vũ đài, còn đám đông không chen vào được thì tụ tập quanh các bức tường phía ngoài. Đức vua và các triều thần ngồi vào các chỗ của mình, đối diện với hai cánh cửa kép, hai cánh cổng định mệnh, giống hệt nhau khủng khiếp. </span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả đã sẵn sàng. Hiệu lệnh được ban ra. Cánh cửa phía dưới chỗ nhà vua ngồi mở rộng, chàng trai ý trung nhân của công chúa bước ra vũ đài. Chàng trai cao lớn, đẹp đẽ, tóc sáng được chào đón bằng những tiếng hò la đầy thán phục và lo âu. Một nửa số khán giả không biết sống giữa họ lại có một chàng trai hào hoa đến vậy. Công chúa yêu chàng là phải. Thật khủng khiếp là chàng phải đứng ở đây!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tiến vào vũ đài chàng trai quay người lại cúi chào nhà vua, theo đúng tục lệ, nhưng chàng không hề nghĩ đến bậc chí tôn đó. Cặp mắt chàng nhìn xoáy vào nàng công chúa đang ngồi bên phải vua cha. Nếu như không phải bản tính còn mang nửa phần hoang dại thì có lẽ nàng đã không đến đây; nhưng tâm hồn đam mê, cháy bỏng không cho phép nàng bỏ qua sự kiện khiến nàng rất đỗi quan tâm này. Sau khi biết sắc lệnh của vua cha tuyên phạt người yêu của nàng trên đấu trường, suốt đêm ngày nàng không nghĩ gì khác ngoài sự kiện trọng đại đó và nhiều chuyện liên quan đến nó. Vốn có một quyền lực to lớn, một uy tín rộng rãi, một tính cách mạnh mẽ hơn bất kì ai khác bị rơi vào hoàn cảnh tương tự, nàng đã làm được một việc không ai làm được: biết bí mật các cánh cửa. Nàng<span> </span>biết phía sau cửa nào là chuồng hổ, còn phía sau cửa nào là cô dâu. Hai tấm cửa dày, bên trong lại phủ kín bằng những bộ da lông thú, không để cho một âm thanh, tín hiệu nào lọt được ra ngoài, vang được đến tai người đang bước tới gần nâng chốt cửa lên. Nhưng vàng bạc và sức mạnh của ý chí phụ nữ đã tiết lộ cho công chúa điều bí mật.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Và nàng không chỉ biết cánh cửa nào che giấu cô dâu ửng hồng tươi tắn sẵn sàng bước ra ngoài khi cửa được mở mà nàng còn biết cô gái đó là ai. Để ban thưởng cho kẻ tử tội, nếu chàng chứng tỏ được mình vô tội, người ta đã chọn một trong những cô gái xinh đẹp và quyến rũ nhất trong triều, và nàng căm ghét cô ta. Nàng thường nhận thấy, hay là nghĩ rằng nhận thấy, cô gái xinh xắn đó nhìn người tình của nàng bằng ánh mắt thán phục, đôi khi nàng phải cam chịu thừa nhận là dường như những cái nhìn đó không phải không được đáp lại. Thi thoảng nàng thấy họ có trò chuyện với nhau, dù chỉ là thoáng chốc, nhưng một khoảng thời gian ngắn ngủi cũng có thể nói được nhiều điều; có thể, họ chỉ nói chuyện vặt thôi, nhưng làm sao nàng biết được? Cô gái trông hấp dẫn, nhưng cô ta đã dám ngước mắt nhìn người tình của công chúa; và với toàn bộ dòng máu hoang dại thừa hưởng từ vô số các tổ tiên thời còn mông muột, công chúa căm tức người con gái giờ đây đang run rẩy và ửng hồng ở phía sau cánh cửa đóng chặt im lìm.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi chàng trai quay lại nhìn nàng công chúa đang ngồi nhợt nhạt tái xanh hơn ai hết giữa cả biển người hồi hộp căng thẳng, hai luồng mắt của họ gặp nhau, và chàng thấy - nhờ một chớp lóe trong đầu óc mà chỉ những ai hòa quyện tâm hồn với nhau mới có được - nàng biết con hổ ở cửa nào, cô dâu ở cửa nào. Chàng nghĩ là nàng biết điều đó. Chàng hiểu tính cách của nàng, tâm hồn chàng tin chắc rằng công chúa sẽ không yên chừng nào chưa biết rõ điều này, cái điều mà tất thảy mọi người ngồi trên vũ đài, thậm chí nhà vua, đều không biết. Điều duy nhất chàng trai có thể hi vọng là công chúa biết được điều bí mật đó; và khi đưa mắt nhìn nàng, chàng hiểu là nàng đã biết được nó, y như trong tâm hồn mình chàng từng<span> </span>biết là nàng đã biết được nó.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Và khi đó cái nhìn tinh nhanh, khắc khoải của chàng đặt ra câu hỏi: "Cửa nào?". Nó vọng đến chỗ nàng như thể chàng hét to lên từ chỗ chàng đang đứng. Không thể bỏ lỡ khoảnh khắc. Câu hỏi được phát ra nhanh chóng, câu trả lời phải đáp lại tức khắc.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cánh tay phải của nàng đang đặt lên hàng lan can phủ nệm trước mặt. Nàng giơ tay, làm một cử động nhẹ rất nhanh về phía phải. Không ai ngoài chàng nhìn về nàng. Mọi người đều đang đổ dồn mắt vào con người trên vũ đài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chàng quay lại và bằng những bước đi rắn chắc, nhanh nhẹn chàng băng qua khoảng không gian trống trải. Từng trái tim thắt lại, từng hơi thở phập phồng, từng ánh mắt hút vào chàng. Không hề do dự chàng bước lại cánh cửa bên phải và mở nó ra.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><span> </span><span> </span></span><span style="font-size: 14pt"><span> </span><span> </span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ, mấu chốt câu truyện là đây: ai sẽ bước ra ngoài - con hổ hay <span> </span>cô dâu?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bạn càng suy nghĩ về câu hỏi này càng thấy khó trả lời. Nó đòi hỏi phải nghiên cứu trái tim con người là cái luôn cuốn chúng ta vào những mê cung rắc rối của những đam mê mà không dễ tìm lối ra. Hãy suy nghĩ chuyện này đi, bạn đọc thân mến, chỉ có điều là giải pháp ở đây không tùy thuộc vào bạn, mà vào nàng công chúa bán khai hừng hực lửa tình, tâm hồn nàng đã bị nung đến cháy đỏ bởi ngọn lửa tuyệt vọng và ngọn lửa ghen tuông. Nàng đã mất chàng, nhưng ai sẽ được chàng đây?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thường thường, lúc mơ cũng như lúc tỉnh, nàng run lên vì khủng khiếp và lấy tay che mặt mỗi khi nghĩ đến việc người tình của nàng mở cánh cửa nhốt con hổ đói dữ tợn ở trong.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng thường nàng thấy chàng ở bên cánh cửa khác nhiều hơn! Nàng nghiến răng giật tóc trong những cơn mơ cay đắng thấy chàng run lên mừng rỡ khi mở cánh cửa có cô dâu. Tâm hồn nàng xiết bao đau khổ khi thấy chàng lao đến gặp cô gái có đôi má ửng hồng, cặp mắt long lanh vui sướng vì số phận may mắn của mình; khi nàng thấy chàng dẫn cô gái bước ra, thân thể chàng tràn đầy niềm vui được sống lại; khi nàng nghe những tiếng hò reo hân hoan của đám đông, những tiếng chuông mừng rung vang cuồng nhiệt; khi nàng thấy thầy tư tế cùng đoàn hộ giá tưng bừng bước lại gần đôi trai gái tuyên bố họ là chồng là vợ ngay trước mặt nàng; và khi nàng thấy hai người sánh bước bên nhau trên con đường rải đầy hoa, trong tiếng reo hò vang dội của đám đông nhấn chìm nỗi tuyệt vọng cô đơn của nàng!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Giá như chàng chết ngay đi và đợi nàng ở những miền cực lạc của cuộc sống bán khai ở thế giới bên kia có phải tốt hơn không?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng con hổ dữ tợn, những tiếng gào rú, máu chảy xương rơi!</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Để trả lời người tình nàng chỉ cần một giây, nhưng quyết định của nàng đã được đưa ra sau nhiều ngày đêm suy tính trong đau khổ. Nàng biết là nàng sẽ được hỏi, nàng đã quyết định câu trả lời cần thiết, và không mảy may do dự nàng đã khẽ cử động tay phải.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Câu hỏi về quyết định của nàng công chúa là câu hỏi không thể xem xét qua loa được, và tôi không có quyền tự nhận mình là người duy nhất có khả năng trả lời được nó. Vì thế tôi xin dành cho các bạn quyền trả lời: ai sẽ bước ra vũ đài - cô dâu hay con hổ?</span></p><br /><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'">Ngân Xuyên dịch từ tiếng Anh<br />(<strong>Đã <strong>đ<strong>ăng Tuổi <strong>Trẻ <strong>Cuối <strong>Tuần <strong>số <strong>2/2010)</strong></strong></strong></strong></strong></strong></strong></strong></span></strong>
Ngân Xuyên dịch
2010-01-10T22:14:25Z
phamxuannguyen
-
Bóng đá - đó không chỉ là bóng đá (P. Lanschikov - nhà văn Nga)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/205641
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><a id="res_255736" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/thanh-pho-cua-bong-da2607.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/thanh-pho-cua-bong-da2607.jpg" border="0" /></a><br />Năm 1970, ông Joseph Blatter (hồi đó còn là Tổng thư ký FIFA), khi trả lời câu hỏi của một phóng viên xô viết, đã nói: "Bóng đá - đó không đơn giản là một môn thể thao, một trò chơi hấp dẫn, mà là một hiện tượng rực rỡ của văn hóa thế kỷ XX".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tôi hoàn toàn tán thành quan điểm này của ông Joseph Blatter, bởi vì bóng đá - đó thật sự là một trong những hiện tượng nổi bật nhất của văn hóa hiện đại, nhưng không phải là "văn hóa đại chúng" nhằm đến người tiêu dùng hàng loạt, mà là văn hóa dân tộc, bởi vì nó được hàng triệu người không chỉ tiêu dùng, mà còn sáng tạo ra. Bóng đá - đó có lẽ là loại hình văn hóa duy nhất ở thế kỷ XX còn giữ được tính chất sử thi, tức là tính chất sáng tạo toàn dân. Và mặc dù bóng đá ở mức độ cao đang được "điều chỉnh" bởi các chuyên gia chuyên nghiệp, nhưng trong chính sự sáng tạo, tức là trong chính trò chơi, nó vẫn luôn bất ngờ, không đoán trước được, giống như mọi loại sáng tạo khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Trước đây Hegel trong bài báo "Về trò chơi bài" viết: "Thú đam mê chơi bài là một đặc điểm tiêu biểu của thời đại chúng ta". Bóng đá cũng là một trong những "đặc điểm tiêu biểu" (cố nhiên là của thời chúng ta, chứ không phải thời Hegel), do đó nói chuyện bóng đá cũng là nói chuyện thời ta đang sống. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tôi muốn đồng ý với những người cho rằng giữa bóng đá và chơi bài có sự khác nhau, nhưng theo tôi, đó cũng chỉ như là sự khác nhau giữa bóng đá và cuộc chạy marathon, đấu vật hay đấu kiếm chẳng hạn. Chạy marathon, đấu vật hay đấu kiếm là gì? Đó trước hết là sự kéo dài cuộc sống. Chạy marathon thoát thai từ cuộc sống, từ những nhu cầu cấp bách của cuộc sống, nhưng nó không chỉ thoát thai từ cuộc sống, mà còn quay trở lại đó. Trò đấu kiếm mang tính chất đẳng cấp rõ rệt, nhằm giáo dục phẩm hạnh và lòng cao thượng của các chiến binh, đồng thời nó củng cố việc tôn thờ tinh thần hiệp sĩ ở người xem mà việc học theo tinh thần đó là tối cần thiết do sự thiếu vắng thường xuyên và lâu dài các hiệp sĩ (những cuộc viễn chinh và chinh phạt). Ý nghĩa chức năng của các trò đấu kiếm mang tính chất cuộc sống rõ rệt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Nhưng còn bài và trò chơi bài thì phát xuất từ đâu? Lẽ tất nhiên, không phải trong cuộc sống và từ cuộc sống, dù sao chăng nữa, nó cũng không phải là sự kéo dài cuộc sống, vì thế nó cũng không quay trở lại đó. Bài - đó là sự tôn thờ quy ước tuyệt đối, tôn thờ trật tự tĩnh tại. Thông thường thú đam mê tìm cách khắc phục các nguyên tắc và quy ước, còn ở đây thì ngược lại, nó buộc mình vào các nguyên tắc và quy ước, vì thế có đầy đủ cơ sở để coi chơi bài là môn thể thao mang bản chất phản tự nhiên. Và nói chung, không phải ngẫu nhiên mà giới quý tộc ở một thời kỳ nhất định thích cỗ bài hơn trò đấu kiếm và các trò đối kháng khác. Hegel hoàn toàn đúng khi viết: "Đó là trạng thái tinh thần đầy sợ hãi và bất an rất tiêu biểu đối với thời đại chúng ta, điều này chúng ta phải chịu ơn sự phổ biến rộng rãi của môn chơi bài". Chỉ có một điều ở đây cần nói rõ. "Trạng thái tinh thần" đó thời ấy không phải bao trùm khắp cả mọi tầng lớp xã hội.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Điều này nói ra có vẻ ngược đời, nhưng bóng đá - đó là trò chơi ngồi, xét về sự tĩnh tại nó gần với chơi bài, và cơ sở của nó cũng là các nguyên tắc và quy ước. Bóng đá và các nguyên tắc của nó do đầu óc nghĩ ra. Các trò đấu vật hay đấu kiếm cũng có những nguyên tắc của mình, nhưng chúng chỉ giới hạn người tham gia ở một điểm nào đó thôi. Còn trong chơi bài và bóng đá các nguyên tắc tạo thành nền tảng và bản chất của chúng. Một trận đá bóng có hai mươi hai người trên sân, nhưng khán giả đôi khi lớn gấp hàng triệu lần. Giả sử, hãy cộng những người tham gia trận chung kết bóng đá năm 1970 (Brazil - Italia) với hàng trăm triệu khán giả trên sân và khán giả truyền hình rồi đem chia "động thái" của quả bóng cho tất cả cầu thủ và khán giả. Kết quả "động thái" thu được không lớn hơn một sự cựa quậy trên ghế. Chính vì vậy tôi mới nói rằng bóng đá là một trò chơi ngồi.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tuy nhiên tôi thích bóng đá, chứ không phải các môn đấu vật, chạy marathon, đấu kiếm hay đua ngựa. Chúng ta sống không chỉ bằng tinh thần, tư tưởng, còn bằng các đam mê của thời mình, mà bóng đá - đó là niềm đam mê thể hiện những đặc điểm tiêu biểu của thời chúng ta đang sống. Bóng đá thừa hưởng được sự dẻo dai của người chạy marathon, sức mạnh và lòng dũng cảm của đấu sĩ, sự khéo léo và tinh thần cao thượng của hiệp sĩ, sự hăng mê của kị sĩ; bị cột chặt vào các nguyên tắc và quy ước đã quá quen thuộc trong cuộc sống hiện thời, bóng đá tôn vinh chiến thắng của cá nhân, nếu đó là cá nhân chân chính và nếu đó là bóng đá chân chính. Bóng đá - đó không chỉ là một trong các môn thể thao. Bóng đá - đó là trò chơi hấp dẫn nhất của thời chúng ta, nó dùng các quy ước và nguyên tắc để ngăn không cho mọi thứ tinh thần thực dụng lan vào mình, còn việc nó dường như không ăn nhập gì với cuộc sống, theo ý tôi, đấy là sự vô tư - điều này khiến nó trở thành sân khấu của thế kỷ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Không phải ngẫu nhiên nói về bóng đá tôi lại nhắc đến Hegel. Ngay đến các thiên tài cũng không thờ ơ với niềm đam mê chung của thời mình, nếu như họ thờ ơ thì chắc là đã làm nghèo bản thân và làm nghèo nhân loại ở một mặt nào đó. Bóng đá không phải là thú tiêu khiển riêng (hobby). Bóng đá là niềm đam mê chung của chúng ta, vì thế nó gắn chặt với những người hâm mộ và ít có những kẻ trung gian. Nhà báo hay nhà bình luận thể thao không phải là đại diện của giới hâm mộ, họ chỉ là đại diện của một thượng tầng có tổ chức. Tính ngẫu hứng của bóng đá đòi hỏi tính ngẫu hứng của các quan hệ, giữa cầu thủ và người hâm mộ không cần phải có bức tường ngăn cách. Tất nhiên, trên các khán đài đôi khi xảy ra những chuyện rầu lòng, không đáng có. Nhưng đây tôi đang nói điều khác. Các khán đài đánh giá cao điều gì trước nhất? Cá nhân chói sáng biết vượt qua mọi quy ước do các nguyên tắc chặt chẽ đề ra, tức là biết chiến thắng các quy ước. Các khán đài chào mừng sự vượt qua các nguyên tắc, chứ lẽ tự nhiên không phải là sự phá vỡ chúng. Bóng đá - đó là sân khấu của thế kỷ XX. Các cầu thủ - đó là các đấu sĩ tinh thần.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Chúng ta thường nhắc đi nhắc lại rằng cần phải giáo dục các cầu thủ. Đúng, việc đó là cần thiết. Nhưng chẳng hiểu sao chúng ta lại quên, và các cầu thủ cũng quên, là bản thân họ cũng là người đi giáo dục. Sân vận động đối với cầu thủ - đó là diễn đàn của họ, có thể là diễn đàn mang tính quần chúng nhất. Và mỗi cầu thủ cần phải thường xuyên cảm thấy trách nhiệm trước cử tọa của mình và thường xuyên nhớ rằng bóng đá - đó không chỉ là bóng đá.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Ngân Xuyên dịch từ tiếng Nga<br /></span></strong>
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><a id="res_255736" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/thanh-pho-cua-bong-da2607.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/thanh-pho-cua-bong-da2607.jpg" border="0" /></a><br />Năm 1970, ông Joseph Blatter (hồi đó còn là Tổng thư ký FIFA), khi trả lời câu hỏi của một phóng viên xô viết, đã nói: "Bóng đá - đó không đơn giản là một môn thể thao, một trò chơi hấp dẫn, mà là một hiện tượng rực rỡ của văn hóa thế kỷ XX".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tôi hoàn toàn tán thành quan điểm này của ông Joseph Blatter, bởi vì bóng đá - đó thật sự là một trong những hiện tượng nổi bật nhất của văn hóa hiện đại, nhưng không phải là "văn hóa đại chúng" nhằm đến người tiêu dùng hàng loạt, mà là văn hóa dân tộc, bởi vì nó được hàng triệu người không chỉ tiêu dùng, mà còn sáng tạo ra. Bóng đá - đó có lẽ là loại hình văn hóa duy nhất ở thế kỷ XX còn giữ được tính chất sử thi, tức là tính chất sáng tạo toàn dân. Và mặc dù bóng đá ở mức độ cao đang được "điều chỉnh" bởi các chuyên gia chuyên nghiệp, nhưng trong chính sự sáng tạo, tức là trong chính trò chơi, nó vẫn luôn bất ngờ, không đoán trước được, giống như mọi loại sáng tạo khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Trước đây Hegel trong bài báo "Về trò chơi bài" viết: "Thú đam mê chơi bài là một đặc điểm tiêu biểu của thời đại chúng ta". Bóng đá cũng là một trong những "đặc điểm tiêu biểu" (cố nhiên là của thời chúng ta, chứ không phải thời Hegel), do đó nói chuyện bóng đá cũng là nói chuyện thời ta đang sống. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tôi muốn đồng ý với những người cho rằng giữa bóng đá và chơi bài có sự khác nhau, nhưng theo tôi, đó cũng chỉ như là sự khác nhau giữa bóng đá và cuộc chạy marathon, đấu vật hay đấu kiếm chẳng hạn. Chạy marathon, đấu vật hay đấu kiếm là gì? Đó trước hết là sự kéo dài cuộc sống. Chạy marathon thoát thai từ cuộc sống, từ những nhu cầu cấp bách của cuộc sống, nhưng nó không chỉ thoát thai từ cuộc sống, mà còn quay trở lại đó. Trò đấu kiếm mang tính chất đẳng cấp rõ rệt, nhằm giáo dục phẩm hạnh và lòng cao thượng của các chiến binh, đồng thời nó củng cố việc tôn thờ tinh thần hiệp sĩ ở người xem mà việc học theo tinh thần đó là tối cần thiết do sự thiếu vắng thường xuyên và lâu dài các hiệp sĩ (những cuộc viễn chinh và chinh phạt). Ý nghĩa chức năng của các trò đấu kiếm mang tính chất cuộc sống rõ rệt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Nhưng còn bài và trò chơi bài thì phát xuất từ đâu? Lẽ tất nhiên, không phải trong cuộc sống và từ cuộc sống, dù sao chăng nữa, nó cũng không phải là sự kéo dài cuộc sống, vì thế nó cũng không quay trở lại đó. Bài - đó là sự tôn thờ quy ước tuyệt đối, tôn thờ trật tự tĩnh tại. Thông thường thú đam mê tìm cách khắc phục các nguyên tắc và quy ước, còn ở đây thì ngược lại, nó buộc mình vào các nguyên tắc và quy ước, vì thế có đầy đủ cơ sở để coi chơi bài là môn thể thao mang bản chất phản tự nhiên. Và nói chung, không phải ngẫu nhiên mà giới quý tộc ở một thời kỳ nhất định thích cỗ bài hơn trò đấu kiếm và các trò đối kháng khác. Hegel hoàn toàn đúng khi viết: "Đó là trạng thái tinh thần đầy sợ hãi và bất an rất tiêu biểu đối với thời đại chúng ta, điều này chúng ta phải chịu ơn sự phổ biến rộng rãi của môn chơi bài". Chỉ có một điều ở đây cần nói rõ. "Trạng thái tinh thần" đó thời ấy không phải bao trùm khắp cả mọi tầng lớp xã hội.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Điều này nói ra có vẻ ngược đời, nhưng bóng đá - đó là trò chơi ngồi, xét về sự tĩnh tại nó gần với chơi bài, và cơ sở của nó cũng là các nguyên tắc và quy ước. Bóng đá và các nguyên tắc của nó do đầu óc nghĩ ra. Các trò đấu vật hay đấu kiếm cũng có những nguyên tắc của mình, nhưng chúng chỉ giới hạn người tham gia ở một điểm nào đó thôi. Còn trong chơi bài và bóng đá các nguyên tắc tạo thành nền tảng và bản chất của chúng. Một trận đá bóng có hai mươi hai người trên sân, nhưng khán giả đôi khi lớn gấp hàng triệu lần. Giả sử, hãy cộng những người tham gia trận chung kết bóng đá năm 1970 (Brazil - Italia) với hàng trăm triệu khán giả trên sân và khán giả truyền hình rồi đem chia "động thái" của quả bóng cho tất cả cầu thủ và khán giả. Kết quả "động thái" thu được không lớn hơn một sự cựa quậy trên ghế. Chính vì vậy tôi mới nói rằng bóng đá là một trò chơi ngồi.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Tuy nhiên tôi thích bóng đá, chứ không phải các môn đấu vật, chạy marathon, đấu kiếm hay đua ngựa. Chúng ta sống không chỉ bằng tinh thần, tư tưởng, còn bằng các đam mê của thời mình, mà bóng đá - đó là niềm đam mê thể hiện những đặc điểm tiêu biểu của thời chúng ta đang sống. Bóng đá thừa hưởng được sự dẻo dai của người chạy marathon, sức mạnh và lòng dũng cảm của đấu sĩ, sự khéo léo và tinh thần cao thượng của hiệp sĩ, sự hăng mê của kị sĩ; bị cột chặt vào các nguyên tắc và quy ước đã quá quen thuộc trong cuộc sống hiện thời, bóng đá tôn vinh chiến thắng của cá nhân, nếu đó là cá nhân chân chính và nếu đó là bóng đá chân chính. Bóng đá - đó không chỉ là một trong các môn thể thao. Bóng đá - đó là trò chơi hấp dẫn nhất của thời chúng ta, nó dùng các quy ước và nguyên tắc để ngăn không cho mọi thứ tinh thần thực dụng lan vào mình, còn việc nó dường như không ăn nhập gì với cuộc sống, theo ý tôi, đấy là sự vô tư - điều này khiến nó trở thành sân khấu của thế kỷ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Không phải ngẫu nhiên nói về bóng đá tôi lại nhắc đến Hegel. Ngay đến các thiên tài cũng không thờ ơ với niềm đam mê chung của thời mình, nếu như họ thờ ơ thì chắc là đã làm nghèo bản thân và làm nghèo nhân loại ở một mặt nào đó. Bóng đá không phải là thú tiêu khiển riêng (hobby). Bóng đá là niềm đam mê chung của chúng ta, vì thế nó gắn chặt với những người hâm mộ và ít có những kẻ trung gian. Nhà báo hay nhà bình luận thể thao không phải là đại diện của giới hâm mộ, họ chỉ là đại diện của một thượng tầng có tổ chức. Tính ngẫu hứng của bóng đá đòi hỏi tính ngẫu hứng của các quan hệ, giữa cầu thủ và người hâm mộ không cần phải có bức tường ngăn cách. Tất nhiên, trên các khán đài đôi khi xảy ra những chuyện rầu lòng, không đáng có. Nhưng đây tôi đang nói điều khác. Các khán đài đánh giá cao điều gì trước nhất? Cá nhân chói sáng biết vượt qua mọi quy ước do các nguyên tắc chặt chẽ đề ra, tức là biết chiến thắng các quy ước. Các khán đài chào mừng sự vượt qua các nguyên tắc, chứ lẽ tự nhiên không phải là sự phá vỡ chúng. Bóng đá - đó là sân khấu của thế kỷ XX. Các cầu thủ - đó là các đấu sĩ tinh thần.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>Chúng ta thường nhắc đi nhắc lại rằng cần phải giáo dục các cầu thủ. Đúng, việc đó là cần thiết. Nhưng chẳng hiểu sao chúng ta lại quên, và các cầu thủ cũng quên, là bản thân họ cũng là người đi giáo dục. Sân vận động đối với cầu thủ - đó là diễn đàn của họ, có thể là diễn đàn mang tính quần chúng nhất. Và mỗi cầu thủ cần phải thường xuyên cảm thấy trách nhiệm trước cử tọa của mình và thường xuyên nhớ rằng bóng đá - đó không chỉ là bóng đá.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Ngân Xuyên dịch từ tiếng Nga<br /></span></strong>
Ngân Xuyên dịch
2009-12-25T23:25:05Z
phamxuannguyen
-
Tôi khóc cho em và cho tôi
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/204766
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><a id="res_254613" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/doituyennuVN.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/doituyennuVN.jpg" border="0" /></a><br />Tôi khóc cho em vì em đã chiến thắng. Em đã đá hết mình trên sân trong 120 phút, và ở loạt penalties em vẫn bình tĩnh ghi bàn vào lưới để đoạt tấm huy chương vàng ở lần đá thứ ba, giành lại ngôi Hậu từ tay kình địch. Vậy là sau một mùa Sea Games gián đoạn, em lại lần thứ tư ngự ngôi cao bóng đá nữ khu vực. Một thành tích tuyệt vời khi bóng đá là trò chơi của tập thể mười một con người.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em đã chạy khắp sân, đã đeo bám quyết liệt đối phương, đã căng thân mình chống đỡ từng đường ban quả bóng. Tấm thân nữ ngại gì quăng quật, va chạm. Đã bao ngày tháng em khổ luyện trên sân. Đã bao ngày tháng em đổ mồ hôi, em bị chấn thương. Nhan sắc nữ giới em chịu hao mòn. Nét dịu dàng nữ tính em chịu che lấp. Để trên sân em chạy, em xoạc, em chuyền, và em sút. "<em>Khi em tập thì huân chương chưa có / Có gì đâu cho cổ vũ reo hò / Khi cả nước mừng vui ngôi hậu / Mùa xuân con gái đã bên kia</em>". Tôi mượn lời thơ của một nhà thơ ứng vào cho em, khóc mừng chiến thắng cùng em.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em khi giờ này ở đất Lào em đã khóc, đã chảy nước mắt mừng vui, đã nghẹn ngào không nói nên lời, và cả nước vui cùng em, mừng cho em, <span style="color: #ff0000">nhưng cả nước ngồi nhà, không xuống đường "quậy" tưng bừng. Tâm lý chung của cả nhân loại, không riêng gì giống nòi ta</span>. Mà cũng chẳng riêng gì bóng đá nữ, thành tích của nữ ở bộ môn nào cũng thường bị nhìn nhận thấp hơn, ít vồ vập, trân trọng hơn, so với nam giới. Lẽ đời mà, em biết và em chấp nhận. Nhưng để tôi khóc cùng em, những giọt nước mắt sung sướng bây giờ, và sẽ ngậm ngùi có lúc. Tôi chạnh lòng giữa lúc vui có nên chăng. Dẫu thế, em hãy đá quả bóng về phía tôi. Vì tôi hiểu: "<em>Có những kẻ đến đây / Ngợi ca đào nở rộ / Chân tình nhất những ai / Đến sau mùa hoa nở</em>". Bài dân ca Nhật Bản nói thế. Tôi sợ rồi những dòng tin cảnh ngộ em nay mai làm tôi khóc những giọt nước mắt cay đắng. Thì hãy cứ khóc vui hôm nay cho thỏa cái đích đã đạt, ước mơ đã thành.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em chia vui cùng những người con trai đã và sẽ đến bên em, chấp nhận em, chia sẻ em theo nghiệp quần đùi áo số một đoạn đời và đưa vai gánh vác cùng em chặng đường dài phía trước. Họ là có thật, hiện hữu cụ thể, và em mong ước xiết bao có được họ và giữ được họ trong đời. Họ cũng yêu thương và trân trọng em biết bao. Tôi khóc để mong những phận đời nữ sau nghiệp thể thao sẽ không đơn lẻ, túng thiếu, và buồn bã. Hãy để tấm huân chương vàng hôm nay mãi lấp lánh trong mỗi vòng lăn trái bóng và theo từng bước chân cầu thủ, dù các thế hệ sẽ kế tiếp nhau ra sân.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho tôi vì chịu ơn em đã mang lại một niềm vui to lớn vỡ òa, một tình cảm xúc động sâu xa, một tri nhận con người qua nữ giới. Tôi khóc cho tôi vì những điều đã khóc cho em. Khi em hát quốc ca trên bục huân chương, tôi khóc cho em cho tôi, vì càng thấm thía hơn Tổ Quốc là Mẹ!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />(TUỔI TRẺ 17.12.2009)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />*Câu bôi đỏ bị cắt và sửa khi lên báo.</span></p>
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><a id="res_254613" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/doituyennuVN.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/doituyennuVN.jpg" border="0" /></a><br />Tôi khóc cho em vì em đã chiến thắng. Em đã đá hết mình trên sân trong 120 phút, và ở loạt penalties em vẫn bình tĩnh ghi bàn vào lưới để đoạt tấm huy chương vàng ở lần đá thứ ba, giành lại ngôi Hậu từ tay kình địch. Vậy là sau một mùa Sea Games gián đoạn, em lại lần thứ tư ngự ngôi cao bóng đá nữ khu vực. Một thành tích tuyệt vời khi bóng đá là trò chơi của tập thể mười một con người.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em đã chạy khắp sân, đã đeo bám quyết liệt đối phương, đã căng thân mình chống đỡ từng đường ban quả bóng. Tấm thân nữ ngại gì quăng quật, va chạm. Đã bao ngày tháng em khổ luyện trên sân. Đã bao ngày tháng em đổ mồ hôi, em bị chấn thương. Nhan sắc nữ giới em chịu hao mòn. Nét dịu dàng nữ tính em chịu che lấp. Để trên sân em chạy, em xoạc, em chuyền, và em sút. "<em>Khi em tập thì huân chương chưa có / Có gì đâu cho cổ vũ reo hò / Khi cả nước mừng vui ngôi hậu / Mùa xuân con gái đã bên kia</em>". Tôi mượn lời thơ của một nhà thơ ứng vào cho em, khóc mừng chiến thắng cùng em.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em khi giờ này ở đất Lào em đã khóc, đã chảy nước mắt mừng vui, đã nghẹn ngào không nói nên lời, và cả nước vui cùng em, mừng cho em, <span style="color: #ff0000">nhưng cả nước ngồi nhà, không xuống đường "quậy" tưng bừng. Tâm lý chung của cả nhân loại, không riêng gì giống nòi ta</span>. Mà cũng chẳng riêng gì bóng đá nữ, thành tích của nữ ở bộ môn nào cũng thường bị nhìn nhận thấp hơn, ít vồ vập, trân trọng hơn, so với nam giới. Lẽ đời mà, em biết và em chấp nhận. Nhưng để tôi khóc cùng em, những giọt nước mắt sung sướng bây giờ, và sẽ ngậm ngùi có lúc. Tôi chạnh lòng giữa lúc vui có nên chăng. Dẫu thế, em hãy đá quả bóng về phía tôi. Vì tôi hiểu: "<em>Có những kẻ đến đây / Ngợi ca đào nở rộ / Chân tình nhất những ai / Đến sau mùa hoa nở</em>". Bài dân ca Nhật Bản nói thế. Tôi sợ rồi những dòng tin cảnh ngộ em nay mai làm tôi khóc những giọt nước mắt cay đắng. Thì hãy cứ khóc vui hôm nay cho thỏa cái đích đã đạt, ước mơ đã thành.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho em chia vui cùng những người con trai đã và sẽ đến bên em, chấp nhận em, chia sẻ em theo nghiệp quần đùi áo số một đoạn đời và đưa vai gánh vác cùng em chặng đường dài phía trước. Họ là có thật, hiện hữu cụ thể, và em mong ước xiết bao có được họ và giữ được họ trong đời. Họ cũng yêu thương và trân trọng em biết bao. Tôi khóc để mong những phận đời nữ sau nghiệp thể thao sẽ không đơn lẻ, túng thiếu, và buồn bã. Hãy để tấm huân chương vàng hôm nay mãi lấp lánh trong mỗi vòng lăn trái bóng và theo từng bước chân cầu thủ, dù các thế hệ sẽ kế tiếp nhau ra sân.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi khóc cho tôi vì chịu ơn em đã mang lại một niềm vui to lớn vỡ òa, một tình cảm xúc động sâu xa, một tri nhận con người qua nữ giới. Tôi khóc cho tôi vì những điều đã khóc cho em. Khi em hát quốc ca trên bục huân chương, tôi khóc cho em cho tôi, vì càng thấm thía hơn Tổ Quốc là Mẹ!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />(TUỔI TRẺ 17.12.2009)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />*Câu bôi đỏ bị cắt và sửa khi lên báo.</span></p>
Phạm Xuân Nguyên tản mạn
2009-12-21T06:10:22Z
phamxuannguyen
-
Từ cái vai Sing đến cái đầu Việt
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/203762
<p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><a id="res_253292" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/thethao132HLV-Calisto.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/thethao132HLV-Calisto.jpg" border="0" /></a><br /><br />Mười một năm trước. Cũng vào một buổi tối tháng cuối năm thế này, cái vai của tiền đạo Sasi Kumar đã trở thành bệ đỡ cho đội tuyển bóng đá Singapore lên ngôi vô địch giải đấu Tiger Cup 1998 tổ chức tại Việt Nam trong trận chung kết với đội chủ nhà. Quả bóng nảy từ cái vai xuống sân vào lưới. Cả sân Hàng Đẫy chết lặng, tức tưởi. Cả Việt Nam chết lặng, ngậm ngùi. </span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Tối ấy, tôi có mặt trên sân, buồn vô kể khi trận đấu kết thúc, cố nán lại trong số người ít ỏi đứng nhìn cảnh đội Singapore giơ cao chiếc cúp vô địch trên sân nhà mình rồi lặng lẽ ra về trong tê tái, quên cả bạn bè cùng vào xem. Cái vai ấy lởn vởn trong ký ức không chỉ riêng tôi nhiều năm qua mỗi khi có những giải đấu bóng đá khu vực diễn ra, hai đội lại có dịp đụng nhau. Trước trận bán kết đầu tiên của hai đội U-23 Việt Nam và Singapore trong khuôn khổ Sea Games 25, tâm trạng tôi vẫn có chút lo lắng, phấp phỏng.</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Vào cuộc, xem hơn chục phút đầu, cảm giác vẫn chưa yên tâm lắm. Ta ép sân nhiều, nhưng đội bạn lại có một cú sút chạm xà ngang, một cú đánh đầu hụt trước khung thành Tấn Trường, khiến tôi và tất cả chúng ta đều giật mình. Và khi đội Singapore ghi bàn trước, ám ảnh "cái vai" năm nào lại hiện ra, ít nhất với tôi. Dù tôi biết, bao nhiêu nước đã chảy qua cầu, thế và lực bóng đá Việt Nam hiện nay đã khác trước nhiều, nên tin có tin nhưng lo vẫn lo.</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Cho đến khi cái đầu của Phan Thanh Bình chạm bóng trong cú băng vào cắt mặt đón quả đá phạt của Phan Thanh Hưng ghi bàn thắng gỡ hòa thì tôi thật sự thở phào. Pha ghi bàn kiểu này là một "đặc hiệu" của chàng tiền đạo xứ Đồng Tháp, nó gợi nhớ bàn thắng đặc biệt cùng kiểu của anh tại SEA Games 22 trên sân nhà trong trận bán kết với Malaysia, đưa đội nhà vào chung kết. Cục diện trận đấu bán kết Sing - Việt đã hoàn toàn thay đổi sau cú ghi bàn bằng đầu của Thanh Bình, đội ta đá "bốc" hơn, "máu" hơn, bài bản bây giờ mới được thi triển linh hoạt, tính ngẫu hứng cũng được phát huy. Những bàn thắng đến sau là điều tất yếu. Không phải chỉ tất yếu là kết quả của một đấu pháp, một chiến thuật đã được thầy Tô vạch ra. </span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Những bàn thắng ấy đã đến ngay khi những cái đầu của các chiến binh - cầu thủ U-23 biết bình tĩnh chờ cơ hội, biết tổ chức trận đấu. Vẫn biết còn đó những thiếu sót, sai lầm ở đường chuyền này, quả tạt kia. Vẫn biết còn đó những chủ quan, buông lỏng. Nhưng điều mà thế hệ vàng bóng đá Việt Nam mười năm trước chưa làm được, thế hệ đàn em hôm nay đã làm và đang làm được. Bắt đầu là từ cái đầu không run sợ trước bất kỳ đối thủ nào. Hôm qua ta hô "Việt Nam cố lên". Hôm nay ta hô "Việt Nam chiến thắng".</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Cái vai của Kumar chỉ là một sự ăn may. Cái đầu của Thanh Bình là cả một quá trình khổ luyện và theo với thời gian là một sự tự ý thức. Chiến thắng của U-23 Việt Nam trước U-23 Singapore ở trận bán kết bóng đá Sea Games 25 đã được chuẩn bị từ cái đầu. Từ một cái đầu. Cái đầu Henrique Calisto. Bóng đá, và nói rộng ra là thể thao, không chỉ là hoạt động tay chân. Vì chủ thể của thể thao là con người dùng chính cơ thể mình làm công cụ. Chúng ta cần có thêm nhiều những cái đầu Calisto, không riêng trong bóng đá.</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(TUỔI TRẺ 15.12.2009)</span>
<p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><a id="res_253292" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/thethao132HLV-Calisto.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/thethao132HLV-Calisto.jpg" border="0" /></a><br /><br />Mười một năm trước. Cũng vào một buổi tối tháng cuối năm thế này, cái vai của tiền đạo Sasi Kumar đã trở thành bệ đỡ cho đội tuyển bóng đá Singapore lên ngôi vô địch giải đấu Tiger Cup 1998 tổ chức tại Việt Nam trong trận chung kết với đội chủ nhà. Quả bóng nảy từ cái vai xuống sân vào lưới. Cả sân Hàng Đẫy chết lặng, tức tưởi. Cả Việt Nam chết lặng, ngậm ngùi. </span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Tối ấy, tôi có mặt trên sân, buồn vô kể khi trận đấu kết thúc, cố nán lại trong số người ít ỏi đứng nhìn cảnh đội Singapore giơ cao chiếc cúp vô địch trên sân nhà mình rồi lặng lẽ ra về trong tê tái, quên cả bạn bè cùng vào xem. Cái vai ấy lởn vởn trong ký ức không chỉ riêng tôi nhiều năm qua mỗi khi có những giải đấu bóng đá khu vực diễn ra, hai đội lại có dịp đụng nhau. Trước trận bán kết đầu tiên của hai đội U-23 Việt Nam và Singapore trong khuôn khổ Sea Games 25, tâm trạng tôi vẫn có chút lo lắng, phấp phỏng.</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Vào cuộc, xem hơn chục phút đầu, cảm giác vẫn chưa yên tâm lắm. Ta ép sân nhiều, nhưng đội bạn lại có một cú sút chạm xà ngang, một cú đánh đầu hụt trước khung thành Tấn Trường, khiến tôi và tất cả chúng ta đều giật mình. Và khi đội Singapore ghi bàn trước, ám ảnh "cái vai" năm nào lại hiện ra, ít nhất với tôi. Dù tôi biết, bao nhiêu nước đã chảy qua cầu, thế và lực bóng đá Việt Nam hiện nay đã khác trước nhiều, nên tin có tin nhưng lo vẫn lo.</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Cho đến khi cái đầu của Phan Thanh Bình chạm bóng trong cú băng vào cắt mặt đón quả đá phạt của Phan Thanh Hưng ghi bàn thắng gỡ hòa thì tôi thật sự thở phào. Pha ghi bàn kiểu này là một "đặc hiệu" của chàng tiền đạo xứ Đồng Tháp, nó gợi nhớ bàn thắng đặc biệt cùng kiểu của anh tại SEA Games 22 trên sân nhà trong trận bán kết với Malaysia, đưa đội nhà vào chung kết. Cục diện trận đấu bán kết Sing - Việt đã hoàn toàn thay đổi sau cú ghi bàn bằng đầu của Thanh Bình, đội ta đá "bốc" hơn, "máu" hơn, bài bản bây giờ mới được thi triển linh hoạt, tính ngẫu hứng cũng được phát huy. Những bàn thắng đến sau là điều tất yếu. Không phải chỉ tất yếu là kết quả của một đấu pháp, một chiến thuật đã được thầy Tô vạch ra. </span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Những bàn thắng ấy đã đến ngay khi những cái đầu của các chiến binh - cầu thủ U-23 biết bình tĩnh chờ cơ hội, biết tổ chức trận đấu. Vẫn biết còn đó những thiếu sót, sai lầm ở đường chuyền này, quả tạt kia. Vẫn biết còn đó những chủ quan, buông lỏng. Nhưng điều mà thế hệ vàng bóng đá Việt Nam mười năm trước chưa làm được, thế hệ đàn em hôm nay đã làm và đang làm được. Bắt đầu là từ cái đầu không run sợ trước bất kỳ đối thủ nào. Hôm qua ta hô "Việt Nam cố lên". Hôm nay ta hô "Việt Nam chiến thắng".</span></p><p class="pbody" style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Cái vai của Kumar chỉ là một sự ăn may. Cái đầu của Thanh Bình là cả một quá trình khổ luyện và theo với thời gian là một sự tự ý thức. Chiến thắng của U-23 Việt Nam trước U-23 Singapore ở trận bán kết bóng đá Sea Games 25 đã được chuẩn bị từ cái đầu. Từ một cái đầu. Cái đầu Henrique Calisto. Bóng đá, và nói rộng ra là thể thao, không chỉ là hoạt động tay chân. Vì chủ thể của thể thao là con người dùng chính cơ thể mình làm công cụ. Chúng ta cần có thêm nhiều những cái đầu Calisto, không riêng trong bóng đá.</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(TUỔI TRẺ 15.12.2009)</span>
Phạm Xuân Nguyên tản mạn
2009-12-15T15:38:09Z
phamxuannguyen
-
Cần có giải thưởng dịch văn học Việt Nam
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/197109
<p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Trước thềm Hội nghị quốc tế dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam 2010, dịch giả Ngân Xuyên (bút danh dịch của nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên) khẳng định với VietNamNet là "tôi ủng hộ hội nghị, nhưng phải làm thực chất để có kết quả".<br /></span></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><em><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Văn học là chứng minh thư của nền văn hóa</span></em></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000"><br />Phóng viên: </span></strong><em><span style="color: #000000">- Theo ông, Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam 2010 có ý nghĩa nhất ở điểm nào?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000"><br />Phạm Xuân Nguyên </span></strong><span style="color: #000000">- Trong các loại hình nghệ thuật thì nghệ thuật văn chương vẫn dễ phổ cập nhất. Vì văn chương sử dụng chữ viết. Mà so với các phương tiện biểu đạt của các loại nghệ thuật khác thì con chữ là đi được xa nhất, sâu rộng nhất vào lòng nhân loại. Các nước phát triển đều muốn mở rộng văn hóa nước mình ra các cộng đồng khác, mà văn học chẳng khác gì tấm chứng minh thư của một nền văn hóa. Lấy ngay một tác phẩm văn học của nước ta đã nổi tiếng trên thế giới thì rõ. Đó là cuốn tiểu thuyết "<em>Nỗi buồn chiến tranh</em>" của nhà văn Bảo Ninh. Cuốn này đã được dịch ra khoảng mười thứ tiếng, chủ yếu căn cứ vào bản dịch tiếng Anh, và được độc giả các nước đọc nhiều, đánh giá cao. Vì sao? Thứ nhất là vì độc giả được nhìn cuộc chiến tranh ở một góc nhìn khác, thứ hai là lối văn của anh ấy rất quyến rũ. Tôi đã đọc rất nhiều bài của các báo nước ngoài viết về cuốn tiểu thuyết của Bảo Ninh, tất cả đều viết về lối văn ám ảnh, dù là qua bản dịch nhưng vẫn ám ảnh độc giả, ám ảnh các cựu chiến binh. Các sách của Nguyễn Huy Thiệp cũng đã được dịch khá nhiều ra mấy thứ tiếng, và có tiếng vang rộng lớn. Như vậy Bảo Ninh và Nguyễn Huy Thiệp đã đạt tới tầm cỡ của các đại sứ văn hóa. Nhiều khách nước ngoài tới Việt Nam đều muốn được gặp hai nhà văn này. Đó là điều văn học đã làm được cho văn hóa Việt Nam. Có những nhà văn như thế, có những bản dịch như thế, văn học Việt Nam không ngại xuất ngoại, có thể hiên ngang sánh vai các nền văn học khác.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nhưng làm sao để hai cái "có" đó thành hiện thực. Cái "có" thứ nhất, thôi để nói sau. Liên quan chuyện đang nói đây, ta hãy nói đến cái "có" thứ hai - những bản dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Ở ta từ trước đến giờ, hình như chưa hề có chiến lược giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài cho có hệ thống, bài bản. Nói cho ngay, văn học Việt Nam trước đây được giới thiệu ra ngoại quốc là nằm trong chính sách ngoại giao thời chiến, nặng về mặt chính trị, tư tưởng, dùng tác phẩm văn học như một công cụ tuyên truyền, vận động cộng đồng quốc tế ủng hộ Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Bây giờ tổ chức Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học trong một đường hướng lâu dài là giới thiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, để thế giới biết Việt Nam là một quốc gia, một dân tộc, có lịch sử và truyền thống lâu đời, chứ Việt Nam không phải là một cuộc chiến tranh, thì quá đúng rồi. </span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nhưng ta phải làm sao đây? Ta sẽ đưa cái gì ra giới thiệu cho người, ta phải tổ chức công việc như thế nào để cái ta đưa ra người ngoài đọc sẽ nhận ra ta, hiểu ta, muốn tìm hiểu ta? Vấn đề là ở đấy. </span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Cần một cuộc tổng kiểm kê đánh giá lại việc dịch văn học Việt Nam. Chúng ta có gì để đưa ra cho bạn bè thế giới trong dịp này? Liệu có cập nhật được thời sự văn học đúng như nó diễn ra không? Liệu có chắc đây không phải chỉ là dịp để bắt tay, vỗ tay và ... xoa tay hài lòng một cách rất đại khái theo kiểu "hội nghị đã thành công rực rỡ"?</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Câu hỏi chúng ta có gì quả là rất khó trả lời. Thời điểm này, nếu giới thiệu những tác phẩm viết từ thời chiến tranh là rất khó vì nó đã quá xa và không thực sự phản ánh hơi thở của cuộc sống hiện đại ở Việt Nam. Vậy theo ông, chúng ta nên giới thiệu cái gì?</span></em><span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />- Chúng ta có cái tật là làm cái gì cũng hay dây cà ra dây muống, mà không tính đến thời đoạn, thời điểm. Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam (có phải tên gọi chính thức của hội nghị này là thế không?) mở ra vào năm cuối thập niên đầu thế kỷ XXI, thì phải bắt đầu từ hiện tại đó. Tập trung vào văn học hiện đại, mà cụ thể hơn nữa là văn học thời đổi mới. Chứ cứ dắt dây, bảo là phải có văn học cổ điển ư, phải có văn học chống Pháp, chống Mỹ ư..., thì bày ra lắm món rồi tản mạn, không chắc được món nào. Văn học cổ điển Truyện Kiều đã có dịch, thơ Nguyễn Trãi đã có dịch, thơ Hồ Xuân Hương đã có dịch, thơ Lý Trần đã có dịch, rồi sẽ còn phải dịch nữa, nhưng là về lâu về dài. Văn học hiện đại Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Vũ Hoàng Chương, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận... đã có dịch. Trong văn học hiện đại thì mảng viết chiến tranh trước đây có một số tác phẩm đã được dịch, chủ yếu ở mấy nước xã hội chủ nghĩa, bây giờ chắc khó dịch. Vì vậy chắc chắn là ở thời điểm này, theo tôi, cần nên tập trung giới thiệu văn học đương đại. Đó là một đời sống văn học đang diễn ra, đang cập nhật, đang hội nhập, có tương quan so sánh được với văn học thế giới hiện nay. Nhìn sang văn học dịch vào Việt Nam thì thấy. Hầu hết các tác phẩm văn học nước ngoài được dịch sang tiếng Việt đều là của hôm nay, bây giờ. Vấn đề đặt ra là phải tổ chức lựa chọn, giới thiệu và dịch thuật thế nào để bức tranh văn học Việt Nam thời mới hiện ra trước mắt người đọc nước ngoài được phong phú, đa dạng, phản chiếu đúng diện mạo như nó có. Và phải là văn chương thực sự.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Được biết trong năm nay ông vừa cùng Trung tâm văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây (TTĐT) có dịch một tập thơ của Thụy Điển ra tiếng Việt. Từ công việc đó, ông thấy có kinh nghiệm gì có thể giúp ích cho việc dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Tôi thấy cách làm của phía Thụy Điển rất hay, ta có thể học hỏi được. Nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Thụy Điển - Việt Nam (1969 - 2009), trong các hoạt động kỷ niệm chào mừng giữa hai nước, phía bạn có đề nghị Bộ văn hóa ta dịch và giới thiệu một tập thơ Thụy Điển. Phía Thụy Điển đã làm một tuyển tập thơ nước họ thế kỷ XX rất công phu, kỹ càng, đã được dịch ra tiếng Anh. TTĐT "trúng thầu" vụ dịch này và đã tập hợp được một đội ngũ dịch giả tiếng Anh có uy tín, kinh nghiệm. Trong vòng hai tháng dịch xong, in thành một cuốn thơ Thụy Điển bằng tiếng tiếng Việt sang trọng, đón đoàn nhà thơ Thụy Điển sang ra mắt sách, giao lưu ở Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh. Có thể nói, đạt được kết quả như vậy là nhờ cách tổ chức làm việc khoa học của TTĐT. Sau đó, TTĐT đã thương lượng được với phía Thụy Điển dịch một tuyển thơ đương đại Việt Nam ra tiếng Thụy Điển và xuất bản ở Stockholm. TTĐT đã nhờ tôi chọn thơ, bản thảo đã chọn xong, các bài được chọn đều sẽ có bản dịch tiếng Anh, từ đó các dịch giả Thụy Điển sẽ dịch ra tiếng nước họ. Hiện bây giờ, TTĐT cũng lại đang "trúng thầu" một đơn đặt hàng nữa của phía Thụy Điển là tổ chức dịch và xuất bản tuyển tập các nhà văn Thụy Điển được giải Nobel. Họ sẽ tài trợ việc in ấn.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Ông có thể "hiến kế" gì cho các nhà tổ chức hội nghị</span></em><span style="color: #000000">?</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Kể lại câu chuyện dịch thơ Thụy Điển ở trên, tôi mong những người đã và đang làm công việc giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài có thể thấy ở đó một cách làm hữu hiệu. Còn ở hội nghị lần này, giới hạn trong văn học Việt Nam thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, tôi xin nêu mấy đề xuất, gợi ý.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ nhất, mời được những dịch giả đích đáng, cả các dịch giả nước ngoài và dịch giả người Việt. Tôi lấy một trường hợp. Gần đây, nhà thơ dịch giả Nguyễn Đỗ sống tại Mỹ cùng nhà thơ dịch giả Paul Houver đã rất có công dịch, giới thiệu, quảng bá thơ Việt Nam ở Mỹ. Họ đã dịch thơ Nguyễn Trãi, thơ các nhà thơ hiện đại Việt Nam, và công việc của họ đang gây được chú ý của giới xuất bản và độc giả Mỹ. Tôi nghĩ những người như vậy đáng được mời về dự hội nghị và đáng được mời cộng tác làm việc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ hai, có bản kiểm kê văn học Việt Nam dịch ra nước ngoài từ trước đến nay, in bằng tiếng Việt và tiếng Anh, đưa cho các dịch giả để họ nắm được tổng quát tình hình ở khu vực hoạt động này: những tác phẩm nào đã dịch, dịch ra những tiếng nào, tác giả nào được dịch nhiều. Đây là tài liệu quan trọng nhất thiết phải có để các dịch giả nước ngoài làm căn cứ cho sự lựa chọn của mình, cũng như để họ biết nguồn tham khảo khi dịch.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ ba, giới thiệu và đề nghị các dịch giả nước ngoài dịch ba tác giả: Vũ Trọng Phụng, Hàn Mặc Tử, Nam Cao. Đặc biệt tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng đã có bản dịch tiếng Anh rất thành công của Peter Zinoman và Nguyệt Cầm in ở Mỹ năm 2002. Thơ Hàn Mặc Tử đã có tập tuyển "Vỹ Dạ" dịch ra tiếng Pháp. Truyện ngắn Nam Cao cũng đã có một tuyển tập in bằng tiếng Pháp. Tôi nói bản dịch tiếng Anh, tiếng Pháp vì đây là hai thứ tiếng phổ cập, và vì các dịch giả nước ngoài dịch từ tiếng Việt, nhưng cũng có khi chỉ dịch từ một thứ tiếng khác. Như </span>Jan Ristarp trong đoàn Thụy Điển sang Việt Nam vừa rồi, ông là dịch giả tiếng Anh và tiếng Pháp, đọc thấy tiểu thuyết của Ma Văn Kháng và Hồ Anh Thái qua bản dịch tiếng Anh thấy thích, thế là chuyển dịch sang tiếng Thụy Điển luôn.</p><p style="text-align: justify"><br />Thứ tư, giới thiệu những ấn bản dịch đã có của văn học Việt Nam ra các thứ tiếng, nhất là tiếng Anh. Thí dụ thơ Hồ Xuân Hương qua bản dịch của John Balaban, cuốn "Số đỏ" đã nói trên; các tuyển truyện "The Other Side of Heaven: Posst-War Fiction by Vietnamese and American Writes", "Love after War", tuyển thơ "Black Dog, Black Night: Contemporary Vietnamese Poetry", "Viẹtnamese Feminist Poems from Antiquity to Present"...; các tác phẩm của một số nhà văn đã được dịch: Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp, Dương Hướng, Nguyễn Khắc Trường, Lê Minh Khuê, Nguyễn Quang Thiều, Dương Thu Hương, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Thân...</p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Thứ năm, tiến hành cuộc giao lưu tiếp xúc rộng rãi giữa các dịch giả dự hội nghị và các nhà văn nhà thơ Việt Nam ở Hà Nội và cả nước nếu biết hội nghị này có nhu cầu gặp mặt, để tự giới thiệu, tự quảng bá. <span>Th</span>ời<span> gian g</span>ần<span> đ</span>â<span>y, n<span style="color: #000000">hiều nhà thơ của chúng ta cũng đã có ý thức tự giới thiệu mình bằng cách in các tập thơ song ngữ Việt - Anh để tiếp xúc với bạn bè thế giới. Hội nghị này là một cơ hội tốt cho họ, không nên hẹp hòi, giới hạn, chỉ khuôn trong hội trường, hay tốn thời gian vào những thù tiếp nghi thức, xã giao. Hãy cứ để rộng mở không gian cho những tiếp xúc, gặp gỡ, trao đổi, đặt hàng giữa các nhà văn trong nước và các dịch giả nước ngoài trong và sau hội nghị.</span></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Đây là mấy suy nghĩ bước đầu của tôi. Tôi không nói đến việc in các tuyển văn, tuyển thơ nhân dịp này để tặng các đại biểu vì đó là thông lệ ta hay làm. Thực ra, mấy ý nêu trên vẫn đang là ở cái thế ta phải ăn đong, ăn nhờ, có khi ăn chịu nữa. Nghĩa là vẫn thụ động. <span>V</span>ề lâu về dài, ta phải chủ động trong việc này. Văn học của ta mà ta không biết cách tự giới thiệu, quảng bá thì trách sao được người ngoài không biết! Tương lai Hội Nhà văn Việt Nam phải phối hợp với Bộ văn hóa, Bộ ngoai giao để có chiến lược lâu dài chủ động đưa văn học Việt Nam ra nước ngoài. <span style="color: #000000">Phải tổ chức đồng bộ, bài bản, phải có được những bản dịch của mình để mở đường. Trong tinh thần đó, tạp chí "Văn chương Việt Nam" xuất bản bằng tiếng Anh cần được bù lỗ và duy trì, và phải tìm cách sao cho nó tồn tại và phát triển được trên thế giới. Ở tư cách một người dịch văn học ở ngoài vào trong, tôi đã phải dựa nhiều vào các loại tạp chí như vậy để tìm kiếm tác phẩm dịch, nhất là từ những ngữ mà tôi không biết. Cố nhiên, cần phải có một đội ngũ dịch tiếng Anh giỏi để văn chương không bị biến dạng quá mức cho phép khi qua bản dịch.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Về đường hướng chiến lược ở tầm quốc gia trong việc này, kinh nghiệm Nhật Bản đáng để ta xem xét.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Ông có thể cho biết kinh nghiệm đó là thế nào không?</span></em></p><p style="text-align: justify"><br />Đây là thông tin từ sáu năm về trước. Năm 2003, trong nỗ lực xúc tiến đưa văn học Nhật Bản ra nước ngoài, Vụ văn hóa thuộc Bộ Giáo dục, Khoa Học và Công nghệ Nhật Bản đã tổ chức các nhóm chuyên gia văn học ở Mỹ, Pháp và Nga để lựa chọn các tác phẩm văn học hiện đại Nhật Bản được xem là thu hút độc giả ngoại quốc nhất. Các nhóm này dự định gồm các biên tập viên xuất bản và các nhà nghiên cứu văn học Nhật Bản ở các nước đó. Họ sẽ được yêu cầu chọn ra những tác phẩm văn học hiện đại Nhật Bản có khả năng thu hút độc giả nước ngoài để dịch và xuất bản ở nước họ. </p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify">Năm 2002, Vụ văn hóa đã thực hiện chương trình giúp đỡ việc công bố bản dịch các tác phẩm văn học Nhật Bản xuất sắc. Vụ đã tài trợ cho toàn bộ quá trình này từ chọn tác phẩm để dịch, ký hợp đồng với các nhà văn được dịch đến việc dịch và xuất bản. Trong giai đoạn đầu của chương trình, tác phẩm của 27 nhà văn đã được các chuyên gia Nhật Bản chọn ra để xuất bản ở Mỹ vào tháng 11 và ở các nước khác vào mùa thu năm 2003. Các sách được chọn dựa trên cơ sở các thành viên của nhóm chuyên gia thấy đáng được xuất bản ở nước ngoài.</p><p style="text-align: justify"><br />Nhằm mục đích mở rộng độc giả văn học Nhật Bản ở nước ngoài, các nhóm chuyên gia ở ba nước nói trên sẽ chọn tác phẩm trên cơ sở họ thấy độc giả nước ngoài muốn đọc. Theo sự giới thiệu đó của họ, đến mùa thu 2003 Vụ văn hóa sẽ quyết định khoảng 10 cuốn sách sẽ được dịch ra nước ng<span>oài</span>. Một khoản ngân sách 330 triệu yên đã được dự trù cho giai đoạn hai của chương trình trong năm tài khóa 2003. Thêm vào kinh phí cho kế hoạch xuất bản, Vụ sẽ dùng ngân sách mua 20000 bản của mỗi cuốn dịch để phát không cho các trường đại học và các thư viện ở nước ngoài. </p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Đến giai đoạn hai của chương trình, Vụ sẽ tăng thêm nỗ lực giúp quảng bá các sách đã được dịch ra tiếng nước ngoài. Vụ sẽ trưng bày các sách đó và phát các tờ rơi quảng cáo tại các hội chợ sách quốc tế ở New York, Frankfurt và những nơi khác. Ông vụ trưởng dự định có bài phát biểu giới thiệu văn học hiện đại Nhật Bản tại New York vào tháng Sáu năm 2003. Số tác phẩm văn học Nhật Bản đã dịch ra tiếng nước ngoài ít hơn số tác phẩm văn học nước ngoài dịch vào Nhật Bản, tỉ lệ ở đây là 1/20 hoặc 1/30.<span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><em><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Cần ghi nhận bằng cách trao giải thưởng</span></em></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Theo ông, việc làm nào sẽ là thiết thực nhất khiến các dịch giả hào hứng và vinh dự góp công góp sức cho tiến trình quảng bá văn học Việt Nam?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />- </span></em><span style="color: #000000">Tôi nghĩ đến một giải thưởng dịch văn học Việt Nam. Trong nước hàng năm Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội đều xét trao giải thưởng dịch văn học nước ngoài, căn cứ vào tác phẩm được chọn dịch và chất lượng bản dịch. Cũng như vậy, hàng năm hoặc vài ba năm một lần, một cơ quan nào đó trong nước, có thể là Hội Nhà văn Việt Nam, được phép của chính phủ xét trao thưởng cho một hoặc một số dịch giả nước ngoài đã có bản dịch hay tác phẩm văn học Việt Nam hoặc có sự nghiệp dịch văn học Việt Nam nổi tiếng, được đánh giá cao ở nước đó. Giải thưởng này cần có tên gọi chính thức, có quy chế hẳn hoi, và được trao thưởng long trọng, đàng hoàng. Giá trị tiền bạc có thể không phải đã lớn, nhưng vinh dự thì phải cao. Tôi hình dung, giải thưởng dịch văn học Việt Nam khi đã được xét và quyết định, sẽ được thông báo cho dịch giả được giải, mời họ sang Việt Nam nhận, hoặc được ủy quyền cho đại sứ quán Việt Nam tại nước sở tại trao thưởng, người được giả sẽ nhận một tấm bằng ghi nhận, một tấm ngân phiếu, và sẽ đọc một bài phát biểu nhận thưởng. Một giải thưởng như thế tôi tin sẽ có tác dụng nâng cao vị thế của văn học Việt Nam trên trường quốc tế.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nếu từ nay đến khi tổ chức hội nghị, đề xuất này của tôi được chấp nhận, giải thưởng dịch văn học Việt Nam được lập ra và xét trao, tôi xin đề cử hai trường hợp. Một là bà Kato Sakae, một dịch giả Nhật Bản, người đã có công rất lớn đưa văn học Việt Nam tới công chúng xứ anh đào, và được độc giả Nhật Bản rất tín nhiệm qua các bản dịch. Thứ hai là giáo sư Peter Zinoman cùng vợ là Nguyễn Nguyệt Cầm ở Mỹ, người đã cùng vợ dịch "Số đỏ" sang tiếng Anh (2002), bản dịch được báo Los Angeles Times xếp vào danh sách 50 tác phẩm hay nhất trong năm ở Mỹ.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><em><br />Công tác tổ chức hội nghị ở Việt Nam khiến nhiều người không hy vọng lắm. Cá nhân ông mong chờ điều gì để văn học Việt Nam và nói rộng ra là văn hóa Việt có thể lan tỏa được ra các cộng đồng khác?</em></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />- Hội nghị này là một cơ hội tốt nhưng không nên hình thức, lễ lạt, kéo đi chơi chỗ nọ chỗ kia. Chủ nhà và khách hãy ngồi vào bàn thảo luận cùng nhau: làm thế nào để đưa được văn học Việt Nam ra nước ngoài có kết quả. Hãy nói thẳng vào vấn đề: Chúng tôi cần dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài, đề nghị các bạn hỗ trợ và hợp tác. Nó giống như một hội nghị khách hàng ấy, phải đi sâu vào công tác dịch thuật và xúc tiến thương mại văn học, đưa ra những điều kiện ưu đãi, tìm hướng đặt hàng cả dịch giả ta lẫn dịch giả bạn. Chứ không phải kiểu "bày bới ra", cái gì cũng đặt lên mâm nhưng chẳng giải quyết được vấn đề gì. Cần nên dành nhiều thời gian cho các dịch giả phát biểu ý kiến và hiến kế, xem họ nhận xét thế nào, cần gì, làm cách nào...</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Quảng bá văn học nói riêng và văn hóa nói chung phải trở thành chính sách của nhà nước. Phải có các trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, các tùy viên văn hóa phải được phổ biến thông tin và nắm được các nét phát triển của đời sống văn hóa, văn học. Họ không thể chuyên sâu như người làm văn hóa chuyên nghiệp nhưng họ phải hiểu biết về văn hóa để trở thành một kênh thông tin đưa văn hóa, văn học Việt Nam ra nước ngoài.<span> </span>Một số trung tâm văn hóa và đại sứ quán các nước ở Hà Nội đã từng mời nhà văn nước họ sang Việt Nam giao lưu, còn như các đại sứ quán ta ở nước ngoài thì chưa có hoạt động này. Chưa có thì nên có, nên làm. Cũng cần thông qua cộng đồng người Việt ở nước ngoài, họ là những cầu nối văn hóa, nhờ am hiểu ngoại ngữ, phong tục tập quán nơi định cư, tha thiết với quê hương, nhờ có không gian tiếp xúc văn hóa rộng, nên khi có kế hoạch và chính sách rõ ràng thì tôi tin họ sẵn lòng hợp tác cùng trong nước để chuyển tải văn học Việt Nam tới người đọc thế giới.</span></p><ul type="disc"><li style="color: black; text-align: justify; tab-stops: list 36.0pt left 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong>Hòa Bình</strong> (<em>thực hiện</em>)</li></ul><p style="margin-left: 18pt; text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000">(Bài đăng Vietnamnet 12.11.2009. Đây là bản gốc đầy đủ).</span></strong></p>
<p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Trước thềm Hội nghị quốc tế dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam 2010, dịch giả Ngân Xuyên (bút danh dịch của nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên) khẳng định với VietNamNet là "tôi ủng hộ hội nghị, nhưng phải làm thực chất để có kết quả".<br /></span></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><em><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Văn học là chứng minh thư của nền văn hóa</span></em></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000"><br />Phóng viên: </span></strong><em><span style="color: #000000">- Theo ông, Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam 2010 có ý nghĩa nhất ở điểm nào?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000"><br />Phạm Xuân Nguyên </span></strong><span style="color: #000000">- Trong các loại hình nghệ thuật thì nghệ thuật văn chương vẫn dễ phổ cập nhất. Vì văn chương sử dụng chữ viết. Mà so với các phương tiện biểu đạt của các loại nghệ thuật khác thì con chữ là đi được xa nhất, sâu rộng nhất vào lòng nhân loại. Các nước phát triển đều muốn mở rộng văn hóa nước mình ra các cộng đồng khác, mà văn học chẳng khác gì tấm chứng minh thư của một nền văn hóa. Lấy ngay một tác phẩm văn học của nước ta đã nổi tiếng trên thế giới thì rõ. Đó là cuốn tiểu thuyết "<em>Nỗi buồn chiến tranh</em>" của nhà văn Bảo Ninh. Cuốn này đã được dịch ra khoảng mười thứ tiếng, chủ yếu căn cứ vào bản dịch tiếng Anh, và được độc giả các nước đọc nhiều, đánh giá cao. Vì sao? Thứ nhất là vì độc giả được nhìn cuộc chiến tranh ở một góc nhìn khác, thứ hai là lối văn của anh ấy rất quyến rũ. Tôi đã đọc rất nhiều bài của các báo nước ngoài viết về cuốn tiểu thuyết của Bảo Ninh, tất cả đều viết về lối văn ám ảnh, dù là qua bản dịch nhưng vẫn ám ảnh độc giả, ám ảnh các cựu chiến binh. Các sách của Nguyễn Huy Thiệp cũng đã được dịch khá nhiều ra mấy thứ tiếng, và có tiếng vang rộng lớn. Như vậy Bảo Ninh và Nguyễn Huy Thiệp đã đạt tới tầm cỡ của các đại sứ văn hóa. Nhiều khách nước ngoài tới Việt Nam đều muốn được gặp hai nhà văn này. Đó là điều văn học đã làm được cho văn hóa Việt Nam. Có những nhà văn như thế, có những bản dịch như thế, văn học Việt Nam không ngại xuất ngoại, có thể hiên ngang sánh vai các nền văn học khác.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nhưng làm sao để hai cái "có" đó thành hiện thực. Cái "có" thứ nhất, thôi để nói sau. Liên quan chuyện đang nói đây, ta hãy nói đến cái "có" thứ hai - những bản dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Ở ta từ trước đến giờ, hình như chưa hề có chiến lược giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài cho có hệ thống, bài bản. Nói cho ngay, văn học Việt Nam trước đây được giới thiệu ra ngoại quốc là nằm trong chính sách ngoại giao thời chiến, nặng về mặt chính trị, tư tưởng, dùng tác phẩm văn học như một công cụ tuyên truyền, vận động cộng đồng quốc tế ủng hộ Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Bây giờ tổ chức Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học trong một đường hướng lâu dài là giới thiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, để thế giới biết Việt Nam là một quốc gia, một dân tộc, có lịch sử và truyền thống lâu đời, chứ Việt Nam không phải là một cuộc chiến tranh, thì quá đúng rồi. </span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nhưng ta phải làm sao đây? Ta sẽ đưa cái gì ra giới thiệu cho người, ta phải tổ chức công việc như thế nào để cái ta đưa ra người ngoài đọc sẽ nhận ra ta, hiểu ta, muốn tìm hiểu ta? Vấn đề là ở đấy. </span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Cần một cuộc tổng kiểm kê đánh giá lại việc dịch văn học Việt Nam. Chúng ta có gì để đưa ra cho bạn bè thế giới trong dịp này? Liệu có cập nhật được thời sự văn học đúng như nó diễn ra không? Liệu có chắc đây không phải chỉ là dịp để bắt tay, vỗ tay và ... xoa tay hài lòng một cách rất đại khái theo kiểu "hội nghị đã thành công rực rỡ"?</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Câu hỏi chúng ta có gì quả là rất khó trả lời. Thời điểm này, nếu giới thiệu những tác phẩm viết từ thời chiến tranh là rất khó vì nó đã quá xa và không thực sự phản ánh hơi thở của cuộc sống hiện đại ở Việt Nam. Vậy theo ông, chúng ta nên giới thiệu cái gì?</span></em><span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />- Chúng ta có cái tật là làm cái gì cũng hay dây cà ra dây muống, mà không tính đến thời đoạn, thời điểm. Hội nghị dịch thuật và quảng bá văn học Việt Nam (có phải tên gọi chính thức của hội nghị này là thế không?) mở ra vào năm cuối thập niên đầu thế kỷ XXI, thì phải bắt đầu từ hiện tại đó. Tập trung vào văn học hiện đại, mà cụ thể hơn nữa là văn học thời đổi mới. Chứ cứ dắt dây, bảo là phải có văn học cổ điển ư, phải có văn học chống Pháp, chống Mỹ ư..., thì bày ra lắm món rồi tản mạn, không chắc được món nào. Văn học cổ điển Truyện Kiều đã có dịch, thơ Nguyễn Trãi đã có dịch, thơ Hồ Xuân Hương đã có dịch, thơ Lý Trần đã có dịch, rồi sẽ còn phải dịch nữa, nhưng là về lâu về dài. Văn học hiện đại Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Vũ Hoàng Chương, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận... đã có dịch. Trong văn học hiện đại thì mảng viết chiến tranh trước đây có một số tác phẩm đã được dịch, chủ yếu ở mấy nước xã hội chủ nghĩa, bây giờ chắc khó dịch. Vì vậy chắc chắn là ở thời điểm này, theo tôi, cần nên tập trung giới thiệu văn học đương đại. Đó là một đời sống văn học đang diễn ra, đang cập nhật, đang hội nhập, có tương quan so sánh được với văn học thế giới hiện nay. Nhìn sang văn học dịch vào Việt Nam thì thấy. Hầu hết các tác phẩm văn học nước ngoài được dịch sang tiếng Việt đều là của hôm nay, bây giờ. Vấn đề đặt ra là phải tổ chức lựa chọn, giới thiệu và dịch thuật thế nào để bức tranh văn học Việt Nam thời mới hiện ra trước mắt người đọc nước ngoài được phong phú, đa dạng, phản chiếu đúng diện mạo như nó có. Và phải là văn chương thực sự.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Được biết trong năm nay ông vừa cùng Trung tâm văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây (TTĐT) có dịch một tập thơ của Thụy Điển ra tiếng Việt. Từ công việc đó, ông thấy có kinh nghiệm gì có thể giúp ích cho việc dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Tôi thấy cách làm của phía Thụy Điển rất hay, ta có thể học hỏi được. Nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Thụy Điển - Việt Nam (1969 - 2009), trong các hoạt động kỷ niệm chào mừng giữa hai nước, phía bạn có đề nghị Bộ văn hóa ta dịch và giới thiệu một tập thơ Thụy Điển. Phía Thụy Điển đã làm một tuyển tập thơ nước họ thế kỷ XX rất công phu, kỹ càng, đã được dịch ra tiếng Anh. TTĐT "trúng thầu" vụ dịch này và đã tập hợp được một đội ngũ dịch giả tiếng Anh có uy tín, kinh nghiệm. Trong vòng hai tháng dịch xong, in thành một cuốn thơ Thụy Điển bằng tiếng tiếng Việt sang trọng, đón đoàn nhà thơ Thụy Điển sang ra mắt sách, giao lưu ở Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh. Có thể nói, đạt được kết quả như vậy là nhờ cách tổ chức làm việc khoa học của TTĐT. Sau đó, TTĐT đã thương lượng được với phía Thụy Điển dịch một tuyển thơ đương đại Việt Nam ra tiếng Thụy Điển và xuất bản ở Stockholm. TTĐT đã nhờ tôi chọn thơ, bản thảo đã chọn xong, các bài được chọn đều sẽ có bản dịch tiếng Anh, từ đó các dịch giả Thụy Điển sẽ dịch ra tiếng nước họ. Hiện bây giờ, TTĐT cũng lại đang "trúng thầu" một đơn đặt hàng nữa của phía Thụy Điển là tổ chức dịch và xuất bản tuyển tập các nhà văn Thụy Điển được giải Nobel. Họ sẽ tài trợ việc in ấn.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Ông có thể "hiến kế" gì cho các nhà tổ chức hội nghị</span></em><span style="color: #000000">?</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Kể lại câu chuyện dịch thơ Thụy Điển ở trên, tôi mong những người đã và đang làm công việc giới thiệu văn học Việt Nam ra nước ngoài có thể thấy ở đó một cách làm hữu hiệu. Còn ở hội nghị lần này, giới hạn trong văn học Việt Nam thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, tôi xin nêu mấy đề xuất, gợi ý.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ nhất, mời được những dịch giả đích đáng, cả các dịch giả nước ngoài và dịch giả người Việt. Tôi lấy một trường hợp. Gần đây, nhà thơ dịch giả Nguyễn Đỗ sống tại Mỹ cùng nhà thơ dịch giả Paul Houver đã rất có công dịch, giới thiệu, quảng bá thơ Việt Nam ở Mỹ. Họ đã dịch thơ Nguyễn Trãi, thơ các nhà thơ hiện đại Việt Nam, và công việc của họ đang gây được chú ý của giới xuất bản và độc giả Mỹ. Tôi nghĩ những người như vậy đáng được mời về dự hội nghị và đáng được mời cộng tác làm việc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ hai, có bản kiểm kê văn học Việt Nam dịch ra nước ngoài từ trước đến nay, in bằng tiếng Việt và tiếng Anh, đưa cho các dịch giả để họ nắm được tổng quát tình hình ở khu vực hoạt động này: những tác phẩm nào đã dịch, dịch ra những tiếng nào, tác giả nào được dịch nhiều. Đây là tài liệu quan trọng nhất thiết phải có để các dịch giả nước ngoài làm căn cứ cho sự lựa chọn của mình, cũng như để họ biết nguồn tham khảo khi dịch.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000"><br />Thứ ba, giới thiệu và đề nghị các dịch giả nước ngoài dịch ba tác giả: Vũ Trọng Phụng, Hàn Mặc Tử, Nam Cao. Đặc biệt tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng đã có bản dịch tiếng Anh rất thành công của Peter Zinoman và Nguyệt Cầm in ở Mỹ năm 2002. Thơ Hàn Mặc Tử đã có tập tuyển "Vỹ Dạ" dịch ra tiếng Pháp. Truyện ngắn Nam Cao cũng đã có một tuyển tập in bằng tiếng Pháp. Tôi nói bản dịch tiếng Anh, tiếng Pháp vì đây là hai thứ tiếng phổ cập, và vì các dịch giả nước ngoài dịch từ tiếng Việt, nhưng cũng có khi chỉ dịch từ một thứ tiếng khác. Như </span>Jan Ristarp trong đoàn Thụy Điển sang Việt Nam vừa rồi, ông là dịch giả tiếng Anh và tiếng Pháp, đọc thấy tiểu thuyết của Ma Văn Kháng và Hồ Anh Thái qua bản dịch tiếng Anh thấy thích, thế là chuyển dịch sang tiếng Thụy Điển luôn.</p><p style="text-align: justify"><br />Thứ tư, giới thiệu những ấn bản dịch đã có của văn học Việt Nam ra các thứ tiếng, nhất là tiếng Anh. Thí dụ thơ Hồ Xuân Hương qua bản dịch của John Balaban, cuốn "Số đỏ" đã nói trên; các tuyển truyện "The Other Side of Heaven: Posst-War Fiction by Vietnamese and American Writes", "Love after War", tuyển thơ "Black Dog, Black Night: Contemporary Vietnamese Poetry", "Viẹtnamese Feminist Poems from Antiquity to Present"...; các tác phẩm của một số nhà văn đã được dịch: Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp, Dương Hướng, Nguyễn Khắc Trường, Lê Minh Khuê, Nguyễn Quang Thiều, Dương Thu Hương, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Thân...</p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Thứ năm, tiến hành cuộc giao lưu tiếp xúc rộng rãi giữa các dịch giả dự hội nghị và các nhà văn nhà thơ Việt Nam ở Hà Nội và cả nước nếu biết hội nghị này có nhu cầu gặp mặt, để tự giới thiệu, tự quảng bá. <span>Th</span>ời<span> gian g</span>ần<span> đ</span>â<span>y, n<span style="color: #000000">hiều nhà thơ của chúng ta cũng đã có ý thức tự giới thiệu mình bằng cách in các tập thơ song ngữ Việt - Anh để tiếp xúc với bạn bè thế giới. Hội nghị này là một cơ hội tốt cho họ, không nên hẹp hòi, giới hạn, chỉ khuôn trong hội trường, hay tốn thời gian vào những thù tiếp nghi thức, xã giao. Hãy cứ để rộng mở không gian cho những tiếp xúc, gặp gỡ, trao đổi, đặt hàng giữa các nhà văn trong nước và các dịch giả nước ngoài trong và sau hội nghị.</span></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Đây là mấy suy nghĩ bước đầu của tôi. Tôi không nói đến việc in các tuyển văn, tuyển thơ nhân dịp này để tặng các đại biểu vì đó là thông lệ ta hay làm. Thực ra, mấy ý nêu trên vẫn đang là ở cái thế ta phải ăn đong, ăn nhờ, có khi ăn chịu nữa. Nghĩa là vẫn thụ động. <span>V</span>ề lâu về dài, ta phải chủ động trong việc này. Văn học của ta mà ta không biết cách tự giới thiệu, quảng bá thì trách sao được người ngoài không biết! Tương lai Hội Nhà văn Việt Nam phải phối hợp với Bộ văn hóa, Bộ ngoai giao để có chiến lược lâu dài chủ động đưa văn học Việt Nam ra nước ngoài. <span style="color: #000000">Phải tổ chức đồng bộ, bài bản, phải có được những bản dịch của mình để mở đường. Trong tinh thần đó, tạp chí "Văn chương Việt Nam" xuất bản bằng tiếng Anh cần được bù lỗ và duy trì, và phải tìm cách sao cho nó tồn tại và phát triển được trên thế giới. Ở tư cách một người dịch văn học ở ngoài vào trong, tôi đã phải dựa nhiều vào các loại tạp chí như vậy để tìm kiếm tác phẩm dịch, nhất là từ những ngữ mà tôi không biết. Cố nhiên, cần phải có một đội ngũ dịch tiếng Anh giỏi để văn chương không bị biến dạng quá mức cho phép khi qua bản dịch.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Về đường hướng chiến lược ở tầm quốc gia trong việc này, kinh nghiệm Nhật Bản đáng để ta xem xét.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Ông có thể cho biết kinh nghiệm đó là thế nào không?</span></em></p><p style="text-align: justify"><br />Đây là thông tin từ sáu năm về trước. Năm 2003, trong nỗ lực xúc tiến đưa văn học Nhật Bản ra nước ngoài, Vụ văn hóa thuộc Bộ Giáo dục, Khoa Học và Công nghệ Nhật Bản đã tổ chức các nhóm chuyên gia văn học ở Mỹ, Pháp và Nga để lựa chọn các tác phẩm văn học hiện đại Nhật Bản được xem là thu hút độc giả ngoại quốc nhất. Các nhóm này dự định gồm các biên tập viên xuất bản và các nhà nghiên cứu văn học Nhật Bản ở các nước đó. Họ sẽ được yêu cầu chọn ra những tác phẩm văn học hiện đại Nhật Bản có khả năng thu hút độc giả nước ngoài để dịch và xuất bản ở nước họ. </p><p style="text-align: justify"> </p><p style="text-align: justify">Năm 2002, Vụ văn hóa đã thực hiện chương trình giúp đỡ việc công bố bản dịch các tác phẩm văn học Nhật Bản xuất sắc. Vụ đã tài trợ cho toàn bộ quá trình này từ chọn tác phẩm để dịch, ký hợp đồng với các nhà văn được dịch đến việc dịch và xuất bản. Trong giai đoạn đầu của chương trình, tác phẩm của 27 nhà văn đã được các chuyên gia Nhật Bản chọn ra để xuất bản ở Mỹ vào tháng 11 và ở các nước khác vào mùa thu năm 2003. Các sách được chọn dựa trên cơ sở các thành viên của nhóm chuyên gia thấy đáng được xuất bản ở nước ngoài.</p><p style="text-align: justify"><br />Nhằm mục đích mở rộng độc giả văn học Nhật Bản ở nước ngoài, các nhóm chuyên gia ở ba nước nói trên sẽ chọn tác phẩm trên cơ sở họ thấy độc giả nước ngoài muốn đọc. Theo sự giới thiệu đó của họ, đến mùa thu 2003 Vụ văn hóa sẽ quyết định khoảng 10 cuốn sách sẽ được dịch ra nước ng<span>oài</span>. Một khoản ngân sách 330 triệu yên đã được dự trù cho giai đoạn hai của chương trình trong năm tài khóa 2003. Thêm vào kinh phí cho kế hoạch xuất bản, Vụ sẽ dùng ngân sách mua 20000 bản của mỗi cuốn dịch để phát không cho các trường đại học và các thư viện ở nước ngoài. </p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><br />Đến giai đoạn hai của chương trình, Vụ sẽ tăng thêm nỗ lực giúp quảng bá các sách đã được dịch ra tiếng nước ngoài. Vụ sẽ trưng bày các sách đó và phát các tờ rơi quảng cáo tại các hội chợ sách quốc tế ở New York, Frankfurt và những nơi khác. Ông vụ trưởng dự định có bài phát biểu giới thiệu văn học hiện đại Nhật Bản tại New York vào tháng Sáu năm 2003. Số tác phẩm văn học Nhật Bản đã dịch ra tiếng nước ngoài ít hơn số tác phẩm văn học nước ngoài dịch vào Nhật Bản, tỉ lệ ở đây là 1/20 hoặc 1/30.<span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><em><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Cần ghi nhận bằng cách trao giải thưởng</span></em></strong></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />Theo ông, việc làm nào sẽ là thiết thực nhất khiến các dịch giả hào hứng và vinh dự góp công góp sức cho tiến trình quảng bá văn học Việt Nam?</span></em></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><em><span style="color: #000000"><br />- </span></em><span style="color: #000000">Tôi nghĩ đến một giải thưởng dịch văn học Việt Nam. Trong nước hàng năm Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội đều xét trao giải thưởng dịch văn học nước ngoài, căn cứ vào tác phẩm được chọn dịch và chất lượng bản dịch. Cũng như vậy, hàng năm hoặc vài ba năm một lần, một cơ quan nào đó trong nước, có thể là Hội Nhà văn Việt Nam, được phép của chính phủ xét trao thưởng cho một hoặc một số dịch giả nước ngoài đã có bản dịch hay tác phẩm văn học Việt Nam hoặc có sự nghiệp dịch văn học Việt Nam nổi tiếng, được đánh giá cao ở nước đó. Giải thưởng này cần có tên gọi chính thức, có quy chế hẳn hoi, và được trao thưởng long trọng, đàng hoàng. Giá trị tiền bạc có thể không phải đã lớn, nhưng vinh dự thì phải cao. Tôi hình dung, giải thưởng dịch văn học Việt Nam khi đã được xét và quyết định, sẽ được thông báo cho dịch giả được giải, mời họ sang Việt Nam nhận, hoặc được ủy quyền cho đại sứ quán Việt Nam tại nước sở tại trao thưởng, người được giả sẽ nhận một tấm bằng ghi nhận, một tấm ngân phiếu, và sẽ đọc một bài phát biểu nhận thưởng. Một giải thưởng như thế tôi tin sẽ có tác dụng nâng cao vị thế của văn học Việt Nam trên trường quốc tế.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Nếu từ nay đến khi tổ chức hội nghị, đề xuất này của tôi được chấp nhận, giải thưởng dịch văn học Việt Nam được lập ra và xét trao, tôi xin đề cử hai trường hợp. Một là bà Kato Sakae, một dịch giả Nhật Bản, người đã có công rất lớn đưa văn học Việt Nam tới công chúng xứ anh đào, và được độc giả Nhật Bản rất tín nhiệm qua các bản dịch. Thứ hai là giáo sư Peter Zinoman cùng vợ là Nguyễn Nguyệt Cầm ở Mỹ, người đã cùng vợ dịch "Số đỏ" sang tiếng Anh (2002), bản dịch được báo Los Angeles Times xếp vào danh sách 50 tác phẩm hay nhất trong năm ở Mỹ.</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><em><br />Công tác tổ chức hội nghị ở Việt Nam khiến nhiều người không hy vọng lắm. Cá nhân ông mong chờ điều gì để văn học Việt Nam và nói rộng ra là văn hóa Việt có thể lan tỏa được ra các cộng đồng khác?</em></span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />- Hội nghị này là một cơ hội tốt nhưng không nên hình thức, lễ lạt, kéo đi chơi chỗ nọ chỗ kia. Chủ nhà và khách hãy ngồi vào bàn thảo luận cùng nhau: làm thế nào để đưa được văn học Việt Nam ra nước ngoài có kết quả. Hãy nói thẳng vào vấn đề: Chúng tôi cần dịch văn học Việt Nam ra nước ngoài, đề nghị các bạn hỗ trợ và hợp tác. Nó giống như một hội nghị khách hàng ấy, phải đi sâu vào công tác dịch thuật và xúc tiến thương mại văn học, đưa ra những điều kiện ưu đãi, tìm hướng đặt hàng cả dịch giả ta lẫn dịch giả bạn. Chứ không phải kiểu "bày bới ra", cái gì cũng đặt lên mâm nhưng chẳng giải quyết được vấn đề gì. Cần nên dành nhiều thời gian cho các dịch giả phát biểu ý kiến và hiến kế, xem họ nhận xét thế nào, cần gì, làm cách nào...</span></p><p style="text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="color: #000000"><br />Quảng bá văn học nói riêng và văn hóa nói chung phải trở thành chính sách của nhà nước. Phải có các trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, các tùy viên văn hóa phải được phổ biến thông tin và nắm được các nét phát triển của đời sống văn hóa, văn học. Họ không thể chuyên sâu như người làm văn hóa chuyên nghiệp nhưng họ phải hiểu biết về văn hóa để trở thành một kênh thông tin đưa văn hóa, văn học Việt Nam ra nước ngoài.<span> </span>Một số trung tâm văn hóa và đại sứ quán các nước ở Hà Nội đã từng mời nhà văn nước họ sang Việt Nam giao lưu, còn như các đại sứ quán ta ở nước ngoài thì chưa có hoạt động này. Chưa có thì nên có, nên làm. Cũng cần thông qua cộng đồng người Việt ở nước ngoài, họ là những cầu nối văn hóa, nhờ am hiểu ngoại ngữ, phong tục tập quán nơi định cư, tha thiết với quê hương, nhờ có không gian tiếp xúc văn hóa rộng, nên khi có kế hoạch và chính sách rõ ràng thì tôi tin họ sẵn lòng hợp tác cùng trong nước để chuyển tải văn học Việt Nam tới người đọc thế giới.</span></p><ul type="disc"><li style="color: black; text-align: justify; tab-stops: list 36.0pt left 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong>Hòa Bình</strong> (<em>thực hiện</em>)</li></ul><p style="margin-left: 18pt; text-align: justify; tab-stops: 45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><strong><span style="color: #000000">(Bài đăng Vietnamnet 12.11.2009. Đây là bản gốc đầy đủ).</span></strong></p>
Phạm Xuân Nguyên trả lời
2009-11-12T11:35:16Z
phamxuannguyen
-
Đám tang (Herta Mueller)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/190340
<p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><a id="res_239188" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Herta%20Mueller.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Herta%20Mueller.jpg" border="0" /></a><br /><br />Herta Mueller (sinh 1953), nhà văn Đức gốc Rumani, vừa được trao giải Nobel văn học 2009 vì đã mô tả cảnh tượng mất quyền sở hữu bằng một lối thơ cô đọng và một lối văn thẳng thắn. Truyện ngắn này rút từ tập truyện <strong>Nadirs</strong> (1982) là tác phẩm đầu tay của bà.<br /><br /></span></em><span style="font-size: 14pt"><br /><br />Trên sân ga xe lửa, những người họ hàng chạy dọc theo đoàn tàu đang phụt khói. Vừa chạy họ vừa giơ cao tay vẫy vẫy.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một chàng trai đứng sau cửa sổ toa tàu. Ô kính kéo lên ngang tầm nách anh. Anh giữ chặt một bó hoa trắng tơi tả trước ngực. Khuôn mặt anh đờ đẫn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một phụ nữ trẻ bế một đứa bé nằm im ra khỏi ga. Người phụ nữ bị gù.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đoàn tàu đang đi ra trận.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi tắt ti vi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha đang nằm trong quan tài đặt ở giữa phòng. Các bức tường dán đầy ảnh che kín cả tường.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức Cha đứng cao gấp rưỡi chiếc ghế ông đang nắm tay. Ông mặc quần áo và đôi chân vòng cung của ông cứ khuỳnh ra. Đầu ông hình quả lê, bị hói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức khác Cha là chú rể. Bạn chỉ thấy được nửa ngực ông thôi. Nửa kia bị che khuất bởi bó hoa trắng tơi tả trong tay Mẹ. Đầu hai người kề sát nhau dến mức dái tai chạm vào nhau.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức khác nữa, Cha đứng thẳng người trước hàng rào. Chân ông đi giày dẫm lên tuyết. Tuyết trắng lóa khiến ông như đứng giữa khoảng trống không. Một tay ông giơ cao lên đầu làm điệu bộ chào. Trên cổ áo ông thấy có những hình thù kỳ dị.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bức kế bên Cha đang vác cuốc. Phía sau ông là những thân ngô dán chặt lên trời. Cha đội một cái mũ trên đầu. Cái mũ phủ một bóng râm lớn che khuất mặt ông.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bức tiếp đó Cha đang ngồi sau tay lái một chiếc xe tải. Xe chở đầy bò. Hàng tuần Cha phải lái xe chở bò đến lò mổ trong thành phố. Khuôn mặt cha gầy và có những nét thô cứng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong mọi bức ảnh Cha đều bị đóng khung ở tư thế nửa chừng. Trong mọi bức ảnh Cha trông như là không biết mình làm gì. Nhưng cha luôn biết việc mình làm. Vì vậy các bức ảnh đều sai. Tất cả các bức ảnh đều giả, tất cả các khuôn mặt trong ảnh đều giả, chúng khiến căn phòng trở nên lạnh lẽo. Tôi muốn đứng lên khỏi ghế, nhưng quần áo tôi đã bị đóng băng vào gỗ. Quần áo tôi trong suốt và màu đen. Mỗi khi tôi cử động, nó kêu răng rắc. Tôi vươn tay chạm vào mặt Cha. Nó lạnh hơn các đồ vật trong phòng. Bên ngoài đang là mùa hè. Bọn ruồi bay loạn xạ. Làng trải dài dọc theo một con đường cát to. Con đường nóng bỏng, rám nắng, nhìn vào chói mắt.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nghĩa trang xây bằng đá. Trên các ngôi mộ có rải đá cuội.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tôi nhìn<span> </span>xuống đất thì thấy đế giày đã bật ra. Tôi luôn dẫm phải dây giày. Chúng dài và nặng lết quết kéo lê phía sau tôi, đầu dây cuộn lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai người đàn ông bé nhỏ một cách kỳ lạ đang khiêng quan tài ra khỏi xe tang và hạ nó xuống huyệt bằng hai sợi dây thừng cũ nát. Cỗ quan tài lắc lư. Cánh tay hai người đàn ông và hai sợi dây thừng cứ vươn dài ra. Huyệt đầy nước dù là đang hạn hán.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha cô đã giết nhiều người, một trong hai người đàn ông nhỏ bé dáng say rượu nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi nói: ông ấy đi lính đánh nhau. Cứ giết được hai lăm người thì được một huân chương. Ông ấy đã mang về nhà mấy tấm huân chương.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ấy đã hiếp một phụ nữ trong ruộng củ cải, người đàn ông nhỏ nói. Cùng với bốn người lính khác. Cha cậu đã thọc một củ cải vào giữa hai chân cô ta. Khi bọn ta bỏ đi cô ta bị chảy máu. Cô ta người Nga. Các tuần sau đó, bọn ta gọi mọi thứ súng ống là củ cải tất.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi đó là cuối thu, người đàn ông nhỏ nói. Lá củ cải bị đen và cuộn lại vì sương giá. Nói rồi người đàn ông nhỏ đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông nhỏ dáng say nói tiếp:</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Vào dịp Năm Mới, bọn ta đi xem opera ở trong một thị trấn nhỏ của Đức. Giọng hát của tay ca sĩ nghe the thé như giọng đàn bà Nga la hét. Bọn ta từng người một bỏ về hết. Chỉ cha cậu là ngồi nghe đến cuối. Mấy tuần sau ông ấy gọi tất tật bài hát là củ cải, tất tật đàn bà là củ cải.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông nhỏ uống rượu sơ-nap. Dạ dày ông ta sôi ùng ục. Bụng ta chứa đầy rượu sơ-nap y như huyệt đầy nước ngầm vậy, người đàn ông nhỏ nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói rồi người đàn ông nhỏ đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang đang đứng cạnh cây thập giá bằng đá hoa trắng. Ông tiến lại chỗ tôi. Hai tay ông đút trong túi áo khoác.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang có một bông hồng bằng bàn tay cài ở lỗ khuy áo. Bông hoa trông mượt mà, mềm mại. Khi đến sát bên tôi ông rút một tay ra khỏi túi. Đó là một bàn tay co quắp. Ông cố duỗi thẳng các ngón tay nhưng không được. Mắt ông trợn lên vì đau. Ông rên lên khe khẽ, chỉ đủ cho mình nghe.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong chiến tranh, anh không thể đi cùng đồng hương được, ông ta nói. Anh không thể ra lệnh cho họ ở quanh mình được.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói rồi người đàn ông chủ tang đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ một người đàn ông béo bước đến đứng cạnh tôi. Đầu ông ta thuôn như một cái ống, không thấy mặt đâu.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha cô đã ngủ với vợ ta hàng năm trời, ông ta nói. Lão ấy đã hăm dọa ta khi ta say và cuỗm luôn tiền của ta.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ta ngồi xuống một phiến đá.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tiếp đó một phụ nữ nhăn nheo, khẳng khiu đi lại chỗ tôi, dậm chân xuống đất, chửi rủa tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đám người dự tang đứng ở phía bên kia huyệt. Tôi nhìn mình và hoảng sợ vì họ có thể nhìn thấy cặp vú của tôi. Tôi cảm thấy lạnh.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mọi người đều đổ dồn mắt vào tôi. Những cặp mắt trống rỗng. Từ dưới mi mắt, các cặp đồng tử chĩa ra chòng chọc. Đàn ông khoác súng, đàn bà thì đeo chuỗi hạt.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang rút bông hồng ra. Ông ta ngắt từng cánh hoa đỏ như máu cho vào mồm nhai.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ta vẫy tay cho tôi. Tôi biết giờ là lúc mình phải nói. Mọi người đang nhìn tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi không nghĩ ra được lời nào. Mắt tôi trợn ngược lên đầu qua cổ họng. Tôi đưa tay lên miệng và gặm ngón tay. Mặt sấp tay tôi vẫn còn in dấu răng. Răng tôi nóng. Máu chảy từ khóe miệng nhỏ xuống vai tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một cơn gió giật tung tay áo tôi. Mảnh vải đen bị cuốn tung lên trời dập dờn bay lượn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một người đàn ông đang chống gậy dựa vào một phiến đá to. Ông ta giương súng nhằm vào ống tay áo bóp cò. Khi nó sa xuống đất ngay trước mặt tôi nó nhuộm đầy máu. Cả đám tang vỗ tay.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cánh tay tôi lộ ra. Tôi đứng chết lặng giữa trời.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người chủ tang ra hiệu. Đám đông thôi vỗ tay.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chúng ta tự hào về cộng đồng mình. Các thành tích của chúng ta đã cứu chúng ta khỏi suy sụp. Chúng ta không muốn để mình bị xúc phạm. Chúng ta không muốn để mình bị phỉ báng. Nhân danh cộng đồng Đức của chúng ta, cô bị kết tội chết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả họ chĩa súng vào tôi. Trong đầu tôi vang lên một tiếng nổ lớn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi ngã nhào nhưng không chạm đất. Tôi nằm lơ lửng trong không trung giữa những cái đầu của họ. Lặng lẽ tôi đẩy các cánh cửa mở ra.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mẹ tôi đã lau chùi hết mọi căn phòng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ trong phòng có một chiếc bàn dài trên đó cơ thể được bày ra. Đó là chiếc bàn hàng thịt. Có một chiếc đĩa trắng để không và một cái bình cắm bó hoa trắng tơi tả.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mẹ mặc một bộ đồ đen trong suốt. Bà cầm một con dao to. Mẹ đứng trước gương và dùng con dao to đó cắt rời bím tóc xám dày nặng của mình. Mẹ dùng hai tay bê bím tóc đến bàn. Bà để một đầu bím tóc lên chiếc đĩa.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ nay đến hết đời mẹ sẽ chỉ mặc đồ đen, bà nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bà châm lửa vào đầu bím tóc. Lửa lan từ đầu bím tóc trên đĩa đến đầu kia. Bím tóc cháy như một cái cầu chì. Lửa liếm sạch và nuốt hết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ở Nga họ đã cạo tóc mẹ. Đó là hình phạt thấp nhất. Mẹ bị đói đến không đi vững nữa. Đang đêm mẹ bò vào ruộng củ cải. Người gác có súng. Anh ta mà thấy mẹ chắc sẽ bắn mẹ chết. Khu ruộng không phát ra tiếng sột soạt. Khi đó là cuối thu, lá củ cải bị đen và cuộn lại vì sương giá.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi không nhìn thấy Mẹ nữa. Bím tóc đang cháy mạnh. Khói mù mịt khắp phòng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Họ đã giết con, mẹ tôi nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai mẹ con không nhìn thấy nhau nữa vì cả căn phòng dày đặc khói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi nghe tiếng bước chân mẹ đi lại gần. Tôi giang tay ra sờ người mẹ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đột nhiên bà móc bàn tay xinh xắn vào tóc tôi. Bà móc đầu tôi. Tôi thét lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi đột ngột mở mắt. Căn phòng quay tròn. Tôi đang nằm trên đống hoa trắng tơi tả và bị khóa ở bên trong.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau đó tôi cảm thấy tòa nhà chung cư này đang nghiêng xuống và đổ vào lòng đất.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đồng hồ báo thức kêu. Bây giờ là năm rưỡi sáng thứ bảy.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br /><br />Ngân Xuyên dịch từ tiếng Anh</span></strong>
<p style="text-align: justify"><em><span style="font-size: 14pt"><a id="res_239188" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Herta%20Mueller.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Herta%20Mueller.jpg" border="0" /></a><br /><br />Herta Mueller (sinh 1953), nhà văn Đức gốc Rumani, vừa được trao giải Nobel văn học 2009 vì đã mô tả cảnh tượng mất quyền sở hữu bằng một lối thơ cô đọng và một lối văn thẳng thắn. Truyện ngắn này rút từ tập truyện <strong>Nadirs</strong> (1982) là tác phẩm đầu tay của bà.<br /><br /></span></em><span style="font-size: 14pt"><br /><br />Trên sân ga xe lửa, những người họ hàng chạy dọc theo đoàn tàu đang phụt khói. Vừa chạy họ vừa giơ cao tay vẫy vẫy.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một chàng trai đứng sau cửa sổ toa tàu. Ô kính kéo lên ngang tầm nách anh. Anh giữ chặt một bó hoa trắng tơi tả trước ngực. Khuôn mặt anh đờ đẫn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một phụ nữ trẻ bế một đứa bé nằm im ra khỏi ga. Người phụ nữ bị gù.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đoàn tàu đang đi ra trận.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi tắt ti vi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha đang nằm trong quan tài đặt ở giữa phòng. Các bức tường dán đầy ảnh che kín cả tường.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức Cha đứng cao gấp rưỡi chiếc ghế ông đang nắm tay. Ông mặc quần áo và đôi chân vòng cung của ông cứ khuỳnh ra. Đầu ông hình quả lê, bị hói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức khác Cha là chú rể. Bạn chỉ thấy được nửa ngực ông thôi. Nửa kia bị che khuất bởi bó hoa trắng tơi tả trong tay Mẹ. Đầu hai người kề sát nhau dến mức dái tai chạm vào nhau.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong một bức khác nữa, Cha đứng thẳng người trước hàng rào. Chân ông đi giày dẫm lên tuyết. Tuyết trắng lóa khiến ông như đứng giữa khoảng trống không. Một tay ông giơ cao lên đầu làm điệu bộ chào. Trên cổ áo ông thấy có những hình thù kỳ dị.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bức kế bên Cha đang vác cuốc. Phía sau ông là những thân ngô dán chặt lên trời. Cha đội một cái mũ trên đầu. Cái mũ phủ một bóng râm lớn che khuất mặt ông.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bức tiếp đó Cha đang ngồi sau tay lái một chiếc xe tải. Xe chở đầy bò. Hàng tuần Cha phải lái xe chở bò đến lò mổ trong thành phố. Khuôn mặt cha gầy và có những nét thô cứng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong mọi bức ảnh Cha đều bị đóng khung ở tư thế nửa chừng. Trong mọi bức ảnh Cha trông như là không biết mình làm gì. Nhưng cha luôn biết việc mình làm. Vì vậy các bức ảnh đều sai. Tất cả các bức ảnh đều giả, tất cả các khuôn mặt trong ảnh đều giả, chúng khiến căn phòng trở nên lạnh lẽo. Tôi muốn đứng lên khỏi ghế, nhưng quần áo tôi đã bị đóng băng vào gỗ. Quần áo tôi trong suốt và màu đen. Mỗi khi tôi cử động, nó kêu răng rắc. Tôi vươn tay chạm vào mặt Cha. Nó lạnh hơn các đồ vật trong phòng. Bên ngoài đang là mùa hè. Bọn ruồi bay loạn xạ. Làng trải dài dọc theo một con đường cát to. Con đường nóng bỏng, rám nắng, nhìn vào chói mắt.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nghĩa trang xây bằng đá. Trên các ngôi mộ có rải đá cuội.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tôi nhìn<span> </span>xuống đất thì thấy đế giày đã bật ra. Tôi luôn dẫm phải dây giày. Chúng dài và nặng lết quết kéo lê phía sau tôi, đầu dây cuộn lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai người đàn ông bé nhỏ một cách kỳ lạ đang khiêng quan tài ra khỏi xe tang và hạ nó xuống huyệt bằng hai sợi dây thừng cũ nát. Cỗ quan tài lắc lư. Cánh tay hai người đàn ông và hai sợi dây thừng cứ vươn dài ra. Huyệt đầy nước dù là đang hạn hán.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha cô đã giết nhiều người, một trong hai người đàn ông nhỏ bé dáng say rượu nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi nói: ông ấy đi lính đánh nhau. Cứ giết được hai lăm người thì được một huân chương. Ông ấy đã mang về nhà mấy tấm huân chương.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ấy đã hiếp một phụ nữ trong ruộng củ cải, người đàn ông nhỏ nói. Cùng với bốn người lính khác. Cha cậu đã thọc một củ cải vào giữa hai chân cô ta. Khi bọn ta bỏ đi cô ta bị chảy máu. Cô ta người Nga. Các tuần sau đó, bọn ta gọi mọi thứ súng ống là củ cải tất.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi đó là cuối thu, người đàn ông nhỏ nói. Lá củ cải bị đen và cuộn lại vì sương giá. Nói rồi người đàn ông nhỏ đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông nhỏ dáng say nói tiếp:</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Vào dịp Năm Mới, bọn ta đi xem opera ở trong một thị trấn nhỏ của Đức. Giọng hát của tay ca sĩ nghe the thé như giọng đàn bà Nga la hét. Bọn ta từng người một bỏ về hết. Chỉ cha cậu là ngồi nghe đến cuối. Mấy tuần sau ông ấy gọi tất tật bài hát là củ cải, tất tật đàn bà là củ cải.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông nhỏ uống rượu sơ-nap. Dạ dày ông ta sôi ùng ục. Bụng ta chứa đầy rượu sơ-nap y như huyệt đầy nước ngầm vậy, người đàn ông nhỏ nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói rồi người đàn ông nhỏ đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang đang đứng cạnh cây thập giá bằng đá hoa trắng. Ông tiến lại chỗ tôi. Hai tay ông đút trong túi áo khoác.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang có một bông hồng bằng bàn tay cài ở lỗ khuy áo. Bông hoa trông mượt mà, mềm mại. Khi đến sát bên tôi ông rút một tay ra khỏi túi. Đó là một bàn tay co quắp. Ông cố duỗi thẳng các ngón tay nhưng không được. Mắt ông trợn lên vì đau. Ông rên lên khe khẽ, chỉ đủ cho mình nghe.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong chiến tranh, anh không thể đi cùng đồng hương được, ông ta nói. Anh không thể ra lệnh cho họ ở quanh mình được.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói rồi người đàn ông chủ tang đặt một hòn đá to lên quan tài.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ một người đàn ông béo bước đến đứng cạnh tôi. Đầu ông ta thuôn như một cái ống, không thấy mặt đâu.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cha cô đã ngủ với vợ ta hàng năm trời, ông ta nói. Lão ấy đã hăm dọa ta khi ta say và cuỗm luôn tiền của ta.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ta ngồi xuống một phiến đá.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tiếp đó một phụ nữ nhăn nheo, khẳng khiu đi lại chỗ tôi, dậm chân xuống đất, chửi rủa tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đám người dự tang đứng ở phía bên kia huyệt. Tôi nhìn mình và hoảng sợ vì họ có thể nhìn thấy cặp vú của tôi. Tôi cảm thấy lạnh.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mọi người đều đổ dồn mắt vào tôi. Những cặp mắt trống rỗng. Từ dưới mi mắt, các cặp đồng tử chĩa ra chòng chọc. Đàn ông khoác súng, đàn bà thì đeo chuỗi hạt.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người đàn ông chủ tang rút bông hồng ra. Ông ta ngắt từng cánh hoa đỏ như máu cho vào mồm nhai.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông ta vẫy tay cho tôi. Tôi biết giờ là lúc mình phải nói. Mọi người đang nhìn tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi không nghĩ ra được lời nào. Mắt tôi trợn ngược lên đầu qua cổ họng. Tôi đưa tay lên miệng và gặm ngón tay. Mặt sấp tay tôi vẫn còn in dấu răng. Răng tôi nóng. Máu chảy từ khóe miệng nhỏ xuống vai tôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một cơn gió giật tung tay áo tôi. Mảnh vải đen bị cuốn tung lên trời dập dờn bay lượn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một người đàn ông đang chống gậy dựa vào một phiến đá to. Ông ta giương súng nhằm vào ống tay áo bóp cò. Khi nó sa xuống đất ngay trước mặt tôi nó nhuộm đầy máu. Cả đám tang vỗ tay.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cánh tay tôi lộ ra. Tôi đứng chết lặng giữa trời.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người chủ tang ra hiệu. Đám đông thôi vỗ tay.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chúng ta tự hào về cộng đồng mình. Các thành tích của chúng ta đã cứu chúng ta khỏi suy sụp. Chúng ta không muốn để mình bị xúc phạm. Chúng ta không muốn để mình bị phỉ báng. Nhân danh cộng đồng Đức của chúng ta, cô bị kết tội chết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả họ chĩa súng vào tôi. Trong đầu tôi vang lên một tiếng nổ lớn.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi ngã nhào nhưng không chạm đất. Tôi nằm lơ lửng trong không trung giữa những cái đầu của họ. Lặng lẽ tôi đẩy các cánh cửa mở ra.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mẹ tôi đã lau chùi hết mọi căn phòng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bây giờ trong phòng có một chiếc bàn dài trên đó cơ thể được bày ra. Đó là chiếc bàn hàng thịt. Có một chiếc đĩa trắng để không và một cái bình cắm bó hoa trắng tơi tả.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mẹ mặc một bộ đồ đen trong suốt. Bà cầm một con dao to. Mẹ đứng trước gương và dùng con dao to đó cắt rời bím tóc xám dày nặng của mình. Mẹ dùng hai tay bê bím tóc đến bàn. Bà để một đầu bím tóc lên chiếc đĩa.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ nay đến hết đời mẹ sẽ chỉ mặc đồ đen, bà nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bà châm lửa vào đầu bím tóc. Lửa lan từ đầu bím tóc trên đĩa đến đầu kia. Bím tóc cháy như một cái cầu chì. Lửa liếm sạch và nuốt hết.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ở Nga họ đã cạo tóc mẹ. Đó là hình phạt thấp nhất. Mẹ bị đói đến không đi vững nữa. Đang đêm mẹ bò vào ruộng củ cải. Người gác có súng. Anh ta mà thấy mẹ chắc sẽ bắn mẹ chết. Khu ruộng không phát ra tiếng sột soạt. Khi đó là cuối thu, lá củ cải bị đen và cuộn lại vì sương giá.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi không nhìn thấy Mẹ nữa. Bím tóc đang cháy mạnh. Khói mù mịt khắp phòng.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Họ đã giết con, mẹ tôi nói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai mẹ con không nhìn thấy nhau nữa vì cả căn phòng dày đặc khói.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi nghe tiếng bước chân mẹ đi lại gần. Tôi giang tay ra sờ người mẹ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đột nhiên bà móc bàn tay xinh xắn vào tóc tôi. Bà móc đầu tôi. Tôi thét lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi đột ngột mở mắt. Căn phòng quay tròn. Tôi đang nằm trên đống hoa trắng tơi tả và bị khóa ở bên trong.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau đó tôi cảm thấy tòa nhà chung cư này đang nghiêng xuống và đổ vào lòng đất.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đồng hồ báo thức kêu. Bây giờ là năm rưỡi sáng thứ bảy.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br /><br />Ngân Xuyên dịch từ tiếng Anh</span></strong>
Ngân Xuyên dịch
2009-10-11T22:27:43Z
phamxuannguyen
-
Trường Sa hành (Tô Thùy Yên)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/183478
<p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><a id="res_229072" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/toThuyYen.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/toThuyYen.jpg" border="0" /></a><br /><br />Tô Thùy Yên tên thật là Đinh Thành Tiên sinh năm 1938 tại Gò Vấp, Gia Định, học qua Petrus Ký và Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, cấp bậc Thiếu Tá trong quân đội Miền Nam trước 1975. Sau 1975 ông đã bị giam giữ cải tạo hơn mười năm. Hiện ông sống tại Houston (Mỹ). </span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tô Thùy Yên, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, cùng với các họa sĩ Duy Thanh, Ngọc Dũng, là những người nòng cốt của nhóm <em>Sáng Tạo</em>. Một nhóm sáng tác đã từng được biết đến với phong trào khai sinh "Thơ Tự Do" trên văn đàn Miền Nam vào thập niên 1960. Cả hai tập thơ <strong><em><span style="font-weight: normal">Tuyển Tập Thơ Thùy Yên</span></em></strong> (1995) và <strong><em><span style="font-weight: normal">Thắp Tạ</span></em></strong> (2004) đều được xuất bản ở Mỹ sau khi ông đến định cư ở quốc gia này vào năm 1993.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Bài thơ <em>Trường Sa hành</em> Tô Thùy Yên viết tháng 3/1974, chắc là sau một chuyến hành quân công vụ của ông ra vùng đảo này. Xin nhớ là, hai tháng trước thời điểm bài thơ ra đời, Trung Quốc đã cho quân đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa (19/1/1974). Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa khi đó đã điều quân đội ra đánh trả. Máu binh lính Việt Nam đã đổ xuống trên vùng biển vùng đảo của tổ quốc để quyết giữ trọn vẹn giang sơn bờ cõi Việt Nam. <br /></span></p> <a id="res_229018" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Anh-Truong-Sa_4.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Anh-Truong-Sa_4.jpg" border="0" /></a> <p><em><span style="font-size: 14pt"><br />Toujours il y eut cette clameur</span></em></p><p><em><span style="font-size: 14pt">toujours il y eut cette fureur...</span></em></p><p><em><span style="font-size: 14pt"><span> </span></span></em><span style="font-size: 14pt">Saint John Perse (<em>Exil</em>)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Trường Sa! Trường Sa! Đảo chếnh choáng!</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thăm thẳm sầu vây trắng bốn bề.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Lính thú mươi người lạ sóng nước,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đêm nằm còn tưởng đảo trôi đi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mùa đông bắc, gió miên man thổi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Khiến cả lòng ta cũng rách tưa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta hỏi han, hề, Hiu Quạnh Lớn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà Hiu Quạnh Lớn vẫn làm ngơ.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đảo hoang, vắng cả hồn ma quỷ,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thảo mộc thời nguyên thủy lạ tên</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mỗi ngày mỗi đắp xanh rờn lạnh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Lên xác thân người mãi đứng yên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Bốn trăm hải lý nhớ không tới</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta khóc cười như tự bạo hành</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Dập giận, vác khòm lưng nhẫn nhục,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đường thân thế lỡ, cố đi nhanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Sóng thiên cổ khóc, biển tang chế.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hữu hạn nào không tủi nhỏ nhoi?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tiếc ta chẳng được bao nhiêu lệ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nên tưởng trùng dương khóc trắng trời.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mùa gió xoay chiều, gió khốc liệt,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bãi Đông lở mất, bãi Tây bồi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đám cây bật gốc chờ tan xác</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có hối ra đời chẳng chọn nơi?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Trong làn nước vịnh xanh lơ mộng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những cụm rong óng ả bập bềnh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như những tầng buồn lay động mãi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Dưới hồn ta tịch mịch long lanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mặt trời chiều rã rưng rưng biển</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Vầng khói chim đen thảng thốt quần,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Kinh động đất trời như cháy đảo...</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta nghe chừng phỏng khắp châu thân.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ta ngồi bên đống lửa man rợ,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hong tóc râu, chờ chín miếng mồi,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nghe cây dừa ngất gió trùng điệp</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Suốt kiếp đau dài nỗi tả tơi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Chú em hãy hát, hát thật lớn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những điệu vui, bất kể điệu nào</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho ấm bữa cơm chiều viễn xứ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho mái đầu ta chớ cúi sâu.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ai hét trong lòng ta mỗi lúc</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như người bị bức tử canh khuya</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Xé toang từng mảng đời tê điếng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà gửi cùng mây, đỏ thảm thê.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ta nói với từng tinh tú một</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hằng đêm tất cả chuyện trong lòng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bãi lân tinh thức, âm u sáng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta thấy đầu ta cũng sáng trưng.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đất liền, ta gọi, nghe ta không?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đập hoảng Vô Biên, tín hiệu trùng.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mở, mở giùm ta khoảng cách đặc.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Con chim động giấc gào cô đơn.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ngày. Ngày trắng chói chang như giũa.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ánh sáng vang lừng điệu múa điên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mái tóc sầu nung từng sợi đỏ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Kêu giòn như tiếng nứt hoa niên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ôi! Lũ cây gầy ven bãi sụp,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Rễ bung còn gượng cuộc tồn sinh,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Gắng tươi cho đến ngày trôi ngã</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hay đến ngày bờ tái tạo xanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />San hô mọc tủa thêm cành nhánh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những nỗi niềm kia cũng mãn khai</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thời gian kết đá mốc u tịch</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta lấy làm bia tưởng niệm Người.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />3. 1974</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Tạp chí <em>Văn</em>, Sài Gòn)</span>
<p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><a id="res_229072" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/toThuyYen.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/toThuyYen.jpg" border="0" /></a><br /><br />Tô Thùy Yên tên thật là Đinh Thành Tiên sinh năm 1938 tại Gò Vấp, Gia Định, học qua Petrus Ký và Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, cấp bậc Thiếu Tá trong quân đội Miền Nam trước 1975. Sau 1975 ông đã bị giam giữ cải tạo hơn mười năm. Hiện ông sống tại Houston (Mỹ). </span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tô Thùy Yên, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, cùng với các họa sĩ Duy Thanh, Ngọc Dũng, là những người nòng cốt của nhóm <em>Sáng Tạo</em>. Một nhóm sáng tác đã từng được biết đến với phong trào khai sinh "Thơ Tự Do" trên văn đàn Miền Nam vào thập niên 1960. Cả hai tập thơ <strong><em><span style="font-weight: normal">Tuyển Tập Thơ Thùy Yên</span></em></strong> (1995) và <strong><em><span style="font-weight: normal">Thắp Tạ</span></em></strong> (2004) đều được xuất bản ở Mỹ sau khi ông đến định cư ở quốc gia này vào năm 1993.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Bài thơ <em>Trường Sa hành</em> Tô Thùy Yên viết tháng 3/1974, chắc là sau một chuyến hành quân công vụ của ông ra vùng đảo này. Xin nhớ là, hai tháng trước thời điểm bài thơ ra đời, Trung Quốc đã cho quân đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa (19/1/1974). Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa khi đó đã điều quân đội ra đánh trả. Máu binh lính Việt Nam đã đổ xuống trên vùng biển vùng đảo của tổ quốc để quyết giữ trọn vẹn giang sơn bờ cõi Việt Nam. <br /></span></p> <a id="res_229018" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Anh-Truong-Sa_4.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Anh-Truong-Sa_4.jpg" border="0" /></a> <p><em><span style="font-size: 14pt"><br />Toujours il y eut cette clameur</span></em></p><p><em><span style="font-size: 14pt">toujours il y eut cette fureur...</span></em></p><p><em><span style="font-size: 14pt"><span> </span></span></em><span style="font-size: 14pt">Saint John Perse (<em>Exil</em>)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Trường Sa! Trường Sa! Đảo chếnh choáng!</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thăm thẳm sầu vây trắng bốn bề.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Lính thú mươi người lạ sóng nước,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đêm nằm còn tưởng đảo trôi đi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mùa đông bắc, gió miên man thổi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Khiến cả lòng ta cũng rách tưa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta hỏi han, hề, Hiu Quạnh Lớn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà Hiu Quạnh Lớn vẫn làm ngơ.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đảo hoang, vắng cả hồn ma quỷ,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thảo mộc thời nguyên thủy lạ tên</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mỗi ngày mỗi đắp xanh rờn lạnh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Lên xác thân người mãi đứng yên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Bốn trăm hải lý nhớ không tới</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta khóc cười như tự bạo hành</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Dập giận, vác khòm lưng nhẫn nhục,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đường thân thế lỡ, cố đi nhanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Sóng thiên cổ khóc, biển tang chế.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hữu hạn nào không tủi nhỏ nhoi?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tiếc ta chẳng được bao nhiêu lệ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nên tưởng trùng dương khóc trắng trời.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mùa gió xoay chiều, gió khốc liệt,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bãi Đông lở mất, bãi Tây bồi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đám cây bật gốc chờ tan xác</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có hối ra đời chẳng chọn nơi?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Trong làn nước vịnh xanh lơ mộng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những cụm rong óng ả bập bềnh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như những tầng buồn lay động mãi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Dưới hồn ta tịch mịch long lanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mặt trời chiều rã rưng rưng biển</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Vầng khói chim đen thảng thốt quần,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Kinh động đất trời như cháy đảo...</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta nghe chừng phỏng khắp châu thân.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ta ngồi bên đống lửa man rợ,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hong tóc râu, chờ chín miếng mồi,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nghe cây dừa ngất gió trùng điệp</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Suốt kiếp đau dài nỗi tả tơi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Chú em hãy hát, hát thật lớn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những điệu vui, bất kể điệu nào</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho ấm bữa cơm chiều viễn xứ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho mái đầu ta chớ cúi sâu.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ai hét trong lòng ta mỗi lúc</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như người bị bức tử canh khuya</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Xé toang từng mảng đời tê điếng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà gửi cùng mây, đỏ thảm thê.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ta nói với từng tinh tú một</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hằng đêm tất cả chuyện trong lòng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bãi lân tinh thức, âm u sáng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta thấy đầu ta cũng sáng trưng.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đất liền, ta gọi, nghe ta không?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đập hoảng Vô Biên, tín hiệu trùng.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mở, mở giùm ta khoảng cách đặc.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Con chim động giấc gào cô đơn.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ngày. Ngày trắng chói chang như giũa.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ánh sáng vang lừng điệu múa điên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mái tóc sầu nung từng sợi đỏ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Kêu giòn như tiếng nứt hoa niên.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Ôi! Lũ cây gầy ven bãi sụp,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Rễ bung còn gượng cuộc tồn sinh,</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Gắng tươi cho đến ngày trôi ngã</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Hay đến ngày bờ tái tạo xanh.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />San hô mọc tủa thêm cành nhánh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Những nỗi niềm kia cũng mãn khai</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thời gian kết đá mốc u tịch</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Ta lấy làm bia tưởng niệm Người.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />3. 1974</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Tạp chí <em>Văn</em>, Sài Gòn)</span>
Phạm Xuân Nguyên thơ
2009-09-12T12:23:38Z
phamxuannguyen
-
Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX là thế nào?
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/176129
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">1. Ở năm sát cuối của thập niên đầu thế kỷ XXI, việc làm một tuyển tập thế này là kịp thời. Hội nhà văn Việt Nam đứng ra làm là cần thiết và hợp lý. "Tiêu chí tuyển chọn được Hội Nhà văn xác định là: phải chọn thơ hay và căn cứ vào hai đặc điểm của thơ Việt Nam thế kỷ XX là chủ nghĩa yêu nước và có những đổi mới về nghệ thuật thi pháp kể từ thơ mới 1930-1945 trở đi" (lời nhà thơ Vũ Quần Phương, trưởng ban tuyển chọn, trả lời phỏng vấn báo Thanh Niên, 30.7.2009). Căn cứ vào tầm vóc, quy mô của tuyển tập, vào cơ quan đứng ra tuyển, và vào tiêu chí tuyển như trên, tôi thấy tuyển <em>Thơ Việt Nam thế kỷ XX</em> phải được làm nghiêm túc, phải bảo đảm được cả chất lượng khoa học và chất lượng nghệ thuật.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />2. Chất lượng khoa học là tuyển thơ phải phản ánh và bao quát được toàn bộ diện mạo của thơ Việt Nam thế kỷ XX. Từ đầu thế kỷ, thơ Việt Nam chuyển từ loại hình văn học trung đại sang loại hình văn học hiện đại, tiếp đến là cuộc cách mạng Thơ Mới. Hoàn cảnh chiến tranh đã chia cắt một nền văn học thống nhất ra thành các bộ phận khác nhau, sáng tác theo những ý hệ và những phương pháp khác nhau, theo đuổi những trào lưu, xu hướng khác nhau. Có văn học miền Bắc và văn học miền Nam khác nhau thời kỳ 1954 - 1975. Thơ ở hai bộ phận này do đó cũng khác. Khi chiến tranh kết thúc cũng là lúc văn học Việt Nam lại có bộ phận hải ngoại, thơ Việt Nam có cả ở ngoài biên giới đất nước. Nhưng dù ở thể chế nào, dù ở lãnh thổ nào, nói tới thơ Việt Nam là nói tới <em>thơ viết bằng tiếng Việt của người Việt Nam</em>. <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX</em> phải cho thấy được toàn cảnh này. Nghĩa là trước khi tuyển chọn, trong quan niệm của những người tuyển, các bộ phận thơ ca phải được bình đẳng với nhau, phải được đọc hết, đọc kỹ, và sau đó chiểu theo tiêu chí đã nêu để chọn. Chỉ tính riêng bộ phận thơ Việt Nam ở miền Nam cũ và thơ Việt Nam hải ngoại, con số nhà thơ đã khá đông đảo. Như trong bộ <em>Văn học miền Nam</em> (7 tập) do nhà văn Võ Phiến biên soạn, tập về thơ đã lựa chọn thơ của 32 nhà thơ miền Nam trước 1975. Gần đây hơn nữa là bộ <em>Thơ Việt miền Nam thời chiến</em> tập hợp thơ của hàng trăm nhà thơ. Vậy nên, trên bàn của ban tuyển chọn phải có được, trong khả năng cao nhất, danh mục tất cả các nhà thơ Việt Nam trong nước và ngoài nước qua các thời kỳ, danh mục tất cả các tập thơ của họ, và ban tuyển chọn phải đã đọc được phần lớn thơ đó. Như khi Hoài Thanh làm <em>Thi nhân Việt Nam</em>, ông đã "đọc tất cả một vạn bài thơ và trong ấy có non một vạn bài dở". Không nên và không thể chỉ lấy một bộ phận làm chính, chỉ tuyển chọn trong bộ phận ấy, sau rồi mới xét thêm các bộ phận khác, trừ phi Hội Nhà văn Việt Nam tuyên bố rõ ràng đây là <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX của các nhà thơ là hội viên của Hội</em>. Khả năng này có lẽ đã xảy ra, căn cứ vào câu trả lời của nhà thơ Vũ Quần Phương ‘có chọn một số nhà thơ không phải hội viên". Nếu như thế thì Hội Nhà văn Việt Nam phải nói rõ để tránh tình trạng "lập lờ đánh lận con đen".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><span> </span>"Có đồng đẳng mới bình đẳng". Các nhà thơ Việt Nam thế kỷ XX dù ở đâu đều đồng đẳng với nhau về mặt sáng tạo thi ca. Không thể tự cho mình ở một đẳng cấp khác để đoái hoài đến người khác, nhất là khi làm tuyển là làm một công việc khoa học, nhất nữa lại là tuyển thơ. Ban tuyển chọn cần nên có một bức thư chung gửi cho tất cả các nhà thơ Việt Nam trong nước và trên thế giới, gửi riêng hoặc đăng trên báo Văn Nghệ và nhờ các phương tiện thông tin khác chuyển tải, thông báo việc này và đề nghị họ cho phép. Thư gửi cho tất cả các nhà thơ, chứ không phải chỉ riêng cho các nhà thơ ở miền Nam cũ và ở hải ngoại hiện nay. Hoặc cũng có thể sau khi đã tuyển chọn rộng khắp, ban tuyển chọn mới gửi thư cho những tác giả có thơ được tuyển thông báo và xin phép họ. Tóm lại, trên một danh sách theo vần chữ cái các nhà thơ Việt Nam thế kỷ XX ở mọi khoảng thời gian, mọi góc hành tinh, để tìm ra được thơ hay đưa vào tuyển. Đó mới là Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX đích thực, đúng nghĩa. Còn không, xin nhắc lại, cứ gọi hẳn tên là <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX của các nhà thơ là hội viên HộiNhà văn Việt Nam.</em></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />3. Chất lượng nghệ thuật theo tiêu chí là thơ hay, có tính đến hai đặc điểm của thơ Việt Nam thế kỷ XX là chủ nghĩa yêu nước và có những đổi mới về nghệ thuật thi pháp kể từ thơ mới 1930-1945 trở đi. Theo tôi, tiêu chí này khả thủ và khả thi trong trường hợp chấp nhận nhiều lập trường, cách thế yêu nước và nhiều hình thức đổi mới thi pháp đa dạng, phong phú. Một nhà thơ ở một lập trường chính trị khác nhưng có thơ hay yêu nước thì sẽ tính sao. Mà chấp nhận như thế cũng có nghĩa chấp nhận cái hay có nhiều biên độ. Có cái hay của thơ lục bát, lại có cái hay của thơ tự do. Có cái hay của thơ cổ điển nhưng cũng có cái hay của thơ tân hình thức. Có cái hay của thơ văn xuôi bên cạnh cái hay của thơ thị giác. Hy vọng tầm đón của ban tuyển chọn bắt gặp được tầm đón của thơ Việt Nam thế kỷ XX. Tuy nhiên, việc quy định số lượng bài cho các nhà thơ theo các thời kỳ (hay tên tuổi) có vẻ áp đặt và không mang tính thơ ca. Nên chăng chỉ nên giới hạn trên (số lượng tối đa là mấy bài), chứ không nên giới hạn dưới. Thơ hay đâu có chờ thời mà ra!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Hà Nội 1.8.2009<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Bài đăng báo <em>Thể thao & Văn hóa</em>, số ra ngày 7/8/2009. Đây là bản gốc).</span>
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">1. Ở năm sát cuối của thập niên đầu thế kỷ XXI, việc làm một tuyển tập thế này là kịp thời. Hội nhà văn Việt Nam đứng ra làm là cần thiết và hợp lý. "Tiêu chí tuyển chọn được Hội Nhà văn xác định là: phải chọn thơ hay và căn cứ vào hai đặc điểm của thơ Việt Nam thế kỷ XX là chủ nghĩa yêu nước và có những đổi mới về nghệ thuật thi pháp kể từ thơ mới 1930-1945 trở đi" (lời nhà thơ Vũ Quần Phương, trưởng ban tuyển chọn, trả lời phỏng vấn báo Thanh Niên, 30.7.2009). Căn cứ vào tầm vóc, quy mô của tuyển tập, vào cơ quan đứng ra tuyển, và vào tiêu chí tuyển như trên, tôi thấy tuyển <em>Thơ Việt Nam thế kỷ XX</em> phải được làm nghiêm túc, phải bảo đảm được cả chất lượng khoa học và chất lượng nghệ thuật.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />2. Chất lượng khoa học là tuyển thơ phải phản ánh và bao quát được toàn bộ diện mạo của thơ Việt Nam thế kỷ XX. Từ đầu thế kỷ, thơ Việt Nam chuyển từ loại hình văn học trung đại sang loại hình văn học hiện đại, tiếp đến là cuộc cách mạng Thơ Mới. Hoàn cảnh chiến tranh đã chia cắt một nền văn học thống nhất ra thành các bộ phận khác nhau, sáng tác theo những ý hệ và những phương pháp khác nhau, theo đuổi những trào lưu, xu hướng khác nhau. Có văn học miền Bắc và văn học miền Nam khác nhau thời kỳ 1954 - 1975. Thơ ở hai bộ phận này do đó cũng khác. Khi chiến tranh kết thúc cũng là lúc văn học Việt Nam lại có bộ phận hải ngoại, thơ Việt Nam có cả ở ngoài biên giới đất nước. Nhưng dù ở thể chế nào, dù ở lãnh thổ nào, nói tới thơ Việt Nam là nói tới <em>thơ viết bằng tiếng Việt của người Việt Nam</em>. <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX</em> phải cho thấy được toàn cảnh này. Nghĩa là trước khi tuyển chọn, trong quan niệm của những người tuyển, các bộ phận thơ ca phải được bình đẳng với nhau, phải được đọc hết, đọc kỹ, và sau đó chiểu theo tiêu chí đã nêu để chọn. Chỉ tính riêng bộ phận thơ Việt Nam ở miền Nam cũ và thơ Việt Nam hải ngoại, con số nhà thơ đã khá đông đảo. Như trong bộ <em>Văn học miền Nam</em> (7 tập) do nhà văn Võ Phiến biên soạn, tập về thơ đã lựa chọn thơ của 32 nhà thơ miền Nam trước 1975. Gần đây hơn nữa là bộ <em>Thơ Việt miền Nam thời chiến</em> tập hợp thơ của hàng trăm nhà thơ. Vậy nên, trên bàn của ban tuyển chọn phải có được, trong khả năng cao nhất, danh mục tất cả các nhà thơ Việt Nam trong nước và ngoài nước qua các thời kỳ, danh mục tất cả các tập thơ của họ, và ban tuyển chọn phải đã đọc được phần lớn thơ đó. Như khi Hoài Thanh làm <em>Thi nhân Việt Nam</em>, ông đã "đọc tất cả một vạn bài thơ và trong ấy có non một vạn bài dở". Không nên và không thể chỉ lấy một bộ phận làm chính, chỉ tuyển chọn trong bộ phận ấy, sau rồi mới xét thêm các bộ phận khác, trừ phi Hội Nhà văn Việt Nam tuyên bố rõ ràng đây là <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX của các nhà thơ là hội viên của Hội</em>. Khả năng này có lẽ đã xảy ra, căn cứ vào câu trả lời của nhà thơ Vũ Quần Phương ‘có chọn một số nhà thơ không phải hội viên". Nếu như thế thì Hội Nhà văn Việt Nam phải nói rõ để tránh tình trạng "lập lờ đánh lận con đen".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><span> </span>"Có đồng đẳng mới bình đẳng". Các nhà thơ Việt Nam thế kỷ XX dù ở đâu đều đồng đẳng với nhau về mặt sáng tạo thi ca. Không thể tự cho mình ở một đẳng cấp khác để đoái hoài đến người khác, nhất là khi làm tuyển là làm một công việc khoa học, nhất nữa lại là tuyển thơ. Ban tuyển chọn cần nên có một bức thư chung gửi cho tất cả các nhà thơ Việt Nam trong nước và trên thế giới, gửi riêng hoặc đăng trên báo Văn Nghệ và nhờ các phương tiện thông tin khác chuyển tải, thông báo việc này và đề nghị họ cho phép. Thư gửi cho tất cả các nhà thơ, chứ không phải chỉ riêng cho các nhà thơ ở miền Nam cũ và ở hải ngoại hiện nay. Hoặc cũng có thể sau khi đã tuyển chọn rộng khắp, ban tuyển chọn mới gửi thư cho những tác giả có thơ được tuyển thông báo và xin phép họ. Tóm lại, trên một danh sách theo vần chữ cái các nhà thơ Việt Nam thế kỷ XX ở mọi khoảng thời gian, mọi góc hành tinh, để tìm ra được thơ hay đưa vào tuyển. Đó mới là Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX đích thực, đúng nghĩa. Còn không, xin nhắc lại, cứ gọi hẳn tên là <em>Tuyển thơ Việt Nam thế kỷ XX của các nhà thơ là hội viên HộiNhà văn Việt Nam.</em></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />3. Chất lượng nghệ thuật theo tiêu chí là thơ hay, có tính đến hai đặc điểm của thơ Việt Nam thế kỷ XX là chủ nghĩa yêu nước và có những đổi mới về nghệ thuật thi pháp kể từ thơ mới 1930-1945 trở đi. Theo tôi, tiêu chí này khả thủ và khả thi trong trường hợp chấp nhận nhiều lập trường, cách thế yêu nước và nhiều hình thức đổi mới thi pháp đa dạng, phong phú. Một nhà thơ ở một lập trường chính trị khác nhưng có thơ hay yêu nước thì sẽ tính sao. Mà chấp nhận như thế cũng có nghĩa chấp nhận cái hay có nhiều biên độ. Có cái hay của thơ lục bát, lại có cái hay của thơ tự do. Có cái hay của thơ cổ điển nhưng cũng có cái hay của thơ tân hình thức. Có cái hay của thơ văn xuôi bên cạnh cái hay của thơ thị giác. Hy vọng tầm đón của ban tuyển chọn bắt gặp được tầm đón của thơ Việt Nam thế kỷ XX. Tuy nhiên, việc quy định số lượng bài cho các nhà thơ theo các thời kỳ (hay tên tuổi) có vẻ áp đặt và không mang tính thơ ca. Nên chăng chỉ nên giới hạn trên (số lượng tối đa là mấy bài), chứ không nên giới hạn dưới. Thơ hay đâu có chờ thời mà ra!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Hà Nội 1.8.2009<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />(Bài đăng báo <em>Thể thao & Văn hóa</em>, số ra ngày 7/8/2009. Đây là bản gốc).</span>
Phạm Xuân Nguyên trao đổi, tranh luận
2009-08-07T16:57:09Z
phamxuannguyen
-
Ra biển nhậu bàn việc... lớn (Trương Duy Nhất)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/174943
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nóng. Như lọt thỏm trong cái chảo sấy khổng lồ. Chạy trốn khỏi Hà Nội. Muốn ném quẳng mình ra giữa biển.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lái xe là gã đầu bạc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cả Viện Văn ai cũng chê lão lái chập choạng. Ông Viện trưởng nói rất thật, như thể thương và lo cho mình: Nhất dám ngồi xe cho Nguyên nó lái thật à?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lo cũng phải, bởi xưa nay cứ nghe gã mời lên xe chở đi nhậu là mấy ông bà giáo sư bịt miệng cười, rồi chắp tay... vái !<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218614" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Day%20do%20028.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Day%20do%20028.jpg" border="0" /></a><br />(Bố con nhà báo Trương Duy Nhất lần đầu đến Hạ Long)<br /><br /> Con xe gã mượn mang biển xanh, nghe nói là xe của bà Tòng Thị Phóng khi còn là Bí thư Tỉnh ủy. Máy chạy ngọt, chỉ có cái cửa hơi bị rung.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Thấp thỏm. Nhưng rồi ngạc nhiên. Lão múa vô lăng điệu nghệ như thế mà sao chẳng ai tin nhỉ? Đụng mấy tình huống ngồi muốn vãi ra quần. Vậy mà gã vừa bẻ ngoặt vô lăng vừa... đọc thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cảnh sát chĩa gậy thổi còi. Gã bật xi-nhan, dừng xe mở cửa, định rút... thẻ nhà báo. Nhưng lạ thật, mấy tay cảnh sát đang đằng đằng sát khí bỗng nhoẻn miệng cười và ôm gã như người thân rồi khoát tay cho đi, chẳng thèm hỏi giấy tờ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lên xe, gã tủm tỉm đắc chí. Tôi cũng chẳng muốn hỏi.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Quen rồi. Bởi con người gã, cái mọi người coi không thể lại là điều có thể (<em><span style="color: #666666">và ngược lại</span></em>). Ví như ai cũng nghĩ gã là giáo sư tiến sĩ thì thật ra gã chỉ cầm được cái bằng cử nhân. Cử nhân nhưng lại đi... hướng dẫn cho nhiều luận án tiến sĩ. Ở Viện Văn chỉ có mỗi hai người không có bằng tiến sĩ, đó là gã và bà bán nước chè chén trước cổng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cũng như trong khi ai ai cũng nghĩ gã đầu bạc này không thể và không bao giờ là đảng viên, thì lão đã gần 30 năm tuổi đảng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Nhận phòng. Cô lễ tân hỏi: anh lấy một phòng VIP, một phòng cho... lái xe ? Tôi cười: phòng anh phòng VIP, còn lái xe của anh là phòng VIP của VIP. Khi thấy tay lái xe đến gần, mấy cô mới há hốc mồm: Ơ ơ, hôm nay Quốc hội đang họp mà bác đi nghỉ à ?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Đến lúc đó thì tôi hiểu vì sao suốt chặng đường gặp mấy trạm cảnh sát, họ đều nhoẻn miệng cười cho qua.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Ra giữa biển. Đến khi thấy chúng tôi ngồi bệt giữa sàn tàu mua cá, tay lái tàu mới rụt rè hỏi: Cháu thấy bác... quen quen ?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Tưởng tay lái tàu máu văn chương nên biết gã qua... ti vi. Nói qua hỏi lại một hồi mới biết... nhầm! Dường như lão thoáng buồn, rồi lại cười tươi: Tôi là Dương Trung Nguyên, em Dương Trung Quốc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Ấy là lão nói chơi. Gã đầu bạc này nổi tiếng có khi còn hơn cả ông nghị Dương Trung Quốc. Gã là Phạm Xuân Nguyên. Viện Văn xưa nay đã có hẳn một câu vè về gã « <em><span style="color: #666666">Viện Văn có một Phạm Xuân/ Nguyên là cán bộ cử nhân phê bình</span></em> ».</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Làm phê bình văn học có nghề và có thương hiệu như gã, ai cũng nghĩ gã phải là hội viên hội nhà văn từ... tám đời rồi. Vậy mà không. Không, chỉ bởi gã không thèm viết đơn. Và gã bảo như thế là biết... tự trọng! Không hội viên hội nhà văn Việt Nam, nhưng gã lại đang là Phó Chủ tịch hội nhà văn Thủ đô Hà Nội.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cũng là « <em><span style="color: #666666">quan</span></em> » quản lý đấy (<em><span style="color: #666666">Phó Chủ tịch hội nhà văn Hà Nội cơ mà</span></em>). Và ở Viện Văn, gã cũng ngồi ghế Trưởng một ban chuyên môn to đùng từ mấy năm rồi. Vậy mà nghe bạn bè rủ rê là bỏ hết việc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Bỏ việc, đánh xe về Hạ Long. Ra giữa biển nhậu chơi bàn việc... lớn !<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218615" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Day%20do%20030.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Day%20do%20030.jpg" border="0" /></a><br />(Hòn Trống Mái giữa vịnh Hạ Long)<br /><br />Bãi Cháy, sao lại xanh đến vậy?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"> Hạ Long. Tôi muốn nơi đây chỉ một màu xanh, từ biển trời đến con đường, cây cỏ, nhà cửa, khách sạn, và màu áo dài thiếu nữ...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Đà Nẵng 6.2009</span>
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nóng. Như lọt thỏm trong cái chảo sấy khổng lồ. Chạy trốn khỏi Hà Nội. Muốn ném quẳng mình ra giữa biển.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lái xe là gã đầu bạc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cả Viện Văn ai cũng chê lão lái chập choạng. Ông Viện trưởng nói rất thật, như thể thương và lo cho mình: Nhất dám ngồi xe cho Nguyên nó lái thật à?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lo cũng phải, bởi xưa nay cứ nghe gã mời lên xe chở đi nhậu là mấy ông bà giáo sư bịt miệng cười, rồi chắp tay... vái !<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218614" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Day%20do%20028.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Day%20do%20028.jpg" border="0" /></a><br />(Bố con nhà báo Trương Duy Nhất lần đầu đến Hạ Long)<br /><br /> Con xe gã mượn mang biển xanh, nghe nói là xe của bà Tòng Thị Phóng khi còn là Bí thư Tỉnh ủy. Máy chạy ngọt, chỉ có cái cửa hơi bị rung.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Thấp thỏm. Nhưng rồi ngạc nhiên. Lão múa vô lăng điệu nghệ như thế mà sao chẳng ai tin nhỉ? Đụng mấy tình huống ngồi muốn vãi ra quần. Vậy mà gã vừa bẻ ngoặt vô lăng vừa... đọc thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cảnh sát chĩa gậy thổi còi. Gã bật xi-nhan, dừng xe mở cửa, định rút... thẻ nhà báo. Nhưng lạ thật, mấy tay cảnh sát đang đằng đằng sát khí bỗng nhoẻn miệng cười và ôm gã như người thân rồi khoát tay cho đi, chẳng thèm hỏi giấy tờ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Lên xe, gã tủm tỉm đắc chí. Tôi cũng chẳng muốn hỏi.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Quen rồi. Bởi con người gã, cái mọi người coi không thể lại là điều có thể (<em><span style="color: #666666">và ngược lại</span></em>). Ví như ai cũng nghĩ gã là giáo sư tiến sĩ thì thật ra gã chỉ cầm được cái bằng cử nhân. Cử nhân nhưng lại đi... hướng dẫn cho nhiều luận án tiến sĩ. Ở Viện Văn chỉ có mỗi hai người không có bằng tiến sĩ, đó là gã và bà bán nước chè chén trước cổng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cũng như trong khi ai ai cũng nghĩ gã đầu bạc này không thể và không bao giờ là đảng viên, thì lão đã gần 30 năm tuổi đảng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Nhận phòng. Cô lễ tân hỏi: anh lấy một phòng VIP, một phòng cho... lái xe ? Tôi cười: phòng anh phòng VIP, còn lái xe của anh là phòng VIP của VIP. Khi thấy tay lái xe đến gần, mấy cô mới há hốc mồm: Ơ ơ, hôm nay Quốc hội đang họp mà bác đi nghỉ à ?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Đến lúc đó thì tôi hiểu vì sao suốt chặng đường gặp mấy trạm cảnh sát, họ đều nhoẻn miệng cười cho qua.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Ra giữa biển. Đến khi thấy chúng tôi ngồi bệt giữa sàn tàu mua cá, tay lái tàu mới rụt rè hỏi: Cháu thấy bác... quen quen ?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Tưởng tay lái tàu máu văn chương nên biết gã qua... ti vi. Nói qua hỏi lại một hồi mới biết... nhầm! Dường như lão thoáng buồn, rồi lại cười tươi: Tôi là Dương Trung Nguyên, em Dương Trung Quốc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Ấy là lão nói chơi. Gã đầu bạc này nổi tiếng có khi còn hơn cả ông nghị Dương Trung Quốc. Gã là Phạm Xuân Nguyên. Viện Văn xưa nay đã có hẳn một câu vè về gã « <em><span style="color: #666666">Viện Văn có một Phạm Xuân/ Nguyên là cán bộ cử nhân phê bình</span></em> ».</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Làm phê bình văn học có nghề và có thương hiệu như gã, ai cũng nghĩ gã phải là hội viên hội nhà văn từ... tám đời rồi. Vậy mà không. Không, chỉ bởi gã không thèm viết đơn. Và gã bảo như thế là biết... tự trọng! Không hội viên hội nhà văn Việt Nam, nhưng gã lại đang là Phó Chủ tịch hội nhà văn Thủ đô Hà Nội.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Cũng là « <em><span style="color: #666666">quan</span></em> » quản lý đấy (<em><span style="color: #666666">Phó Chủ tịch hội nhà văn Hà Nội cơ mà</span></em>). Và ở Viện Văn, gã cũng ngồi ghế Trưởng một ban chuyên môn to đùng từ mấy năm rồi. Vậy mà nghe bạn bè rủ rê là bỏ hết việc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> Bỏ việc, đánh xe về Hạ Long. Ra giữa biển nhậu chơi bàn việc... lớn !<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-indent: 36pt"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218615" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Day%20do%20030.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Day%20do%20030.jpg" border="0" /></a><br />(Hòn Trống Mái giữa vịnh Hạ Long)<br /><br />Bãi Cháy, sao lại xanh đến vậy?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"> Hạ Long. Tôi muốn nơi đây chỉ một màu xanh, từ biển trời đến con đường, cây cỏ, nhà cửa, khách sạn, và màu áo dài thiếu nữ...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'"><br />Đà Nẵng 6.2009</span>
Phạm Xuân Nguyên bè bạn
2009-08-02T18:49:30Z
phamxuannguyen
-
Khi nhà phê bình cầm lái ô tô (Nguyễn Bắc Sơn)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/174730
<p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><a id="res_218293" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20422.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20422.jpg" border="0" /></a><br /><br />Mấy hôm trước, tháp tùng nhà văn Thúy Toàn đi nhận huy hiệu 40 năm tuổi Đảng, anh rủ tôi đi Vinh với đoàn nhà văn Thụy Điển. Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây (TTVHNNĐT) đầu mối phía Việt Nam tổ chức tuần văn học Thụy Điển tại Việt Nam, tiến tới kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (11/1/1969), bí thư chi bộ đi là phải quá rồi còn gì. Đi thì đi cho vui chứ ai lại mang cái chức bí thư chi bộ ra để thiên hạ cười cho thối mũi à? Ngay với anh, Bí thứ tiền nhiệm của tôi, người ta trọng là trọng ông Thúy Toàn, dịch giả, Giám đốc TTVHNNĐT, chứ ông Thúy Toàn, bí thư chi bộ thì, nói anh đừng giận, rất chi là... vô tích sự. Hỏi Nguyên có đi không, "em không đi thì sao thành được?". Ờ nhỉ, lâu nay thiên hạ đã biết Nguyên phê bình văn học. Khắp Bắc Nam còn biết Nguyên, MC văn chương. Ấy là chưa kể có lần tôi còn thấy anh đeo toòng teng trên cổ<span> </span>phù hiệu của Ban tổ chức Festival quốc tế Huế in mầu hẳn hoi: Phạm Xuân Nguyên, nghệ sĩ múa bụng. Thì ra có một nghệ sĩ Thổ Nhĩ Kỳ biểu diễn múa bụng trên nền thơ đọc do Nguyên chọn và... trình diễn. Chả gì, bữa ấy anh vừa được no bụng vừa no mắt ngắm bụng vũ nữ đẹp hơn cả bụng nàng Ápsara trên điêu khắc Chàm. Để xem hôm nay ông Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội cầm lái ôtô thế nào?</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Trong bảy nhà văn Thụy Điển có một nàng thơ trẻ và đẹp từng centimet. Kệ, Nguyên không thèm ngồi cùng xe du lịch sang trọng để tán chuyện, mặc dù anh có tham gia dịch cuốn thơ Thụy Điển, trong đó có thơ của nàng; đã giới thiệu nàng trong cuộc họp báo mở đầu tuần <em>văn học Thụy Điển ở VN tại TT VHNNĐT . </em>Anh không thể dẻo mỏ với nàng được. Đấy là nhược điểm của những gã thông minh, chỉ tự học mà dịch sách ngon lành cả ba thứ tiếng Anh, Nga, Pháp dưới bút danh Ngân Xuyên, nói lái Xuân Nguyên. Chả thế, đã có lần được mời sang Paris dự hội thảo về nhà văn gốc Trung Quốc, Cao Hành Kiện, Nôben văn học, anh mặc cả, chỉ đọc tham luận viết sẵn thôi. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Nguyên mượn được của bạn bè chiếc Toyota V6, nghe đâu là của một cán bộ có cỡ thải ra, vẫn còn tinh tươm, ngon lành. Anh muốn thể hiện mà! Trò đời, tay nào mới giật được mảnh bằng lái chả máu như thế. Nguyên bảo, chiếc xe con ấy sẽ có Đoàn Tử Huyến, Chủ tịch Hội đồng Khoa học TTVHNNĐT và tôi, còn một người nữa sẽ chọn sau. Kinh chưa? Vậy mà lúc lên xe lại thấy ông dịch giả tiếng Nga tóc trắng kín mặt ấy lên xe du lịch. Vì cương vị trưởng đoàn phải ngồi cùng xe với khách hay vì lẽ gì không biết? Chỉ biết có lần Huyến đã cùng với nhà văn Nguyên Ngọc và hai người nữa đi Mai Châu do Nguyên lái. Vậy là thiếu người. Không biết Nguyên rủ, hay ông Tiên tóc trắng - Lại Nguyên Ân giàu tính lãng mạn này thích anh rồi thích luôn cả việc ngồi xe anh lái mà vui vẻ lên xe. Một cô gái nữa - Hồ Khánh Vân, học trò của Nguyên, thạc sĩ lý luận văn học dạy khoa Ngữ văn, Đại học KHXH&NV Tp Hồ Chí Minh. Anh ưu ái mời tôi ngồi hàng ghế trên. Sau gần một giờ đi số 1, nghĩa là số đi khó nhất len lỏi trên đường Trường Chinh vất vả chỉ kém cuộc vạn lý trường chinh bên Trung Quốc, anh mới đưa chúng tôi ra quốc lộ 1, trong khi đó, chiếc xe du lịch chọn đường khác, đã phóng đến tận đẩu tận đâu rồi. Xe người ta dừng lại hay vọt lên, người ngủ gật không hay biết. Đằng này, do lâu không được lái nên chân đạp ga, đạp phanh, nghĩa là đạp máy của Nguyên mỗi lần nhấn xuống là một lần tôi, hoặc chúi đầu về phía trước, hoặc bật ngửa ra phía sau. Tôi bảo cha này chỉ đạp i ngắn là giỏi, chứ i dài, tức là y grếch, nghĩa là i Hy Lạp (bởi do người Hy Lạp nghĩ ra) như Nguyên đố, rồi lại giảng cho tôi thì... đấy. Tôi định đố xem người thông kim bác cổ này có biết ai là người lái xe đầu tiên ở VN được phong anh hùng không? Ai là người đầu tiên và chắc cũng là người lái xe khách cuối cùng được phong anh hùng không? Nhưng thôi để anh tập trung vào tay lái. Có hỏi chắc anh cũng tịt. Cái tên Lộc Văn Trọng, người lái xe ở mặt trận Điện Biên được phong anh hùng và Nguyễn Văn Ngũ, người lái xe khách được truy tặng anh hùng lao động vì đã xả thân cứu hàng chục hành khách khỏi bị chết cháy ở thị trấn Bần Yên Nhân (Hưng Yên) năm xưa chắc xa lạ với anh. Chả dại gì hỏi, các tác giả văn học được giải Noben. Chả dại gì hỏi các nhà văn, các tác phẩm đang là thời sự văn chương trong nước, thế giới... Đâu phải ngẫu nhiên người ta giao cho anh phụ trách Ban Văn học So sánh ở Viện Văn học. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đến Thanh Hóa, ông trời ra một bài sát hạch oái oăm: Xe chạy trong mưa mà không có cần gạt nước. Vô lí, xe nào chả có. Nhưng cái bên lái giở quẻ từ nãy, cứ gạt một cái lại kêu một tiếng như mèo hen. Đến lúc tự dưng - chứ không phải Nguyên chữa - không kêu nữa thì nó chỉ còn nguệch ngoạc, dặt dẹo. Kệ, đường ta ta cứ đi. Nếu dừng lại xiết lại cái ốc chắc được ngay. Nhưng trong tay Nguyên chỉ có mỗi chiếc chìa khóa xe đến cái tuốc nơ vít cũng chẳng biết để đâu. Cứ đi. Được một con dao quăng nữa thì thanh gạt rụng hẳn. Chỉ còn chiếc cần cào vào mặt kính như xua tay, bảo đừng đi, đừng đi. Vào tay đã thạo lái thì dừng xe, tháo bên nọ lắp vào bên kia cũng xong. Đằng này Nguyên gan lì cứ chạy. Tôi đánh mắt nhìn sang, hình như con người mấy năm làm lính trong anh đang lẩm nhẩm câu hát: <em>Thanh niên quê tôi làm chiếc gậy hành quân/ Đặt cho tên gọi là chiếc gậy Trường Sơn.../ Luyện cho tinh thần là chỉ tiến không lui... </em>Tôi chỉ kịp kêu lên: "Kìa, Nguyên!" thì chiếc xe máy với đống người đã lù lù trước mặt, chỉ còn cách chừng một mét. Anh vội đánh tay lái sang trái... Chỉ một tí tì ti nữa là tai họa ập xuống. Sau cú hút chết ấy, anh vẫn bình thản phóng, chỉ thêm lời dặn tôi quan sát kỹ giúp mình, chứng tỏ có lo lắng chút ít. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Vậy mà tối 21/5, trong buổi <em>Giao lưu Nhịp cầu Văn học Hữu nghị</em> ở trường Đại học Vinh chật cứng sinh viên ngữ văn, anh vẫn bảnh bao, tươi rói, duyên dáng và dí dỏm trong vai trò MC. Ngày xưa là Đại học Sư phạm Vinh, nay đã là Đại học Vinh với gần 40.000 học sinh, sinh viên và nghiên cứu sinh với 18 khoa. Riêng khoa Ngữ văn đã ngót 2.000. Tối nay, chỉ hơn 500 sinh viên tiêu biểu cùng các thầy lèn chặt trong hội trường hồ hởi chào đón sự kiện văn học đặc biệt lần đầu tiên diễn ra. Nguyên cùng cô Diệu Thủy, phiên dịch và cũng tham gia dịch cuốn thơ Thụy Điển sang tiếng Việt lên xuống, ra vào, đưa đẩy, độc thoại, nói xa nói gần, mở rộng, so sánh, nắm vững hai điểm này, đi sâu vào điểm khác... khiến các sinh viên (tuyệt đại đa số là nữ) cứ hú hét lên vì khoái! Mấy ngày trước, trong cuộc <em>Hội thảo Dịch thuật trong Xã hội Tri thức</em> với các bạn Thụy Điển và lễ<em> Khai mạc Tuần Văn hóa Thụy Điển tại Việt Nam và giới thiệu thơ Thụy Điển</em> tại Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn VN, có mặt đại sứ Thụy Điển với các quan chức ta, và hôm sau, một cuộc <em>Giao lưu Khám phá Văn học và Con người Việt Nam - Thụy Điển</em> ở Nghi Xuân, Hà Tĩnh trong khu lưu niệm Nguyễn Du, Nguyên cũng thể hiện rất duyên vai trò MC của mình. MC văn chương, ngoài những yêu cầu về ứng xử, về nghệ thuật sử dụng ngôn từ, còn phải có kiến văn rộng, thẩm văn tinh, trí nhớ cực tốt. Anh không chỉ dẫn chương trình trong những cuộc giao lưu văn thơ. Điều khó hơn rất nhiều là Nguyên còn giới thiệu các tác phẩm văn, thơ mới ấn hành. Chính ở đây, phẩm chất của<span> </span>nhà phê bình mới đắc dụng</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Ở đâu chả thế, bao giờ chả thế, các nhà văn đành chịu nước lép trước các nhà thơ. Tôi cứ thin thít như thịt nấu đông, chỉ có mỗi việc chờ gặp một cô sinh viên cao học là Đào Thị Mỹ Dung do TS Biện Minh Điền hướng dẫn, đến chào xã giao, vì Dung lấy bộ tiểu thuyết <em>Luật đời & cha con</em> và <em>Lửa đắng</em> của tôi làm đề tài cho luận văn thạc sĩ. Các nhà thơ Thụy Điển đọc thơ bằng tiếng Thụy Điển, các dịch giả đọc tiếng Việt. Nhà thơ Bằng Việt theo yêu cầu, đọc cả <em>Bếp lửa</em> thời trai trẻ, Nguyên đề nghị anh lại đọc luôn cả <em>Vợ thời @</em>, không còn gì để mất rồi <em>Rượu của Nguyễn Cao Kỳ</em> . Câu chuyện về bài thơ này làm mọi người lặng đi ngẫm nghĩ. Ấy là bữa rượu ở nhà ông Phạm Chuyên, nguyên đại biểu Quốc hội, Thiếu tướng, Giám đốc Công an TP Hà Nội. Nhiều người uống, nhưng có một người nhất định không cầm ly. Vì đấy là rượu của ông Nguyễn Cao Kỳ tặng. Không thể trách người uống. Cũng không thể trách người không uống. Đấy chính là cuộc sống hôm nay. Nhà thơ Trần Ninh Hồ tha hồ tung cánh giang hồ. Nhà thơ Nghiêm Huyền Vũ tuôn trào như mưa rào...</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Sáng sau, cổ khản đặc, Nguyên đánh thức tôi và anh Lại Nguyên Ân dậy sớm, phóng lên núi Quyết, thắp hương ở đền thờ Quang Trung và phóng mắt ngắm toàn cảnh Tp Vinh một bên và sông Lam một bên, rồi mới đi chữa xe. PGS.TS Nguyễn Văn Hạnh, Phó trưởng khoa ngữ văn, dẫn đến một xưởng quen, mãi gần trưa mới xong. Nhưng vừa là thổ công vừa là người cầm lái vĩ đại, Nguyên vẫn quyết định giông thẳng ra Cửa Lò tắm biển. Cả bọn thay đồ xong lại phải mặc vào vì phát hiện ra thợ thay được cái gạt nước thì cửa kính lại kẹt không lên được. Thế nghĩa là không gửi được xe. Thôi, <em>ta ru ta ngậm ngùi </em>rồi Nguyên ơi. Đành kéo nhau ra một bãi tắm cách biệt hẳn khu dân cư, có thế mới đánh xe ra tận mép biển để vừa trông được xe, vừa... tắm tiên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Trong khi ấy, đoàn vào thăm quê Bác. Các nhà thơ Thụy Điển rất xúc động khi được biết Bác vừa là nhà cách mạng, danh nhân văn hóa, vừa là một nhà thơ lớn của VN. Nhân thể ghé thăm ngôi nhà cổ thờ họ của nhà văn Ông Văn Tùng, theo lời mời tha thiết của ông. Các nhà văn Thụy Điển không ngớt trầm trồ trước ngôi nhà gỗ cổ kiển trúc độc đáo, ngon lành ăn ngô non luộc và uống nước chè xanh chủ nhà mời. Sau bữa ăn trưa do lãnh đạo huyện Nam Đàn mời, đoàn lên đường, cả nhà văn Ông Văn Tùng cũng theo ra Hà Nội, tiện thể ông mang theo hai chiếc bình cổ gia bảo, mỗi chiếc giá trị bằng một chiếc ôtô Nhật loại sang. Mới chạy được một thôi đường, do bất cẩn nên vỡ mất một cái. Cả Tây ta đều xuýt xoa tiếc đứt ruột. Chủ nhân chiếc bình thì mặt méo như bị rách. Ông bảo, giờ gắn lại, giỏi ra chỉ được bốn, năm ngàn đô thôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Muốn các bạn Thụy Điển biết thế nào là đường Hồ Chí Minh nên nhà văn Đoàn Tử Huyến quyết định bỏ quốc lộ 1 quặt vào phía núi. Nắng đổ lửa, gần hai chục người trên chiếc xe du lịch mát rượi nhìn chúng tôi đầy vẻ ái ngại. Nhưng <em>bè lũ bốn tên</em> - như Nguyên gọi (Vân đã trở lại với chúng tôi) vẫn đoàn kết, nhất trí, phấn chấn lên đường. Mặc máy điều hòa hỏng ngay từ lúc đi, chỉ còn quạt gió. Rồi đến quạt gió cũng tịt nốt từ hôm đầu, cửa kính thì không lên được. Chả sao. Xe không kính không phải vì không kính. Kính vào tay Nguyên đã kẹt mất rồi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Tôi vốn không rượu, bia, chè tầu, thuốc lá. Cà phê khoái khẩu cũng không nốt. Vậy mà sáng nay phải uống cà phê, chỉ với mục đích tỉnh táo làm thần hộ mệnh cho Nguyên. Đường về, phía lái nắng táp vào hai anh em Ân, Nguyên. Không gì che chắn, không mũ mãng. Tôi có hai cái kính, kính đa tròng thì không dùng làm gì lúc này, kính đa... dâm thì Nguyên trưng dụng phục vụ cho việc lái. Con đường thẳng tắp, chẳng phải lái tí tẹo nào, Nguyên phóng gần 100 km/h.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Rẽ vào thăm Lam Kinh. Ngẩng lên, có bốn đại tự mà nhà văn bản học Lại Nguyên Ân chỉ đọc được chữ đầu, tôi đọc được chữ cuối. Nhìn mãi, luận mãi vẫn không ra hai chữ giữa. Chỉ tại những đầu óc sùng Hán kỳ cục, viết chữ quốc ngữ theo kiểu chữ vuông. Tôi tức quá xả một hồi cho hả. Là nói những người nghĩ ra trò mèo ấy thôi, không ngờ động đến thánh thần. Ra khỏi cầu đá, nhìn lần nữa cảnh quan tuyệt đẹp mảnh đất phát tích nhà Lê thì bị vấp phải chiếc đinh, người ta đóng để căng dây lát đá xanh lên nền đường cũ. Trông thấy máu thấm nửa bàn chân, một chị Thụy Điển đến hỏi thăm. Cậu lái xe lấy thuốc lá rịt hộ. Đoàn Từ Huyến bảo thôi lên xe to ngồi. Nhưng vì tình bạn vĩ đại và cảm động với Nguyên và sự câu kết của bè lũ bốn tên nên tôi vẫn tập tễnh lên xe con. Nguyên khoái ra mặt. Thế mới là chiến hữu chứ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đến khu vực có hang cá thần ở Thanh Hóa, đường tách làm hai, cả tôi và Nguyên đều không thuộc đường, nhưng tôi vẫn nhắc anh rẽ vào nhánh bên phải, vì nhận ra vạch sơn vàng dù bị rơm phủ đầy đường, vẫn còn từng đoạn ngắn bằng cái đòn gánh. Nguyên không nghe. Kết cục là phải quay lại. Anh tập trung vào tay lái nên im lặng. Để ý thấy ngáp mấy cái, tôi hỏi ngay, buồn ngủ à? Hay nghỉ tí. Anh gan lì không trả lời. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đang chạy số 4 ngon lành, cứ thấy chậm dần, rồi số 3 cũng chẳng xong, rồi số 2 cũng không chạy nổi. Rồi chết máy. Rồi gầm gừ sống đi, chết lại. Chạy được mươi cây lại chết. Nguyên cố đề lại vừa nghe ngóng, gượng nhẹ như mơn trớn, dỗ dành cô người tình đỏng đảnh. Anh căng thẳng lắm. Chốc chốc lại lấy khăn tay lau mồ hôi. Anh quá mệt sau hai ngày vật lộn với chiếc xe bất kham. Nếu là xe mới thì đỡ khổ bao nhiêu. Nhưng anh có lập luận của mình, đã lái những chiếc xe cà tàng thế này, thì lái những xe mới ngon ơ. Đố tay nào chỉ quen đi xe mới dám chơi những chiếc xe thế này. Tôi phải làm cho anh đỡ căng thẳng, mệt mỏi, buồn ngủ. Không có gì bỏ miệng ngoài chai nước trắng. Không có cách gì, ngoài việc hát cho anh nghe. Khi thì hát cùng Vân những bài nhiều tâm trạng: <em>Bước chân lẻ loi, Có đôi khi, Phố xa, Tóc gió thôi bay</em>.... Phần nhiều là hát một mình, vì Vân bảo, chú toàn hát những bài độc. Bây giờ không mấy bạn trẻ hát nhạc cổ điển nên không biết Traicopxki cũng có những ca khúc tuyệt vời như <em>Ru con trong bão tố, Bài ca của cô gái trên đồng cỏ</em>... Càng không biết <em>Sông Đanuyp xanh</em> cũng có lời Việt, bởi đó là sáng tác của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước viết từ trước 1945. Hết bài nọ sang bài kia, kể cả hát tếu táo <em>"một chiều, anh Sáu Dân, telephon cho anh Ca Lê Thuần, và dặn rằng, làm kinh tế nhiều thành phần, làm văn hóa một thành phần, cần quán triệt nghe em</em> (nhại theo <em>Lời người ra đi</em> - Trần Hoàn). Hứng lên Nguyên hỏi tôi có biết bài <em>Nguyễn Viết Xuân cả nước yêu thương </em>không, rồi hai anh em cùng cất giọng hát lăng nhăng, <em>qua núi qua khe anh đè em xuống...</em> Vân cười nắc nẻ. Trong hoàn cảnh này, đấy là cách tốt nhất, hay nhất làm cho người ta cười vui để quên hết hiện tại. Anh Lại Nguyên Ân chững chạc, đạo mạo, nghiêm cẩn là thế mà cuối cùng cũng hòa vào nhịp điệu chung cả nhóm, cùng chúng tôi đọc thơ, nghêu ngao <em>Chào em cô gái Lam Hồng</em>...</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Bây giờ xe chỉ còn chạy được số 1. Rồi số 1 cũng chết luôn. Nguyên kiên nhẫn khởi động lại, vào số, nhưng chân ga đạp cứ bỗng đi. Hay tại két nước hết, máy nóng quá. Tớ nhớ một chuyện lính bộ binh phải gom cả nước uống ít ỏi trong bi đông cho lính xe tăng đổ vào két nước cơ mà. "Nhưng mà em không biết két nước ở đâu?" Thì cứ mở nắp máy ra, chả là két nước đây là gì. Nguyên bảo xem nó ghi gì đã, rằng không được mở lúc nóng. Đợi nắp két nước nguội, nhưng cũng không biết mở thế nào. Phải nhờ anh công nhân trong nhóm bảo dưỡng đường bên rừng Cúc Phương mới xong. Cái thứ nước xanh đặc dụng làm mát máy vẫn đầy. Chịu chết. Tôi nhìn anh, có ý phàn nàn, lái xe cái đếch gì mà chẳng biết tí gì máy móc là nghĩa làm sao. Đôi mắt thông minh nheo nheo giải thích, bây giờ lái xe không được học về kỹ thuật, sửa chữa lặt vặt. Hỏng, đưa vào xưởng. Chấm hết.</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><br /><br /><a id="res_218294" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20435.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20435.jpg" border="0" /></a><br />(Nhà văn NBS, tác giả bài viết, đang cùng tài xế PXN săm soi đầu máy chi Toyota V6)<br /><br />Rồi cũng bò về đến Ba Đồi, gặp gara ô tô hẳn hoi. Một anh thợ quần áo lấm lem dầu mỡ đề thử. Máy nổ. Nghe một lúc, lập tức bò vào gầm xe, nằm ngửa vặn vặn tháo tháo... Đúng là công nhân thật. Anh ta mà chữa được thì tôi phải hô, giai cấp công nhân muôn năm. Chỉ không biết, làm thế nào anh ta lãnh đạo được chúng mình thôi. Ai cũng đói ngấu rồi, chú cháu anh Ân đi loanh quanh vẫn không tìm được cái gì nhét vào bụng. Vân bảo để cháu đi... Đi mãi, đi mãi, đến nỗi Nguyên đâm hoảng, trời tối đen, đường vắng tanh, nhỡ có chuyện chẳng lành.... Hơn nửa giờ sau, cháu mang về một... bụng trứng. Mắt ai cũng sáng lên. Tôi nhiều tuổi nhất nên cô cháu lễ phép mời trước. Mắt hau háu, tay run run bóc. Lòng trắng mới lộ ra một khoảng bằng đồng xu năm ngàn chẳng ai muốn dùng, đã vội đưa lên miệng. Không còn kịp rắc tí muối vì Vân vội không xin. Bóc tiếp ngay. Lòng đỏ trứng hiện ra quyến rũ, mời gọi miếng cắn ngập răng. Nhưng sao thế này. Cái lòng đỏ lại quá đỏ, lại méo mó, mẹo mọ trong tay run run chỉ sợ đánh rơi. Ối giời, hóa ra trứng sống, mới chín được cái lòng trắng... Suýt ngất. Thất vọng. Tức tối. Vì quả nào trong tay ba tên kia cũng thơm lừng, chỉ tên già này bất hạnh. Suýt ngất, còn vì tớ bị hạ đường huyết đến nơi rồi đây này. Này, nếu có ngất, bảo ai hà hơi thổi ngạt thì tùy nhé. Phải chú ý đến cân bằng âm dương thì tớ mới tỉnh đấy. Anh Ân thông thái, chắc đọc được cả những ý nghĩ không nói ra và lời dặn dò trước khi ngất của tôi liền mời nửa quả trứng của mình. Thế mà hai tên trẻ tuổi kia cứ chén tì tì hết phần mình, không cần muối! Giá các hắn cũng nhân ái vị tha như ông tiên tóc cước kia có phải tớ được quả rưỡi không?</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Sau hơn một giờ chui xuống, ngóc lên, thử máy không biết bao nhiêu lần, chàng công nhân tuyên bố một câu xanh rờn, cháu chỉ quen chữa xe dầu, loại xe xăng này, có hộp đen, không lần ra được. Giời cao đất dầy ơi! Đáng khóc mà chúng tôi cứ hát tràn. Tay Nguyên lại cầm khóa điện nhẹ nhàng khởi động máy, lại mơn trớn, ve vuốt tay số, lại gài gại chân ga, miệng thầm thì dỗ dành, nổ đi em, kêu lên em, hét lên em cho anh phóng một phát về thẳng Hà Nội nào. Qua điện thọai, biết xe kia đã về từ bao giờ rồi; bọn hắn, Tây ta đang lấy mâm làm gốc, lấy cốc làm rễ, ngửa cổ tu bia lạnh rồi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Phải nói Nguyên tài thật, tài đến thế là cùng. Thốt nhiên, cô em rẫy lên một cái, bùm bụp vài tiếng rồi từ từ trườn đi, với tốc độ... 5 km/h. Không sao. Khắc đi, khắc đến. Chúng tôi cùng reo lên sung sướng. Với tốc độ này, sáng mai về được đến Hà Nội cũng được. Nhưng rồi, cô em lại ngất lịm đi, chết thẳng cẳng. Nguyên đã dùng tất cả ý chí và nghị lực, kiên trì, nhẫn nại và yêu thương trìu mến hết lòng chiều chuộng cô ả. Vẫn không ăn thua. Đến lúc ấy anh mới đồng ý để tôi gọi xe cứu hộ. <span> </span>Từ Hà Nội đến chỗ chúng tôi sau này mới biết khoảng 80km.<br /><br /><a id="res_218295" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20452.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20452.jpg" border="0" /></a><br />(Trời hỡi, làm sao cho xe chạy!)</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><br /><br />Cả <em>bè lũ bốn tên</em> đều coi chờ đợi là một nghệ thuật, nên chuyện càng nở như bắp rang bơ. Rôm rả. Sôi nổi. Hết chuyện nọ sang chuyện kia. Hết giai thoại này sang chuyện làng văn khác. Sẽ nhớ mãi cái <em>ngày đầu chưa quen, đường cày chưa thẳng ngay</em> này của Nguyên. Trong hàng ngàn người cầm bút hôm nay chỉ có rất ít người sống được bằng nhuận bút, càng rất ít người mua được xe bằng nhuận bút. Mai ngày, Nguyên cũng sắm được xe thôi. Lúc ấy anh tha hồ <em>lượn tròn lượn khéo</em>... Ngay lúc ấy, anh đã hẹn chữa xong xe, cuối tuần này <em>bè lũ bốn tên</em> sẽ họp lại làm một chuyến đi khác.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Gần hai giờ sau, chiếc xe Jolie của Nguyễn Hồng Hải, giám đốc một trung tâm sửa chữa ô tô xuất hiện, như một cứu tinh. Lại gần bốn mươi phút sau, chiếc xe cứu hộ mới tới.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đã sang ngày mới. Trong quán vịt cỏ Vân Đình ở Thị trấn Vân Đình, <em>bè lũ bốn tên </em>đói ngấu, hân hoan vào cuộc nhậu. Nguyên gọi cháo cho tôi ăn trước, trong khi mọi người nhắm vịt nướng với bia. Anh hể hả nhìn tôi, "nhà giáo, nhà báo, nhà văn anh có rồi, nhưng hôm nay 23/5/2009, em chính thức phong anh danh hiệu <em>nhà lơ xe</em>."<br /><br />(Bài đã đăng báo <em>Tiền Phong</em> số ra ngày 1/8/2009, nhưng có cắt gọn. Đây là bản thảo đầy đủ của tác giả NBS).</span></p>
<p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><a id="res_218293" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20422.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20422.jpg" border="0" /></a><br /><br />Mấy hôm trước, tháp tùng nhà văn Thúy Toàn đi nhận huy hiệu 40 năm tuổi Đảng, anh rủ tôi đi Vinh với đoàn nhà văn Thụy Điển. Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây (TTVHNNĐT) đầu mối phía Việt Nam tổ chức tuần văn học Thụy Điển tại Việt Nam, tiến tới kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (11/1/1969), bí thư chi bộ đi là phải quá rồi còn gì. Đi thì đi cho vui chứ ai lại mang cái chức bí thư chi bộ ra để thiên hạ cười cho thối mũi à? Ngay với anh, Bí thứ tiền nhiệm của tôi, người ta trọng là trọng ông Thúy Toàn, dịch giả, Giám đốc TTVHNNĐT, chứ ông Thúy Toàn, bí thư chi bộ thì, nói anh đừng giận, rất chi là... vô tích sự. Hỏi Nguyên có đi không, "em không đi thì sao thành được?". Ờ nhỉ, lâu nay thiên hạ đã biết Nguyên phê bình văn học. Khắp Bắc Nam còn biết Nguyên, MC văn chương. Ấy là chưa kể có lần tôi còn thấy anh đeo toòng teng trên cổ<span> </span>phù hiệu của Ban tổ chức Festival quốc tế Huế in mầu hẳn hoi: Phạm Xuân Nguyên, nghệ sĩ múa bụng. Thì ra có một nghệ sĩ Thổ Nhĩ Kỳ biểu diễn múa bụng trên nền thơ đọc do Nguyên chọn và... trình diễn. Chả gì, bữa ấy anh vừa được no bụng vừa no mắt ngắm bụng vũ nữ đẹp hơn cả bụng nàng Ápsara trên điêu khắc Chàm. Để xem hôm nay ông Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội cầm lái ôtô thế nào?</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Trong bảy nhà văn Thụy Điển có một nàng thơ trẻ và đẹp từng centimet. Kệ, Nguyên không thèm ngồi cùng xe du lịch sang trọng để tán chuyện, mặc dù anh có tham gia dịch cuốn thơ Thụy Điển, trong đó có thơ của nàng; đã giới thiệu nàng trong cuộc họp báo mở đầu tuần <em>văn học Thụy Điển ở VN tại TT VHNNĐT . </em>Anh không thể dẻo mỏ với nàng được. Đấy là nhược điểm của những gã thông minh, chỉ tự học mà dịch sách ngon lành cả ba thứ tiếng Anh, Nga, Pháp dưới bút danh Ngân Xuyên, nói lái Xuân Nguyên. Chả thế, đã có lần được mời sang Paris dự hội thảo về nhà văn gốc Trung Quốc, Cao Hành Kiện, Nôben văn học, anh mặc cả, chỉ đọc tham luận viết sẵn thôi. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Nguyên mượn được của bạn bè chiếc Toyota V6, nghe đâu là của một cán bộ có cỡ thải ra, vẫn còn tinh tươm, ngon lành. Anh muốn thể hiện mà! Trò đời, tay nào mới giật được mảnh bằng lái chả máu như thế. Nguyên bảo, chiếc xe con ấy sẽ có Đoàn Tử Huyến, Chủ tịch Hội đồng Khoa học TTVHNNĐT và tôi, còn một người nữa sẽ chọn sau. Kinh chưa? Vậy mà lúc lên xe lại thấy ông dịch giả tiếng Nga tóc trắng kín mặt ấy lên xe du lịch. Vì cương vị trưởng đoàn phải ngồi cùng xe với khách hay vì lẽ gì không biết? Chỉ biết có lần Huyến đã cùng với nhà văn Nguyên Ngọc và hai người nữa đi Mai Châu do Nguyên lái. Vậy là thiếu người. Không biết Nguyên rủ, hay ông Tiên tóc trắng - Lại Nguyên Ân giàu tính lãng mạn này thích anh rồi thích luôn cả việc ngồi xe anh lái mà vui vẻ lên xe. Một cô gái nữa - Hồ Khánh Vân, học trò của Nguyên, thạc sĩ lý luận văn học dạy khoa Ngữ văn, Đại học KHXH&NV Tp Hồ Chí Minh. Anh ưu ái mời tôi ngồi hàng ghế trên. Sau gần một giờ đi số 1, nghĩa là số đi khó nhất len lỏi trên đường Trường Chinh vất vả chỉ kém cuộc vạn lý trường chinh bên Trung Quốc, anh mới đưa chúng tôi ra quốc lộ 1, trong khi đó, chiếc xe du lịch chọn đường khác, đã phóng đến tận đẩu tận đâu rồi. Xe người ta dừng lại hay vọt lên, người ngủ gật không hay biết. Đằng này, do lâu không được lái nên chân đạp ga, đạp phanh, nghĩa là đạp máy của Nguyên mỗi lần nhấn xuống là một lần tôi, hoặc chúi đầu về phía trước, hoặc bật ngửa ra phía sau. Tôi bảo cha này chỉ đạp i ngắn là giỏi, chứ i dài, tức là y grếch, nghĩa là i Hy Lạp (bởi do người Hy Lạp nghĩ ra) như Nguyên đố, rồi lại giảng cho tôi thì... đấy. Tôi định đố xem người thông kim bác cổ này có biết ai là người lái xe đầu tiên ở VN được phong anh hùng không? Ai là người đầu tiên và chắc cũng là người lái xe khách cuối cùng được phong anh hùng không? Nhưng thôi để anh tập trung vào tay lái. Có hỏi chắc anh cũng tịt. Cái tên Lộc Văn Trọng, người lái xe ở mặt trận Điện Biên được phong anh hùng và Nguyễn Văn Ngũ, người lái xe khách được truy tặng anh hùng lao động vì đã xả thân cứu hàng chục hành khách khỏi bị chết cháy ở thị trấn Bần Yên Nhân (Hưng Yên) năm xưa chắc xa lạ với anh. Chả dại gì hỏi, các tác giả văn học được giải Noben. Chả dại gì hỏi các nhà văn, các tác phẩm đang là thời sự văn chương trong nước, thế giới... Đâu phải ngẫu nhiên người ta giao cho anh phụ trách Ban Văn học So sánh ở Viện Văn học. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đến Thanh Hóa, ông trời ra một bài sát hạch oái oăm: Xe chạy trong mưa mà không có cần gạt nước. Vô lí, xe nào chả có. Nhưng cái bên lái giở quẻ từ nãy, cứ gạt một cái lại kêu một tiếng như mèo hen. Đến lúc tự dưng - chứ không phải Nguyên chữa - không kêu nữa thì nó chỉ còn nguệch ngoạc, dặt dẹo. Kệ, đường ta ta cứ đi. Nếu dừng lại xiết lại cái ốc chắc được ngay. Nhưng trong tay Nguyên chỉ có mỗi chiếc chìa khóa xe đến cái tuốc nơ vít cũng chẳng biết để đâu. Cứ đi. Được một con dao quăng nữa thì thanh gạt rụng hẳn. Chỉ còn chiếc cần cào vào mặt kính như xua tay, bảo đừng đi, đừng đi. Vào tay đã thạo lái thì dừng xe, tháo bên nọ lắp vào bên kia cũng xong. Đằng này Nguyên gan lì cứ chạy. Tôi đánh mắt nhìn sang, hình như con người mấy năm làm lính trong anh đang lẩm nhẩm câu hát: <em>Thanh niên quê tôi làm chiếc gậy hành quân/ Đặt cho tên gọi là chiếc gậy Trường Sơn.../ Luyện cho tinh thần là chỉ tiến không lui... </em>Tôi chỉ kịp kêu lên: "Kìa, Nguyên!" thì chiếc xe máy với đống người đã lù lù trước mặt, chỉ còn cách chừng một mét. Anh vội đánh tay lái sang trái... Chỉ một tí tì ti nữa là tai họa ập xuống. Sau cú hút chết ấy, anh vẫn bình thản phóng, chỉ thêm lời dặn tôi quan sát kỹ giúp mình, chứng tỏ có lo lắng chút ít. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Vậy mà tối 21/5, trong buổi <em>Giao lưu Nhịp cầu Văn học Hữu nghị</em> ở trường Đại học Vinh chật cứng sinh viên ngữ văn, anh vẫn bảnh bao, tươi rói, duyên dáng và dí dỏm trong vai trò MC. Ngày xưa là Đại học Sư phạm Vinh, nay đã là Đại học Vinh với gần 40.000 học sinh, sinh viên và nghiên cứu sinh với 18 khoa. Riêng khoa Ngữ văn đã ngót 2.000. Tối nay, chỉ hơn 500 sinh viên tiêu biểu cùng các thầy lèn chặt trong hội trường hồ hởi chào đón sự kiện văn học đặc biệt lần đầu tiên diễn ra. Nguyên cùng cô Diệu Thủy, phiên dịch và cũng tham gia dịch cuốn thơ Thụy Điển sang tiếng Việt lên xuống, ra vào, đưa đẩy, độc thoại, nói xa nói gần, mở rộng, so sánh, nắm vững hai điểm này, đi sâu vào điểm khác... khiến các sinh viên (tuyệt đại đa số là nữ) cứ hú hét lên vì khoái! Mấy ngày trước, trong cuộc <em>Hội thảo Dịch thuật trong Xã hội Tri thức</em> với các bạn Thụy Điển và lễ<em> Khai mạc Tuần Văn hóa Thụy Điển tại Việt Nam và giới thiệu thơ Thụy Điển</em> tại Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn VN, có mặt đại sứ Thụy Điển với các quan chức ta, và hôm sau, một cuộc <em>Giao lưu Khám phá Văn học và Con người Việt Nam - Thụy Điển</em> ở Nghi Xuân, Hà Tĩnh trong khu lưu niệm Nguyễn Du, Nguyên cũng thể hiện rất duyên vai trò MC của mình. MC văn chương, ngoài những yêu cầu về ứng xử, về nghệ thuật sử dụng ngôn từ, còn phải có kiến văn rộng, thẩm văn tinh, trí nhớ cực tốt. Anh không chỉ dẫn chương trình trong những cuộc giao lưu văn thơ. Điều khó hơn rất nhiều là Nguyên còn giới thiệu các tác phẩm văn, thơ mới ấn hành. Chính ở đây, phẩm chất của<span> </span>nhà phê bình mới đắc dụng</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Ở đâu chả thế, bao giờ chả thế, các nhà văn đành chịu nước lép trước các nhà thơ. Tôi cứ thin thít như thịt nấu đông, chỉ có mỗi việc chờ gặp một cô sinh viên cao học là Đào Thị Mỹ Dung do TS Biện Minh Điền hướng dẫn, đến chào xã giao, vì Dung lấy bộ tiểu thuyết <em>Luật đời & cha con</em> và <em>Lửa đắng</em> của tôi làm đề tài cho luận văn thạc sĩ. Các nhà thơ Thụy Điển đọc thơ bằng tiếng Thụy Điển, các dịch giả đọc tiếng Việt. Nhà thơ Bằng Việt theo yêu cầu, đọc cả <em>Bếp lửa</em> thời trai trẻ, Nguyên đề nghị anh lại đọc luôn cả <em>Vợ thời @</em>, không còn gì để mất rồi <em>Rượu của Nguyễn Cao Kỳ</em> . Câu chuyện về bài thơ này làm mọi người lặng đi ngẫm nghĩ. Ấy là bữa rượu ở nhà ông Phạm Chuyên, nguyên đại biểu Quốc hội, Thiếu tướng, Giám đốc Công an TP Hà Nội. Nhiều người uống, nhưng có một người nhất định không cầm ly. Vì đấy là rượu của ông Nguyễn Cao Kỳ tặng. Không thể trách người uống. Cũng không thể trách người không uống. Đấy chính là cuộc sống hôm nay. Nhà thơ Trần Ninh Hồ tha hồ tung cánh giang hồ. Nhà thơ Nghiêm Huyền Vũ tuôn trào như mưa rào...</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Sáng sau, cổ khản đặc, Nguyên đánh thức tôi và anh Lại Nguyên Ân dậy sớm, phóng lên núi Quyết, thắp hương ở đền thờ Quang Trung và phóng mắt ngắm toàn cảnh Tp Vinh một bên và sông Lam một bên, rồi mới đi chữa xe. PGS.TS Nguyễn Văn Hạnh, Phó trưởng khoa ngữ văn, dẫn đến một xưởng quen, mãi gần trưa mới xong. Nhưng vừa là thổ công vừa là người cầm lái vĩ đại, Nguyên vẫn quyết định giông thẳng ra Cửa Lò tắm biển. Cả bọn thay đồ xong lại phải mặc vào vì phát hiện ra thợ thay được cái gạt nước thì cửa kính lại kẹt không lên được. Thế nghĩa là không gửi được xe. Thôi, <em>ta ru ta ngậm ngùi </em>rồi Nguyên ơi. Đành kéo nhau ra một bãi tắm cách biệt hẳn khu dân cư, có thế mới đánh xe ra tận mép biển để vừa trông được xe, vừa... tắm tiên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Trong khi ấy, đoàn vào thăm quê Bác. Các nhà thơ Thụy Điển rất xúc động khi được biết Bác vừa là nhà cách mạng, danh nhân văn hóa, vừa là một nhà thơ lớn của VN. Nhân thể ghé thăm ngôi nhà cổ thờ họ của nhà văn Ông Văn Tùng, theo lời mời tha thiết của ông. Các nhà văn Thụy Điển không ngớt trầm trồ trước ngôi nhà gỗ cổ kiển trúc độc đáo, ngon lành ăn ngô non luộc và uống nước chè xanh chủ nhà mời. Sau bữa ăn trưa do lãnh đạo huyện Nam Đàn mời, đoàn lên đường, cả nhà văn Ông Văn Tùng cũng theo ra Hà Nội, tiện thể ông mang theo hai chiếc bình cổ gia bảo, mỗi chiếc giá trị bằng một chiếc ôtô Nhật loại sang. Mới chạy được một thôi đường, do bất cẩn nên vỡ mất một cái. Cả Tây ta đều xuýt xoa tiếc đứt ruột. Chủ nhân chiếc bình thì mặt méo như bị rách. Ông bảo, giờ gắn lại, giỏi ra chỉ được bốn, năm ngàn đô thôi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Muốn các bạn Thụy Điển biết thế nào là đường Hồ Chí Minh nên nhà văn Đoàn Tử Huyến quyết định bỏ quốc lộ 1 quặt vào phía núi. Nắng đổ lửa, gần hai chục người trên chiếc xe du lịch mát rượi nhìn chúng tôi đầy vẻ ái ngại. Nhưng <em>bè lũ bốn tên</em> - như Nguyên gọi (Vân đã trở lại với chúng tôi) vẫn đoàn kết, nhất trí, phấn chấn lên đường. Mặc máy điều hòa hỏng ngay từ lúc đi, chỉ còn quạt gió. Rồi đến quạt gió cũng tịt nốt từ hôm đầu, cửa kính thì không lên được. Chả sao. Xe không kính không phải vì không kính. Kính vào tay Nguyên đã kẹt mất rồi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Tôi vốn không rượu, bia, chè tầu, thuốc lá. Cà phê khoái khẩu cũng không nốt. Vậy mà sáng nay phải uống cà phê, chỉ với mục đích tỉnh táo làm thần hộ mệnh cho Nguyên. Đường về, phía lái nắng táp vào hai anh em Ân, Nguyên. Không gì che chắn, không mũ mãng. Tôi có hai cái kính, kính đa tròng thì không dùng làm gì lúc này, kính đa... dâm thì Nguyên trưng dụng phục vụ cho việc lái. Con đường thẳng tắp, chẳng phải lái tí tẹo nào, Nguyên phóng gần 100 km/h.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Rẽ vào thăm Lam Kinh. Ngẩng lên, có bốn đại tự mà nhà văn bản học Lại Nguyên Ân chỉ đọc được chữ đầu, tôi đọc được chữ cuối. Nhìn mãi, luận mãi vẫn không ra hai chữ giữa. Chỉ tại những đầu óc sùng Hán kỳ cục, viết chữ quốc ngữ theo kiểu chữ vuông. Tôi tức quá xả một hồi cho hả. Là nói những người nghĩ ra trò mèo ấy thôi, không ngờ động đến thánh thần. Ra khỏi cầu đá, nhìn lần nữa cảnh quan tuyệt đẹp mảnh đất phát tích nhà Lê thì bị vấp phải chiếc đinh, người ta đóng để căng dây lát đá xanh lên nền đường cũ. Trông thấy máu thấm nửa bàn chân, một chị Thụy Điển đến hỏi thăm. Cậu lái xe lấy thuốc lá rịt hộ. Đoàn Từ Huyến bảo thôi lên xe to ngồi. Nhưng vì tình bạn vĩ đại và cảm động với Nguyên và sự câu kết của bè lũ bốn tên nên tôi vẫn tập tễnh lên xe con. Nguyên khoái ra mặt. Thế mới là chiến hữu chứ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đến khu vực có hang cá thần ở Thanh Hóa, đường tách làm hai, cả tôi và Nguyên đều không thuộc đường, nhưng tôi vẫn nhắc anh rẽ vào nhánh bên phải, vì nhận ra vạch sơn vàng dù bị rơm phủ đầy đường, vẫn còn từng đoạn ngắn bằng cái đòn gánh. Nguyên không nghe. Kết cục là phải quay lại. Anh tập trung vào tay lái nên im lặng. Để ý thấy ngáp mấy cái, tôi hỏi ngay, buồn ngủ à? Hay nghỉ tí. Anh gan lì không trả lời. </span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đang chạy số 4 ngon lành, cứ thấy chậm dần, rồi số 3 cũng chẳng xong, rồi số 2 cũng không chạy nổi. Rồi chết máy. Rồi gầm gừ sống đi, chết lại. Chạy được mươi cây lại chết. Nguyên cố đề lại vừa nghe ngóng, gượng nhẹ như mơn trớn, dỗ dành cô người tình đỏng đảnh. Anh căng thẳng lắm. Chốc chốc lại lấy khăn tay lau mồ hôi. Anh quá mệt sau hai ngày vật lộn với chiếc xe bất kham. Nếu là xe mới thì đỡ khổ bao nhiêu. Nhưng anh có lập luận của mình, đã lái những chiếc xe cà tàng thế này, thì lái những xe mới ngon ơ. Đố tay nào chỉ quen đi xe mới dám chơi những chiếc xe thế này. Tôi phải làm cho anh đỡ căng thẳng, mệt mỏi, buồn ngủ. Không có gì bỏ miệng ngoài chai nước trắng. Không có cách gì, ngoài việc hát cho anh nghe. Khi thì hát cùng Vân những bài nhiều tâm trạng: <em>Bước chân lẻ loi, Có đôi khi, Phố xa, Tóc gió thôi bay</em>.... Phần nhiều là hát một mình, vì Vân bảo, chú toàn hát những bài độc. Bây giờ không mấy bạn trẻ hát nhạc cổ điển nên không biết Traicopxki cũng có những ca khúc tuyệt vời như <em>Ru con trong bão tố, Bài ca của cô gái trên đồng cỏ</em>... Càng không biết <em>Sông Đanuyp xanh</em> cũng có lời Việt, bởi đó là sáng tác của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước viết từ trước 1945. Hết bài nọ sang bài kia, kể cả hát tếu táo <em>"một chiều, anh Sáu Dân, telephon cho anh Ca Lê Thuần, và dặn rằng, làm kinh tế nhiều thành phần, làm văn hóa một thành phần, cần quán triệt nghe em</em> (nhại theo <em>Lời người ra đi</em> - Trần Hoàn). Hứng lên Nguyên hỏi tôi có biết bài <em>Nguyễn Viết Xuân cả nước yêu thương </em>không, rồi hai anh em cùng cất giọng hát lăng nhăng, <em>qua núi qua khe anh đè em xuống...</em> Vân cười nắc nẻ. Trong hoàn cảnh này, đấy là cách tốt nhất, hay nhất làm cho người ta cười vui để quên hết hiện tại. Anh Lại Nguyên Ân chững chạc, đạo mạo, nghiêm cẩn là thế mà cuối cùng cũng hòa vào nhịp điệu chung cả nhóm, cùng chúng tôi đọc thơ, nghêu ngao <em>Chào em cô gái Lam Hồng</em>...</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Bây giờ xe chỉ còn chạy được số 1. Rồi số 1 cũng chết luôn. Nguyên kiên nhẫn khởi động lại, vào số, nhưng chân ga đạp cứ bỗng đi. Hay tại két nước hết, máy nóng quá. Tớ nhớ một chuyện lính bộ binh phải gom cả nước uống ít ỏi trong bi đông cho lính xe tăng đổ vào két nước cơ mà. "Nhưng mà em không biết két nước ở đâu?" Thì cứ mở nắp máy ra, chả là két nước đây là gì. Nguyên bảo xem nó ghi gì đã, rằng không được mở lúc nóng. Đợi nắp két nước nguội, nhưng cũng không biết mở thế nào. Phải nhờ anh công nhân trong nhóm bảo dưỡng đường bên rừng Cúc Phương mới xong. Cái thứ nước xanh đặc dụng làm mát máy vẫn đầy. Chịu chết. Tôi nhìn anh, có ý phàn nàn, lái xe cái đếch gì mà chẳng biết tí gì máy móc là nghĩa làm sao. Đôi mắt thông minh nheo nheo giải thích, bây giờ lái xe không được học về kỹ thuật, sửa chữa lặt vặt. Hỏng, đưa vào xưởng. Chấm hết.</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><br /><br /><a id="res_218294" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20435.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20435.jpg" border="0" /></a><br />(Nhà văn NBS, tác giả bài viết, đang cùng tài xế PXN săm soi đầu máy chi Toyota V6)<br /><br />Rồi cũng bò về đến Ba Đồi, gặp gara ô tô hẳn hoi. Một anh thợ quần áo lấm lem dầu mỡ đề thử. Máy nổ. Nghe một lúc, lập tức bò vào gầm xe, nằm ngửa vặn vặn tháo tháo... Đúng là công nhân thật. Anh ta mà chữa được thì tôi phải hô, giai cấp công nhân muôn năm. Chỉ không biết, làm thế nào anh ta lãnh đạo được chúng mình thôi. Ai cũng đói ngấu rồi, chú cháu anh Ân đi loanh quanh vẫn không tìm được cái gì nhét vào bụng. Vân bảo để cháu đi... Đi mãi, đi mãi, đến nỗi Nguyên đâm hoảng, trời tối đen, đường vắng tanh, nhỡ có chuyện chẳng lành.... Hơn nửa giờ sau, cháu mang về một... bụng trứng. Mắt ai cũng sáng lên. Tôi nhiều tuổi nhất nên cô cháu lễ phép mời trước. Mắt hau háu, tay run run bóc. Lòng trắng mới lộ ra một khoảng bằng đồng xu năm ngàn chẳng ai muốn dùng, đã vội đưa lên miệng. Không còn kịp rắc tí muối vì Vân vội không xin. Bóc tiếp ngay. Lòng đỏ trứng hiện ra quyến rũ, mời gọi miếng cắn ngập răng. Nhưng sao thế này. Cái lòng đỏ lại quá đỏ, lại méo mó, mẹo mọ trong tay run run chỉ sợ đánh rơi. Ối giời, hóa ra trứng sống, mới chín được cái lòng trắng... Suýt ngất. Thất vọng. Tức tối. Vì quả nào trong tay ba tên kia cũng thơm lừng, chỉ tên già này bất hạnh. Suýt ngất, còn vì tớ bị hạ đường huyết đến nơi rồi đây này. Này, nếu có ngất, bảo ai hà hơi thổi ngạt thì tùy nhé. Phải chú ý đến cân bằng âm dương thì tớ mới tỉnh đấy. Anh Ân thông thái, chắc đọc được cả những ý nghĩ không nói ra và lời dặn dò trước khi ngất của tôi liền mời nửa quả trứng của mình. Thế mà hai tên trẻ tuổi kia cứ chén tì tì hết phần mình, không cần muối! Giá các hắn cũng nhân ái vị tha như ông tiên tóc cước kia có phải tớ được quả rưỡi không?</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Sau hơn một giờ chui xuống, ngóc lên, thử máy không biết bao nhiêu lần, chàng công nhân tuyên bố một câu xanh rờn, cháu chỉ quen chữa xe dầu, loại xe xăng này, có hộp đen, không lần ra được. Giời cao đất dầy ơi! Đáng khóc mà chúng tôi cứ hát tràn. Tay Nguyên lại cầm khóa điện nhẹ nhàng khởi động máy, lại mơn trớn, ve vuốt tay số, lại gài gại chân ga, miệng thầm thì dỗ dành, nổ đi em, kêu lên em, hét lên em cho anh phóng một phát về thẳng Hà Nội nào. Qua điện thọai, biết xe kia đã về từ bao giờ rồi; bọn hắn, Tây ta đang lấy mâm làm gốc, lấy cốc làm rễ, ngửa cổ tu bia lạnh rồi.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Phải nói Nguyên tài thật, tài đến thế là cùng. Thốt nhiên, cô em rẫy lên một cái, bùm bụp vài tiếng rồi từ từ trườn đi, với tốc độ... 5 km/h. Không sao. Khắc đi, khắc đến. Chúng tôi cùng reo lên sung sướng. Với tốc độ này, sáng mai về được đến Hà Nội cũng được. Nhưng rồi, cô em lại ngất lịm đi, chết thẳng cẳng. Nguyên đã dùng tất cả ý chí và nghị lực, kiên trì, nhẫn nại và yêu thương trìu mến hết lòng chiều chuộng cô ả. Vẫn không ăn thua. Đến lúc ấy anh mới đồng ý để tôi gọi xe cứu hộ. <span> </span>Từ Hà Nội đến chỗ chúng tôi sau này mới biết khoảng 80km.<br /><br /><a id="res_218295" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Nghe%20Tinh%205.09%20452.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Nghe%20Tinh%205.09%20452.jpg" border="0" /></a><br />(Trời hỡi, làm sao cho xe chạy!)</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%"><br /><br />Cả <em>bè lũ bốn tên</em> đều coi chờ đợi là một nghệ thuật, nên chuyện càng nở như bắp rang bơ. Rôm rả. Sôi nổi. Hết chuyện nọ sang chuyện kia. Hết giai thoại này sang chuyện làng văn khác. Sẽ nhớ mãi cái <em>ngày đầu chưa quen, đường cày chưa thẳng ngay</em> này của Nguyên. Trong hàng ngàn người cầm bút hôm nay chỉ có rất ít người sống được bằng nhuận bút, càng rất ít người mua được xe bằng nhuận bút. Mai ngày, Nguyên cũng sắm được xe thôi. Lúc ấy anh tha hồ <em>lượn tròn lượn khéo</em>... Ngay lúc ấy, anh đã hẹn chữa xong xe, cuối tuần này <em>bè lũ bốn tên</em> sẽ họp lại làm một chuyến đi khác.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Gần hai giờ sau, chiếc xe Jolie của Nguyễn Hồng Hải, giám đốc một trung tâm sửa chữa ô tô xuất hiện, như một cứu tinh. Lại gần bốn mươi phút sau, chiếc xe cứu hộ mới tới.</span></p><p style="text-indent: 36pt; line-height: 150%; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000; line-height: 150%">Đã sang ngày mới. Trong quán vịt cỏ Vân Đình ở Thị trấn Vân Đình, <em>bè lũ bốn tên </em>đói ngấu, hân hoan vào cuộc nhậu. Nguyên gọi cháo cho tôi ăn trước, trong khi mọi người nhắm vịt nướng với bia. Anh hể hả nhìn tôi, "nhà giáo, nhà báo, nhà văn anh có rồi, nhưng hôm nay 23/5/2009, em chính thức phong anh danh hiệu <em>nhà lơ xe</em>."<br /><br />(Bài đã đăng báo <em>Tiền Phong</em> số ra ngày 1/8/2009, nhưng có cắt gọn. Đây là bản thảo đầy đủ của tác giả NBS).</span></p>
Phạm Xuân Nguyên bè bạn
2009-08-01T16:21:53Z
phamxuannguyen
-
Nghệ sĩ thời chiến (Howard Zinn)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/174403
<div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><a id="res_217914" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Howard%20Zinn.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Howard%20Zinn.jpg" border="0" /></a><br />Khi tôi nghĩ về mối quan hệ giữa nghệ sĩ và xã hội -và đối với tôi vấn đề này bao giờ cũng có thể là gì hơn đang là gì - tôi nghĩ đến cái từ "siêu nghiệm". Đó là một từ tôi chưa bao giờ dùng trước công chúng, nhưng đó là từ duy nhất mà tôi có thể dùng để mô tả điều tôi nghĩ về vai trò của nghệ sĩ. Nói "siêu nghiệm" ý tôi muốn nói nghệ sĩ siêu nghiệm cái tức thì. Siêu nghiệm cái ở đây và bây giờ. Siêu nghiệm sự điên rồ của thế giới. Siêu nghiệm chủ nghĩa khủng bố và chiến tranh. Các nghệ sĩ suy tư, hành động, trình diễn âm nhạc, viết văn ở bên ngoài cái khung mà xã hội đã tạo ra. Nghệ sĩ không thể làm gì nhiều hơn là đưa lại cho chúng ta vẻ đẹp, tiếng cười, sự đam mê, sự ngạc nhiên, và tấn kịch. Tôi không có ý hạ thấp các hoạt động này khi nói nghệ sĩ không thể làm gì hơn những việc đó. Nghệ sĩ không cần phải xin lỗi, bởi vì khi làm những việc đó, nghệ sĩ nói với chúng ta thế giới phải nên như thế nào, ngay cả nếu như bây giờ nó chưa được thế. Nghệ sĩ mang chúng ta thoát khỏi những thời khắc khủng khiếp mà chúng ta trải qua hàng ngày - một số ngày nhiều hơn những ngày khác - bằng cách chỉ cho chúng ta thấy điều gì là có thể. Nhưng nghệ sĩ có thể và cần phải làm hơn thế. Thêm vào việc sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật, nghệ sĩ cũng còn là một công dân và một con người. Cái cách xã hội định phân loại chúng ta khiến tôi hoảng sợ. Tôi là một nhà sử học. Tôi không muốn chỉ là một nhà sử học, nhưng xã hội đã đặt chúng ta vào khuôn khổ. Vâng, nó đã rèn chúng ta: anh là nhà sử, anh là doanh nhân, anh là kỹ sư. Anh hoặc làm nghề này hoặc làm nghề khác. Điều đầu tiên người ta hỏi anh khi gặp ở một bữa tiệc là "Anh làm nghề gì?". Câu hỏi đó có nghĩa là "Anh được phân loại thế nào?" Vấn đề mà mọi người bắt đầu suy nghĩ rốt cuộc họ là ai. Họ là những người chuyên nghiệp về một cái gì đấy. Anh nghe cái từ chuyên nghiệp thường được dùng nhiều. Mọi người nói "Anh cần phải chuyên nghiệp". Cứ mỗi khi nghe thấy cái từ này, tôi lại hơi sợ, bởi vì nó đóng khung con người làm việc bên trong khuôn khổ nghề nghiệp của họ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi đối diện với điều này với tư cách một nhà sử học. Trong cuộc chiến Việt Nam các nhà sử học đã có nhiều lần gặp nhau. Khi cuộc chiến đang sôi sục ở Đông Nam Á, câu hỏi được đặt ra là "Các nhà sử học có nên đưa ra quan điểm về chiến tranh không?". Một cuộc tranh luận lớn đã nổ ra xoay quanh vấn đề này. Một số người đưa ra giải pháp nói rằng "Chúng tôi, các nhà sử học, nghĩ là Mỹ sẽ rút khỏi Việt Nam". Một số khác phản đối. Họ nói "Đây không phải là việc chúng tôi không nghĩ Mỹ sẽ rút quân, nhưng chúng ta chỉ là những nhà sử học. Đó không phải là việc của chúng ta". Thế thì đó là việc của ai? Nhà sử học nói "Đó không phải việc của tôi". Luật sư nói "Đó không phải việc của tôi". Doanh nhân nói "Đó không phải việc của tôi". Vậy đó là việc của ai? Như thế có phải nghĩa là anh phó thác những chuyện quan trọng nhất trên thế giới cho những người điều hành quốc gia? Liệu chúng ta có bị ngu ngốc không? Chúng ta đã chẳng có kinh nghiệm lịch sử để đời khi phó mặc những quyết định quan trọng cho những người ở trong Nhà Trắng, Quốc Hội, Tòa án, và những người nắm vận mệnh nền kinh tế đấy sao?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có những thời điểm lịch sử khi việc học bị dồn nén và căng thẳng hơn những thời điểm khác. Kể từ ngày 11/9/2002, chúng ta đang ở vào một thời điểm như vậy. [...]. Vì thế cái từ "siêu nghiệm" nảy ra trong óc khi tôi nghĩ về vai trò của nghệ sĩ gắn với những vấn đề thời sự. Tôi dùng từ này để gợi ý rằng vai trò của nghệ sĩ là siêu nghiệm sự khôn ngoan ước lệ, siêu nghiệm thế giới quyền uy, siêu nghiệm sự chính thống, vượt khỏi và vượt thoát những điều do chính quyền áp đặt hay những điều được nói ra trên các phương tiện truyền thông. Một số người trong giới nghệ thuật và các ngành nghề khác nghĩ "Được, chúng ta cứ can dự vào. Can dự theo cái cách mà họ bảo chúng ta làm". Anh thấy họ đứng xếp hàng theo cách họ được chờ đợi khi tổng thống yêu cầu họ làm như thế. Và điều đó được lặp lại bởi những người khác trong chính trị. Không biết bao lần tôi đã đọc thấy trên báo chí từ sau 11/9 viết "Chúng ta cần phải đoàn kết lại"? Họ nói thế nghĩa là gì? Tôi cũng muốn chúng ta phải đoàn kết. Nhưng đoàn kết quanh cái gì? Khi mọi người nói chúng ta cần phải đoàn kết, họ muốn tuyên bố công khai hay ngấm ngầm rằng chúng ta cần phải đoàn kết quanh bất kỳ những gì tổng thống bảo chúng ta làm.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phóng viên thời sự đáng tin cậy của CBS Dan Rather là một mỏ neo của quyền uy. Ông ta đã lên truyền hình và tuyên bố "Ông Bush là tổng thống của tôi. Khi ông ấy bảo tôi đứng vào hàng, tôi liền đứng vào hàng". Sau khi nghe câu này của Rather, tôi nghĩ, đây là một nhà báo quan trọng và có uy tín nhưng đã quên mất nguyên tắc đầu tiên của nghề báo: hãy tự mình suy nghĩ. Ông ta đã quên mất điều I.F.Stone, một trong những nhà báo lớn nhất thế kỷ hai mươi, đã có lần nói. Stone vẫn thường viết cho các tờ báo lớn cho tới khi ông nhận ra là ông không được phép nói một số điều. Vì thế ông đã rời bỏ giới truyền thông chính ngạch để lập ra một tờ báo riêng của mình - tờ I.F.Stone's Weekly. Tờ này nổi tiếng vì cung cấp những thông tin mà bạn không thể kiếm được ở đâu khác. Ông được mời dạy cho các lớp báo chí. Ông nói với các sinh viên "Tôi đến để giảng dạy cho các bạn một số điều, nhưng nếu các bạn thực sự muốn trở thành một nhà báo giỏi thì chỉ phải nhớ hai từ: chính quyền dối trá. Không chỉ là chính quyền Mỹ, mà nói chung tất cả các chính quyền là dối trá". Lời phát biểu này nghe ra có vẻ vô chính phủ, nhưng các nhà vô chính phủ cũng có điều gì đó của họ. Họ có quyền hoài nghi và ngờ vực những người nắm giữ quyền lực chính thống, bởi xu hướng của những người nắm giữ quyền lực là dối trá để duy trì quyền lực. Khi Dan Rather nói như vậy, ông ta đã vi phạm lời thề Hippocrat của nghề báo, lời thế đó ngụ ý rằng anh phải tự mình suy nghĩ. Kiểu phát ngôn của Rather lẽ ra chỉ có thể nghe từ nhà báo ở một nước toàn trị, chứ không phải từ một người ở một nước dân chủ. [...]. Việc của nghệ sĩ là siêu nghiệm điều ấy - suy nghĩ vượt ra ngoài những giới hạn của tư duy được phép và dám nói ra những điều không ai khác muốn nói. May sao, trong lịch sử chúng ta đã có những nghệ sĩ dám làm việc này. Tôi nghĩ đến Mark Twain, nhà tiểu thuyết lớn đã viết một loạt truyện được mọi người yêu thích. Khi nước Mỹ gây chiến với Tây Ban Nha năm 1898, Twain đã lên tiếng. Tây Ban Nha đã nhanh chóng bại trận trong cái gọi là "cuộc chiến nhỏ huy hoàng". Nhưng khi nước Mỹ chống lại Philippin, đó không phải là cuộc chiến nhỏ huy hoàng. Đó là một cuộc chiến kéo dài và đáng ghét. Người Philippin muốn tự mình cai quản nước mình. Twain là một trong những giọng nói phản đối cuộc chiến này, một cuộc chiến báo trước nhiều mặt cuộc chiến Việt Nam sau này. Năm 1906 cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm và hàng trăm nghìn người Philippin đã bị chết. Anh sẽ không tìm thấy điều này trong các cuốn sách sử. Quân đội Mỹ được phép tàn sát. Anh có thể gọi đó là hành động khủng bố theo nghĩa những người dân vô tội bị chết như ngả rạ. Sáu trăm đàn ông, phụ nữ và trẻ em đã bị giết. Tổng thống Theodore Roosevelt đã gửi một bức thư cho tướng Leonard Wood, người chỉ huy chiến dịch chống lại những tín đồ Hồi giáo tay không ở miền nam Philippin: "Tôi chúc mừng ngài và các sĩ quan, binh lính của ngài đã xuất sắc đánh bại kẻ thù, như thế là ngài và các quân nhân đã làm vinh dự thêm cho lá quốc kỳ của nước Mỹ". Twain đã lên án Roosevelt. Ông trở thành một trong những người đứng đầu phong trào chống lại cuộc chiến ở Philippin. Ông đã bước ra khỏi vai trò một người kể chuyện để nhảy vào cuộc xung đột. Twain đã dám nói những điều mà nhiều người trong nước không nói. Tất nhiên, ngay tức thì, lòng yêu nước của ông bị nghi vấn. Ngay khi anh nói vượt ra ngoài khuôn khổ, ngay khi anh nói những điều khác với những gì mà giới cầm quyền, giới truyền thông, giới trí thức hàng đầu bảo anh nói, lập tức vấn đề lòng yêu nước của anh lại nổi lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Twain đã viết rất hay về lòng trung thành trong cuốn tiểu thuyết của ông nhan đề "<span style="color: #000000">A Connecticut Yankee in King Arthur's Court": "Anh thấy kiểu lòng trung thành của tôi là trung thành với đất nước, chứ không phải với những thiết chế của nó, hay hệ thống công chức của nó. Đất nước là cái thực tế, cái có thật, cái vĩnh hằng; nó là cái để canh phòng, để chăm lo, và để trung thành; những thiết chế là cái ở ngoài, chúng là quần áo, mà quần áo thì có thể cởi ra, bị rách nát, không còn tiện dụng, không còn giúp cơ thể tránh được rét mướt, bệnh tật, chết chóc. Trung thành với những cái rách nát, hò hét cho những cái rách nát, thờ phụng những cái rách nát, chết cho những cái rách nát - nghĩa là một sự trung thành điên rồ, nó thuần túy là của loài vật; nó thuộc về nền quân chủ, là do nền quân chủ tạo ra; hãy để nền quân chủ giữ lấy nó. Tôi là người Connecticut, nơi Hiến pháp tuyên bố "rằng tất cả quyền lực chính trị là vốn có trong nhân dân và mọi chính quyền là được xây trên quyền lực của nhân dân và được lập ra vì lợi ích của nhân dân; rằng thời nào họ cũng có một quyền không thể phủ nhận và không thể hủy bỏ là thay đổi hình thức chính quyền theo cách họ nghĩ là thích hợp". Tư tưởng về lòng trung thành của Twain có ý nghĩa quan trọng bởi vì trong cuộc tranh luận hiện nay, những ranh giới đã được dựng lên và những phòng tuyến đã được vạch ra. Ai đi ra ngoài ranh giới và phê phán đường lối chính thống thì bị coi là không yêu nước và không trung thành. Khi mọi người đưa ra những lời kết tội như vậy đối với những người khác quan điểm, họ đã quên mất ý nghĩa của lòng trung thành và lòng yêu nước. Lòng yêu nước không có nghĩa là ủng hộ cho chính quyền của bạn. Như Mark Twain đã nói, nó nghĩa là ủng hộ cho đất nước của bạn. Nhà nữ quyền vô chính phủ Emma Goldman từng nói, cũng vào khoảng thời gian như Twain, rằng bà yêu đất nước chứ không phải chính quyền.</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phê phán chính quyền là hành động cao nhất của lòng yêu nước. Nếu ai đó lên án bạn là không yêu nước, bạn hãy nhắc anh ta/chị ta nhớ đến Tuyên ngôn độc lập. Hiển nhiên, ai cũng ca tụng bản Tuyên ngôn khi nó treo trên tường lớp học, nhưng không phải khi nào mọi người cũng đọc nó và hiểu nó. Trong cuộc chiến Việt Nam, người lính bắt buộc phải dán nó lên tường doanh trại. Tuyên ngôn độc lập nói rằng các chính quyền là thứ do con người tạo nên. Chúng là do dân chúng của một nước lập ra để thực hiện một số mục tiêu, thực hiện sự bình đẳng của tất cả mọi người và quyền "Sống, Tự Do và mưu cầu Hạnh Phúc". Và "hễ khi nào mọi hình thức chính quyền làm hỏng những mục đích đó", Tuyên ngôn nói, thì "Quyền của nhân dân là thay thế hoặc bãi bỏ nó để thiết lập [một] chính quyền mới". Đấy là học thuyết dân chủ. Đấy là tư tưởng về dân chủ. Bởi vậy có những thời sẽ là hoàn toàn yêu nước khi chỉ ngón tay về phía chính quyền mà nói rằng nó không được làm những việc nó phải làm để bảo vệ quyền của các công dân được sống, được tự do và được mưu cầu hạnh phúc. Hiện nay ai cũng nói về một thực tế là chúng ta sống trong một thế giới; do quá trình toàn cầu hóa, tất cả chúng ta đều là bộ phận của cùng một hành tinh. Họ nói kiểu như vậy, nhưng nghĩa là gì? Chúng ta phải kiểm tra những tuyên bố của họ. Chúng ta phải nhắc họ nhớ lại rằng những lời của Tuyên ngôn áp dụng không chỉ cho nhân dân ở nước này, mà còn cho nhân dân trên toàn thế giới. Mọi người ở đâu cũng đều có quyền sống, tự do, và mưu cầu hạnh phúc. Khi chính quyền làm hỏng những điều đó thì hành động yêu nước là tỏ thái độ bất đồng và phê phán - làm những việc chúng ta luôn ca ngợi và gọi là anh hùng khi nhìn vào những nhà bất đồng và những nhà phê phán ở các nước toàn trị, những người đã dám cất lên tiếng nói của mình.<br /></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218080" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/The-face-of-war.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/The-face-of-war.jpg" border="0" /></a><br />The-face-of-war (Bộ mặt chiến tranh)<br /><br />Tôi muốn kể ra thêm một số nghệ sĩ nữa cũng đã lên tiếng phản đối chiến tranh. e.e.Cumming và những nhà văn khác đã chống lại Thế chiến I, chống lại cái tinh thần hiếu chiến mà rốt cuộc năm 1917 đã đẩy nước Mỹ vào cuộc chiến. Dân chúng bị dồn vào hàng và lá cờ bay phấp phới. Khi chiến tranh kết thúc, mọi người nhìn vào 10 triệu người bị chết ở châu Âu và hỏi "Tất cả những cái này để làm gì?". Sau giai đoạn đầu cờ bay phấp phới và kèn thúc ầm vang, mọi người bắt đầu nghĩ lại, và nhìn vào những điều khủng khiếp họ đã làm. Trong chiến tranh, bên này hay bên kia đều làm những điều khủng khiếp. Tiếp đó là ý nghĩ thứ hai: Chúng ta đã làm gì vậy? Chúng ta đã thực hiện cái gì vậy? Đấy là điều đã xảy ra sau Thế chiến I. Kinh nghiệm đó của Thế chiến I đã dẫn tới những trang viết của <span style="color: #000000">John Dos Passos, Ford Madox Ford, Ernest Hemingway, và cuốn tiểu thuyết lớn <em>Johnny Got His Gun</em> của Dalton Trumbo. [...]. Điều quan trọng phải nhớ là đối với nhiều người chiến tranh thoạt đầu là tốt bởi vì có cái gì đó khủng khiếp đã được thực hiện và mọi người cảm thấy cái đó là cần phải được thực hiện để trả thù. Chỉ về sau quá trình suy nghĩ và tra vấn mới bắt đầu. [...]. Eugene O'Neill, nhà viết kịch lớn, đã viết cho con trai mình sáu tháng sau trận Trân Châu Cảng, khi cả đất nước bị động viên cho chiến tranh: "Tâm trí bố cứ bị gặm nhấm mãi bởi ý nghĩ rằng tên đồ tể ngu ngốc của cuộc chiến vừa qua đã không dạy được cho con người gì hết, rằng chúng chỉ bơ phờ dồn đống lại các xác chết còn ấm nóng rồi đi nằm, thờ ơ phó mặc tương lai, số phận mình vào tay các cơ quan nhà nước, nơi các viên chức được được đào luyện làm những kẻ mưu mô, xóc đĩa, lá mặt lá trái, bí mật phản bội nhân dân mình; vào tay tầng lớp tư bản tham lam lãnh đạo ngu ngốc đến mức không thấy cái sự tham lam của chúng đã bắt đầu nuốt chửng chúng; vào tay kẻ ma cô thấp hèn nhất là nhà chính trị và kẻ hèn nhát đáng khinh nhất, chỉ biết có công việc, là tên viên chức".</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phải, tôi có lẽ sẽ không bao giờ dùng những lời mạnh mẽ như vậy, nhưng tôi muốn trích dẫn nó khi có người đã nói nó ra. Khi tôi nói về hành động ở ngoài các ranh giới rằng đó là hành động cho chúng ta, tôi nghĩ đến tư tưởng về sức mạnh dân tộc của chúng ta và về thiện tâm dân tộc của chúng ta - tư tưởng rằng chúng ta là siêu cường trên thế giới, và chúng ta xứng đáng được thế là vì chúng ta là nước tốt nhất, chúng ta có tự do dân chủ nhất. Ý nghĩ rằng những điều khủng khiếp được làm cho chúng ta bởi vì chúng ta là tốt nhất - đó không chỉ là một thói tật ngạo mạn, mà còn là một dấu hiệu của sự mất lịch sự. Chúng ta cần phải cúi mình xuống, hạ mình xuống ngang tầm các dân tộc khác trên thế giới. Chúng ta cần phải biết trở lại mặt đất và phải thừa nhận rằng Mỹ đã hành xử trên thế giới theo cái cách mà các nước đế quốc đã làm. Điều này không phải ngạc nhiên gì cả. Chúng ta phải trung thực về đất nước của mình. Nếu chúng ta cần phải có điều gì đó, nếu có điều gì mà một nghệ sĩ cần có - nếu có điều gì mà một công dân cần có - đó lòng trung thực. Chúng ta cần phải biết nhìn vào chính mình, nhìn vào đất nước mình một cách trung thực và sáng rõ. Hễ khi chúng ta phán xét những điều tồi tệ mà mọi người thực hiện ở những nơi khác thì chúng ta cũng phải có ý muốn phán xét những điều tồi tệ mà chính quyền của chúng ta đã làm ở đây.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Langston Hughes, nhà thơ lớn người Mỹ gốc Phi, đã viết một bài thơ nhan đề "Columbia". Đối với ông, "Columbia" nghĩa là nước Mỹ:<span style="color: #000000"></span></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Columbia</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000">,</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con gái yêu của bố</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Từ lâu con đã chẳng còn trinh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chẳng cần phải nói lý do làm gì</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con đã bị cuốn vào vòng hẹn hò trên thế giới</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Ai ai cũng đều biết thế.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con đã ngủ với những ông lớn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Mặc đồ lính</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và con đã lấy đi cuộc sống ngọt ngào</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Của tất cả những người anh em da nâu nhỏ bé</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đóng khố, mặc quần vải</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi họ cưỡng lại</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con thét lên "Hãm hiếp".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Là một con ma cà rồng lớn của thế giới</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sao con không bước ra và nói như thế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Giống như Nhật Bản, Anh quốc, Pháp quốc</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và tất cả những kẻ cuồng dâm quyền lực khác</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đã từ lâu lột bỏ tấm màn sương khói ngây thơ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đến ngồi thẳng trên chiếc giường bom đạn?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Chúng ta sống trong một đất nước giàu có và hùng mạnh, và vâng, một đất nước có những truyền thống vĩ đại như Tuyên ngôn Độc lập và Tuyên ngôn nhân quyền. Nhưng các truyền thống vĩ đại nhất và các kinh nghiệm đáng tự hào nhất không phải đến từ các chính quyền mà đến từ những việc nhân dân Mỹ đã làm khi họ tập hợp lại cùng nhau đấu tranh chống những sự bất công như chế độ nô lệ chẳng hạn. Chúng đến từ những việc người dân lao động đã làm để thay đổi hoàn cảnh sống của mình vì chính quyền chẳng làm gì cả. Thực ra, chính quyền có làm một số việc. Họ gửi quân đội, lực lượng phòng vệ quốc gia và cảnh sát đến câu lạc bộ và bắn các công nhân. Chúng ta phải nghĩ là chúng ta muốn đất nước mình thuộc loại nào trên thế giới và việc nó trở thành một siêu cường có quan trọng với chúng ta lắm không. Chúng ta tự hào về cái gì? Rằng chúng ta là mạnh nhất? Rằng chúng ta là giàu nhất? Rằng chúng ta có nhiều vũ khí hạt nhân nhất? Rằng chúng ta có nhiều ti vi và xe hơi nhất? Đấy có phải là những thứ chúng ta lấy làm tự hào nhất không?<span> </span>Đấy có phải là thực sự mạnh, hay là một cái gì khác?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một trong những nghệ sĩ có tác phẩm tôi nghĩ có tính siêu nghiệm là Joseph Heller, tác giả cuốn <em>Catch-22</em>. Nếu, ngay sau Thế chiến II có ai đó viết một cuốn sách phi hư cấu về những sự mơ hồ của chiến tranh và những sự hung bạo do những chàng trai được coi là tốt gây ra - nếu có ai đó viết ám chỉ rằng "thế hệ lớn nhất", như cách Tom Brokaw gọi nó, không hẳn đã là lớn nhất; rằng cuộc xung đột đã trở nên quá phức tạp, do chiến tranh đã làm hư hỏng bất cứ ai tham gia vào đó, và chẳng bao lâu những chàng trai tốt đã hóa ra những kẻ xấu - thì một cuốn sách như thế sẽ rất khó được in. Có quá nhiều hào quang quanh cuộc chiến đó. Nhưng Heller đã có thể viết ra một tiểu thuyết như <em>Catch-22</em>. Các nghệ sĩ có thể ranh mãnh. Họ có thể chỉ ra những điều khiến anh đi ra ngoài lối tư duy truyền thống bởi vì anh quên mất nó khi đọc truyện. Người ta bảo "Ồ, đây chỉ là truyện thôi mà, chỉ là hư cấu thôi". Nhưng hãy nhớ lại lời Pablo Picasso nói: "Nghệ thuật là sự lừa dối để chúng ta làm nên sự thật". Nghệ thuật rời bỏ hiện thực và tạo ra một cái mà rốt cuộc cho biết về thế giới chính xác hơn cả một bức ảnh chụp.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Joseph Heller là một trong những nhà văn như thế, ông đã biết dùng hư cấu để nói được những điều không dễ nói trong thể loại phi hư cấu. Nhân vật Yossarian của Heller là một phi công ném bom điên khùng. Anh ta điên vì không muốn bay bất kỳ phi vụ nào. Nếu anh ta muốn thả bom thì anh ta đã không điên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuốn tiểu thuyết có đoạn một nhân vật khác là Nately nói chuyện với một ông lão Italia khi ở trong một nhà chứa trên đất Italia. Anh này bối rối khi nghe ông lão nói là Mỹ sẽ thua vì quá mạnh, còn Italia sẽ sống sót vì quá yếu. Đây ông lão không phải nói về chuyện thắng thua trong chiến tranh. Ông ta nói về tiến trình lịch sử. Điều này khiến anh phải nghĩ lại quan niệm của chúng ta về mạnh, yếu. Mạnh bằng cách triển khai sức mạnh của mình đến mọi góc hoàn cầu thì ngày càng trở nên nguy hiểm và kết quả cuối cùng là trở thành kẻ yếu. Ông lão và Nately còn có cuộc trò chuyện thú vị khác về chủ nghĩa dân tộc: "Không có gì phi lý hơn là liều mạng đời mình cho đất nước mình! [Nately] tuyên bố. "Sao lại thế?", ông lão hỏi. "Đất nước nào? Đất nước là một dải đất bị vây quanh bốn mặt bởi các đường biên giới, thường là phi tự nhiên. Người Anh chết cho nước Anh. Người Mỹ chết cho nước Mỹ. Người Đức chết cho nước Đức. Người Nga chết cho nước Nga. Hiện có khoảng năm, sáu chục nước đánh nhau trong cuộc chiến này. Chắc chắn không cần đến nhiều nước phải đáng chết như vậy". Trong <em>Catch-22</em> Heller cũng có một đoạn nói hùng hồn về tác động của chiến tranh đến thường dân. Khi một đội quân của mình chuẩn bị đi thả bom, tướng Peckem giải thích "Họ ném bom xuống một cái làng nhỏ bé không có gì bảo vệ, biến tất cả thành một đống đổ nát". Heller từng là một phi công ném bom. Ông hiểu bản chất của việc ném bom và cái cách người ta thường giả vờ tin là chỉ ném bom vào các mục tiêu quân sự mà thôi. Nhưng thực chất của việc ném bom là anh không bao giờ chỉ ném vào các mục tiêu quân sự. Kurt Vonnegut cũng đã viết một tiểu thuyết về Thế chiến II, cuốn <em><span style="color: #000000">Slaughterhouse-Five</span></em><span style="color: #000000">. Ông viết về cuộc ném bom của quân Anh-Mỹ xuống Dresden khiến khoảng 100.000 thường dân bị chết. Viết về việc này và lên án nó trong loại phi hư cấu là khó, nhưng Vonnegut đã biết cách phơi bày tấn thảm kịch Dresden trong tiểu thuyết.</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc chiến Việt Nam, các nghệ sĩ đã lên tiếng theo nhiều cách khác nhau để chống lại chiến tranh. Nhà thơ Robert Lowell được mời đến Nhà Trắng nhưng ông đã từ chối. Arthur Miller cũng từ chối lời mời đó. Ca sĩ Eartha Kitt được mời đến Nhà Trắng tham dự một sự kiện xã hội vào tháng 1/1968. Đây là một ca sĩ được coi là thờ ơ với cuộc chiến, nhưng tại buổi lễ đó cô đã lên tiếng phản đối nó. Cô đã nói với đệ nhất phu nhân Bird Johnson: "Bà đã gửi phần ưu tú nhất của đất nước này đến làm mồi cho bom đạn và thương tật". Lời phát biểu này đã gây chấn động. Nghệ sĩ không bị đòi hỏi phải làm những việc như vậy. Nhưng các nghệ sĩ đã làm đủ mọi điều trong thời kỳ này để cho thấy rằng họ là những công dân và họ suy nghĩ ngoài khuôn khổ. Họ cho thấy rằng họ vượt ra ngoài sự khôn ngoan sẵn có. Một nghệ sĩ tên là Seymour Chwast đã làm một áp phích được in ra dán khắp nơi. Tấm áp phích rất đơn giản. Nó mang dòng chữ: "Chiến tranh là dịp kinh doanh tốt. Hãy đầu tư con bạn vào".</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một dòng nhạc lớn đã được viết ra và trình diễn trong thời này bởi các nhạc sĩ không chỉ coi mình là người làm nhạc mà còn là những công dân bị những gì đang diễn ra lay động đến mức phải nói lên một điều gì đó. Bob Dyland đã viết bài hát "Những ông chủ chiến tranh": <span style="color: #000000"></span></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Đến đây, này các ông chủ chiến tranh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra súng</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra những máy bay chết người</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra những quả bom lớn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông trốn sau những bức tường</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông nấp sau những bàn ghế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi chỉ muốn các ông biết</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi có thể nhìn thấu mặt nạ các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông chẳng bao giờ làm gì cả</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Mà chỉ làm sự hủy diệt</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông giỡn trò với thế giới của tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Như một thứ đồ chơi nhỏ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông đặt súng vào tay tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và trốn khỏi mắt tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Quay người chạy thật nhanh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi viên đạn lao đi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Giống như Judas thuở xưa</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông dối trá và lừa gạt</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Cuộc chiến tranh thế giới có thể thắng được</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông muốn tôi tin thế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Nhưng tôi nhìn thấu mắt các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Nhìn thấu đầu óc các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Như nhìn thấu dòng nước</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chảy trong mương dưới chân</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông khóa cò súng</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Để người khác đánh nhau</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Rồi các ông quay lại xem</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đống xác người ngày một cao thêm</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông giấu mình trong dinh thự</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi máu những người trai trẻ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chảy ra khỏi thân thể</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và bị chôn trong bùn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông đã rơi vào nỗi sợ tồi tệ nhất</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Là sẽ có lúc bị lật nhào</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sợ những đứa trẻ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sinh ra trên đời</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Vì đe dọa con tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chưa sinh ra và chưa đặt tên</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông thực không đáng với dòng máu</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đang chảy trong huyết quản mình</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi muốn hỏi các ông một câu</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tiền của các ông có đủ nhiều</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Để mua được cho các ông sự tha thứ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Dù các ông nghĩ là có thể</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi lại nghĩ các ông sẽ thấy</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi cái chết tính sổ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tất cả tiền của các ông làm ra</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sẽ không bao giờ mua lại được linh hồn các ông.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Bí quyết hành động một cách tiên nghiệm là suy nghĩ. Những câu hỏi nào là những giọng nói quyền uy không hỏi? Tôi nói ra tất cả những điều này vào lúc việc lên tiếng chống lại việc ném bom Afghanistan và Iraq ít được hưởng ứng. Một sự thật không thể bác bỏ là một nhóm cuồng tín đã giết chết 3.000 người ở New York. Chính quyền đã nhảy từ việc đó đến "Do vậy, chúng ta cần phải ném bom". Chúng ta luôn lấy bạo lực đáp lại bạo lực. Nhưng nếu bạn biết một ít lịch sử khi chuyện này xảy ra, bạn sẽ hỏi "Kết quả là gì?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><span> </span>Điều này sẽ giúp định nghĩa lại cái từ "chủ nghĩa khủng bố". Sự kiện ngày 11/9 là một hành động khủng bố. Nhưng tách nó ra khỏi lịch sử của chủ nghĩa khủng bố sẽ khiến anh lầm lạc một cách nguy hiểm. Hành động khủng bố đó đập ngay vào mặt anh vì nó diễn ra ở sát bên nhà. Nhưng các hành động khủng bố đã và đang diễn ra trên khắp thế giới từ lâu nay. Tôi nói thế không phải để giảm thiểu hay hạ thấp sự khủng khiếp của những gì xảy ra ở New York và Wasshington, mà để mở rộng lòng trắc ẩn của chúng ta vượt ra ngoài sự kiện đó. Nếu không chúng ta sẽ không bao giờ hiểu được cái gì đã xảy ra và chúng ta phải làm gì đối với nó. Khi chúng ta mở rộng câu hỏi và định nghĩa chủ nghĩa khủng bố như là việc giết những người vô tội vì một mục đích chính trị nào đó, khi ấy anh sẽ thấy rằng tất cả mọi loại dân tộc, cũng như các cá nhân và nhóm người, đều dính vào chủ nghĩa khủng bố. Ngoài chủ nghĩa khủng bố của các cá nhân và nhóm người, còn có chủ nghĩa khủng bố quốc gia. Khi các quốc gia tiến hành chủ nghĩa khủng bố, chúng có các phương tiện sử dụng để giết người lớn hơn các cá nhân và tổ chức nhiều.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><span> </span></span><span style="font-size: 14pt">Mỹ phải chịu trách nhiệm về các hành động khủng bố. Khi tôi nói thế, chắc có người sẽ bảo "Ông đang tìm cách hạ thấp những gì đã làm được". Không, tôi hoàn toàn không tìm cách làm vậy. Tôi đang cố gắng mở rộng sự hiểu biết của chúng ta. Mỹ và Anh cần phải chịu trách nhiệm về cái chết của nhiều người vô tội trên thế giới. Chẳng cần phải biết lịch sử lắm cũng đủ thấy điều đó. Hãy nghĩ đến Việt Nam, Lào, Campuchia. Hàng triệu người đã bị chết vì nước Mỹ quan tâm đến "cao su, thiếc và các sản phẩm khác" ở vùng này. Hãy nghĩ đến Trung Phi. Hãy nghĩ đến 200.000 người chết ở Guatemala dưới thời một chính quyền được Mỹ vũ trang và ủng hộ. .. Đến nay, Mỹ đã giết nhiều người ở Afghanistan bằng với số người bị chết ngày 11/9. Có khoảng hàng trăm nghìn người Iraq đã bị chết do cuộc chiến tranh hiện nay và cuộc chiến tranh vùng Vịnh trước đây cũng như do sự trừng phạt mà chúng ta áp đặt và kéo dài. Đây không phải là chuyện mức độ - họ giết chúng ta nhiều hơn hay chúng ta giết họ nhiều hơn. Chúng ta phải thấy tất cả những điều đó là tàn ác và phải nghĩ cách hành động với nó. Anh không thể lấy chiến tranh đáp trả lại một hành động khủng bố, bởi vì khi đó anh sẽ dấn sâu vào loại hành động như những kẻ khủng bố đã làm. Người ta sẽ nghĩ thế này: "Phải, những người vô tội bị chết là điều quá tồi tệ. Nhưng đấy là việc phải làm vì một mục đích quan trọng. Đấy là "thiệt hại phụ". Anh cần phải chấp nhận "thiệt hại phụ" khi anh làm một cái gì đó quan trọng". Đó là cách bọn khủng bố biện hộ cho những việc chúng làm. Đó là cách các dân tộc biện hộ cho những việc họ làm. Tôi yêu cầu mọi chúng ta hãy suy nghĩ cẩn thận và rõ ràng. Vì nếu chúng ta lao vào những hành động khiến cho thế giới trở nên nguy hiểm hơn bây giờ thì về sau chúng ta sẽ hối tiếc là chúng ta đã im lặng quá lâu, không cất lên tiếng nói với tư cách công dân để hỏi "Làm sao chúng ta có thể lần tới gốc rễ của vấn đề này? Lấy bạo lực đáp lại bạo lực có đúng không?" Tất cả chúng ta đều có thể làm một điều gì đó, có thể đặt ra các câu hỏi, có thể lên tiếng.<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Ngân Xuyên</span></strong><span style="font-size: 14pt"> dịch từ tiếng Anh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'"><br />Tác giả</span></strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'">: Howard Zinn (<a href="http://www.howardzinn.org/">http://www.howardzinn.org/</a>) dạy môn khoa học chính trị tại Đại học Boston. Là nhà sử học, nhà viết kịch và nhà hoạt động xã hội, ông có lẽ được biết đến nhất qua tác phẩm <em>A People's History of the United State</em> đã bán được hơn triệu bản. Zinn đã được nhận nhiều giải thưởng cho các tác phẩm của mình, trong đó có Upton Sinclair Award và Lannan Foundation Literary Award for Nonfiction. Ông là nhân vật chính trong phim <em>Howard Zinn: You Can't Be Neutral on a Moving Train</em>. Bộ phim do Matt Damon thực hiện, lần theo cuộc đời Zinn từ một người phụ trách nhân công ở xưởng đóng tàu đến công việc của ông với tư cách nhà khoa học và nhà hoạt động xã hội.</span></div>
<div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><a id="res_217914" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/Howard%20Zinn.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/Howard%20Zinn.jpg" border="0" /></a><br />Khi tôi nghĩ về mối quan hệ giữa nghệ sĩ và xã hội -và đối với tôi vấn đề này bao giờ cũng có thể là gì hơn đang là gì - tôi nghĩ đến cái từ "siêu nghiệm". Đó là một từ tôi chưa bao giờ dùng trước công chúng, nhưng đó là từ duy nhất mà tôi có thể dùng để mô tả điều tôi nghĩ về vai trò của nghệ sĩ. Nói "siêu nghiệm" ý tôi muốn nói nghệ sĩ siêu nghiệm cái tức thì. Siêu nghiệm cái ở đây và bây giờ. Siêu nghiệm sự điên rồ của thế giới. Siêu nghiệm chủ nghĩa khủng bố và chiến tranh. Các nghệ sĩ suy tư, hành động, trình diễn âm nhạc, viết văn ở bên ngoài cái khung mà xã hội đã tạo ra. Nghệ sĩ không thể làm gì nhiều hơn là đưa lại cho chúng ta vẻ đẹp, tiếng cười, sự đam mê, sự ngạc nhiên, và tấn kịch. Tôi không có ý hạ thấp các hoạt động này khi nói nghệ sĩ không thể làm gì hơn những việc đó. Nghệ sĩ không cần phải xin lỗi, bởi vì khi làm những việc đó, nghệ sĩ nói với chúng ta thế giới phải nên như thế nào, ngay cả nếu như bây giờ nó chưa được thế. Nghệ sĩ mang chúng ta thoát khỏi những thời khắc khủng khiếp mà chúng ta trải qua hàng ngày - một số ngày nhiều hơn những ngày khác - bằng cách chỉ cho chúng ta thấy điều gì là có thể. Nhưng nghệ sĩ có thể và cần phải làm hơn thế. Thêm vào việc sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật, nghệ sĩ cũng còn là một công dân và một con người. Cái cách xã hội định phân loại chúng ta khiến tôi hoảng sợ. Tôi là một nhà sử học. Tôi không muốn chỉ là một nhà sử học, nhưng xã hội đã đặt chúng ta vào khuôn khổ. Vâng, nó đã rèn chúng ta: anh là nhà sử, anh là doanh nhân, anh là kỹ sư. Anh hoặc làm nghề này hoặc làm nghề khác. Điều đầu tiên người ta hỏi anh khi gặp ở một bữa tiệc là "Anh làm nghề gì?". Câu hỏi đó có nghĩa là "Anh được phân loại thế nào?" Vấn đề mà mọi người bắt đầu suy nghĩ rốt cuộc họ là ai. Họ là những người chuyên nghiệp về một cái gì đấy. Anh nghe cái từ chuyên nghiệp thường được dùng nhiều. Mọi người nói "Anh cần phải chuyên nghiệp". Cứ mỗi khi nghe thấy cái từ này, tôi lại hơi sợ, bởi vì nó đóng khung con người làm việc bên trong khuôn khổ nghề nghiệp của họ.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi đối diện với điều này với tư cách một nhà sử học. Trong cuộc chiến Việt Nam các nhà sử học đã có nhiều lần gặp nhau. Khi cuộc chiến đang sôi sục ở Đông Nam Á, câu hỏi được đặt ra là "Các nhà sử học có nên đưa ra quan điểm về chiến tranh không?". Một cuộc tranh luận lớn đã nổ ra xoay quanh vấn đề này. Một số người đưa ra giải pháp nói rằng "Chúng tôi, các nhà sử học, nghĩ là Mỹ sẽ rút khỏi Việt Nam". Một số khác phản đối. Họ nói "Đây không phải là việc chúng tôi không nghĩ Mỹ sẽ rút quân, nhưng chúng ta chỉ là những nhà sử học. Đó không phải là việc của chúng ta". Thế thì đó là việc của ai? Nhà sử học nói "Đó không phải việc của tôi". Luật sư nói "Đó không phải việc của tôi". Doanh nhân nói "Đó không phải việc của tôi". Vậy đó là việc của ai? Như thế có phải nghĩa là anh phó thác những chuyện quan trọng nhất trên thế giới cho những người điều hành quốc gia? Liệu chúng ta có bị ngu ngốc không? Chúng ta đã chẳng có kinh nghiệm lịch sử để đời khi phó mặc những quyết định quan trọng cho những người ở trong Nhà Trắng, Quốc Hội, Tòa án, và những người nắm vận mệnh nền kinh tế đấy sao?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có những thời điểm lịch sử khi việc học bị dồn nén và căng thẳng hơn những thời điểm khác. Kể từ ngày 11/9/2002, chúng ta đang ở vào một thời điểm như vậy. [...]. Vì thế cái từ "siêu nghiệm" nảy ra trong óc khi tôi nghĩ về vai trò của nghệ sĩ gắn với những vấn đề thời sự. Tôi dùng từ này để gợi ý rằng vai trò của nghệ sĩ là siêu nghiệm sự khôn ngoan ước lệ, siêu nghiệm thế giới quyền uy, siêu nghiệm sự chính thống, vượt khỏi và vượt thoát những điều do chính quyền áp đặt hay những điều được nói ra trên các phương tiện truyền thông. Một số người trong giới nghệ thuật và các ngành nghề khác nghĩ "Được, chúng ta cứ can dự vào. Can dự theo cái cách mà họ bảo chúng ta làm". Anh thấy họ đứng xếp hàng theo cách họ được chờ đợi khi tổng thống yêu cầu họ làm như thế. Và điều đó được lặp lại bởi những người khác trong chính trị. Không biết bao lần tôi đã đọc thấy trên báo chí từ sau 11/9 viết "Chúng ta cần phải đoàn kết lại"? Họ nói thế nghĩa là gì? Tôi cũng muốn chúng ta phải đoàn kết. Nhưng đoàn kết quanh cái gì? Khi mọi người nói chúng ta cần phải đoàn kết, họ muốn tuyên bố công khai hay ngấm ngầm rằng chúng ta cần phải đoàn kết quanh bất kỳ những gì tổng thống bảo chúng ta làm.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phóng viên thời sự đáng tin cậy của CBS Dan Rather là một mỏ neo của quyền uy. Ông ta đã lên truyền hình và tuyên bố "Ông Bush là tổng thống của tôi. Khi ông ấy bảo tôi đứng vào hàng, tôi liền đứng vào hàng". Sau khi nghe câu này của Rather, tôi nghĩ, đây là một nhà báo quan trọng và có uy tín nhưng đã quên mất nguyên tắc đầu tiên của nghề báo: hãy tự mình suy nghĩ. Ông ta đã quên mất điều I.F.Stone, một trong những nhà báo lớn nhất thế kỷ hai mươi, đã có lần nói. Stone vẫn thường viết cho các tờ báo lớn cho tới khi ông nhận ra là ông không được phép nói một số điều. Vì thế ông đã rời bỏ giới truyền thông chính ngạch để lập ra một tờ báo riêng của mình - tờ I.F.Stone's Weekly. Tờ này nổi tiếng vì cung cấp những thông tin mà bạn không thể kiếm được ở đâu khác. Ông được mời dạy cho các lớp báo chí. Ông nói với các sinh viên "Tôi đến để giảng dạy cho các bạn một số điều, nhưng nếu các bạn thực sự muốn trở thành một nhà báo giỏi thì chỉ phải nhớ hai từ: chính quyền dối trá. Không chỉ là chính quyền Mỹ, mà nói chung tất cả các chính quyền là dối trá". Lời phát biểu này nghe ra có vẻ vô chính phủ, nhưng các nhà vô chính phủ cũng có điều gì đó của họ. Họ có quyền hoài nghi và ngờ vực những người nắm giữ quyền lực chính thống, bởi xu hướng của những người nắm giữ quyền lực là dối trá để duy trì quyền lực. Khi Dan Rather nói như vậy, ông ta đã vi phạm lời thề Hippocrat của nghề báo, lời thế đó ngụ ý rằng anh phải tự mình suy nghĩ. Kiểu phát ngôn của Rather lẽ ra chỉ có thể nghe từ nhà báo ở một nước toàn trị, chứ không phải từ một người ở một nước dân chủ. [...]. Việc của nghệ sĩ là siêu nghiệm điều ấy - suy nghĩ vượt ra ngoài những giới hạn của tư duy được phép và dám nói ra những điều không ai khác muốn nói. May sao, trong lịch sử chúng ta đã có những nghệ sĩ dám làm việc này. Tôi nghĩ đến Mark Twain, nhà tiểu thuyết lớn đã viết một loạt truyện được mọi người yêu thích. Khi nước Mỹ gây chiến với Tây Ban Nha năm 1898, Twain đã lên tiếng. Tây Ban Nha đã nhanh chóng bại trận trong cái gọi là "cuộc chiến nhỏ huy hoàng". Nhưng khi nước Mỹ chống lại Philippin, đó không phải là cuộc chiến nhỏ huy hoàng. Đó là một cuộc chiến kéo dài và đáng ghét. Người Philippin muốn tự mình cai quản nước mình. Twain là một trong những giọng nói phản đối cuộc chiến này, một cuộc chiến báo trước nhiều mặt cuộc chiến Việt Nam sau này. Năm 1906 cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm và hàng trăm nghìn người Philippin đã bị chết. Anh sẽ không tìm thấy điều này trong các cuốn sách sử. Quân đội Mỹ được phép tàn sát. Anh có thể gọi đó là hành động khủng bố theo nghĩa những người dân vô tội bị chết như ngả rạ. Sáu trăm đàn ông, phụ nữ và trẻ em đã bị giết. Tổng thống Theodore Roosevelt đã gửi một bức thư cho tướng Leonard Wood, người chỉ huy chiến dịch chống lại những tín đồ Hồi giáo tay không ở miền nam Philippin: "Tôi chúc mừng ngài và các sĩ quan, binh lính của ngài đã xuất sắc đánh bại kẻ thù, như thế là ngài và các quân nhân đã làm vinh dự thêm cho lá quốc kỳ của nước Mỹ". Twain đã lên án Roosevelt. Ông trở thành một trong những người đứng đầu phong trào chống lại cuộc chiến ở Philippin. Ông đã bước ra khỏi vai trò một người kể chuyện để nhảy vào cuộc xung đột. Twain đã dám nói những điều mà nhiều người trong nước không nói. Tất nhiên, ngay tức thì, lòng yêu nước của ông bị nghi vấn. Ngay khi anh nói vượt ra ngoài khuôn khổ, ngay khi anh nói những điều khác với những gì mà giới cầm quyền, giới truyền thông, giới trí thức hàng đầu bảo anh nói, lập tức vấn đề lòng yêu nước của anh lại nổi lên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Twain đã viết rất hay về lòng trung thành trong cuốn tiểu thuyết của ông nhan đề "<span style="color: #000000">A Connecticut Yankee in King Arthur's Court": "Anh thấy kiểu lòng trung thành của tôi là trung thành với đất nước, chứ không phải với những thiết chế của nó, hay hệ thống công chức của nó. Đất nước là cái thực tế, cái có thật, cái vĩnh hằng; nó là cái để canh phòng, để chăm lo, và để trung thành; những thiết chế là cái ở ngoài, chúng là quần áo, mà quần áo thì có thể cởi ra, bị rách nát, không còn tiện dụng, không còn giúp cơ thể tránh được rét mướt, bệnh tật, chết chóc. Trung thành với những cái rách nát, hò hét cho những cái rách nát, thờ phụng những cái rách nát, chết cho những cái rách nát - nghĩa là một sự trung thành điên rồ, nó thuần túy là của loài vật; nó thuộc về nền quân chủ, là do nền quân chủ tạo ra; hãy để nền quân chủ giữ lấy nó. Tôi là người Connecticut, nơi Hiến pháp tuyên bố "rằng tất cả quyền lực chính trị là vốn có trong nhân dân và mọi chính quyền là được xây trên quyền lực của nhân dân và được lập ra vì lợi ích của nhân dân; rằng thời nào họ cũng có một quyền không thể phủ nhận và không thể hủy bỏ là thay đổi hình thức chính quyền theo cách họ nghĩ là thích hợp". Tư tưởng về lòng trung thành của Twain có ý nghĩa quan trọng bởi vì trong cuộc tranh luận hiện nay, những ranh giới đã được dựng lên và những phòng tuyến đã được vạch ra. Ai đi ra ngoài ranh giới và phê phán đường lối chính thống thì bị coi là không yêu nước và không trung thành. Khi mọi người đưa ra những lời kết tội như vậy đối với những người khác quan điểm, họ đã quên mất ý nghĩa của lòng trung thành và lòng yêu nước. Lòng yêu nước không có nghĩa là ủng hộ cho chính quyền của bạn. Như Mark Twain đã nói, nó nghĩa là ủng hộ cho đất nước của bạn. Nhà nữ quyền vô chính phủ Emma Goldman từng nói, cũng vào khoảng thời gian như Twain, rằng bà yêu đất nước chứ không phải chính quyền.</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phê phán chính quyền là hành động cao nhất của lòng yêu nước. Nếu ai đó lên án bạn là không yêu nước, bạn hãy nhắc anh ta/chị ta nhớ đến Tuyên ngôn độc lập. Hiển nhiên, ai cũng ca tụng bản Tuyên ngôn khi nó treo trên tường lớp học, nhưng không phải khi nào mọi người cũng đọc nó và hiểu nó. Trong cuộc chiến Việt Nam, người lính bắt buộc phải dán nó lên tường doanh trại. Tuyên ngôn độc lập nói rằng các chính quyền là thứ do con người tạo nên. Chúng là do dân chúng của một nước lập ra để thực hiện một số mục tiêu, thực hiện sự bình đẳng của tất cả mọi người và quyền "Sống, Tự Do và mưu cầu Hạnh Phúc". Và "hễ khi nào mọi hình thức chính quyền làm hỏng những mục đích đó", Tuyên ngôn nói, thì "Quyền của nhân dân là thay thế hoặc bãi bỏ nó để thiết lập [một] chính quyền mới". Đấy là học thuyết dân chủ. Đấy là tư tưởng về dân chủ. Bởi vậy có những thời sẽ là hoàn toàn yêu nước khi chỉ ngón tay về phía chính quyền mà nói rằng nó không được làm những việc nó phải làm để bảo vệ quyền của các công dân được sống, được tự do và được mưu cầu hạnh phúc. Hiện nay ai cũng nói về một thực tế là chúng ta sống trong một thế giới; do quá trình toàn cầu hóa, tất cả chúng ta đều là bộ phận của cùng một hành tinh. Họ nói kiểu như vậy, nhưng nghĩa là gì? Chúng ta phải kiểm tra những tuyên bố của họ. Chúng ta phải nhắc họ nhớ lại rằng những lời của Tuyên ngôn áp dụng không chỉ cho nhân dân ở nước này, mà còn cho nhân dân trên toàn thế giới. Mọi người ở đâu cũng đều có quyền sống, tự do, và mưu cầu hạnh phúc. Khi chính quyền làm hỏng những điều đó thì hành động yêu nước là tỏ thái độ bất đồng và phê phán - làm những việc chúng ta luôn ca ngợi và gọi là anh hùng khi nhìn vào những nhà bất đồng và những nhà phê phán ở các nước toàn trị, những người đã dám cất lên tiếng nói của mình.<br /></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br /><a id="res_218080" href="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/The-face-of-war.jpg"><img src="http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/gallery/1958/previews-med/The-face-of-war.jpg" border="0" /></a><br />The-face-of-war (Bộ mặt chiến tranh)<br /><br />Tôi muốn kể ra thêm một số nghệ sĩ nữa cũng đã lên tiếng phản đối chiến tranh. e.e.Cumming và những nhà văn khác đã chống lại Thế chiến I, chống lại cái tinh thần hiếu chiến mà rốt cuộc năm 1917 đã đẩy nước Mỹ vào cuộc chiến. Dân chúng bị dồn vào hàng và lá cờ bay phấp phới. Khi chiến tranh kết thúc, mọi người nhìn vào 10 triệu người bị chết ở châu Âu và hỏi "Tất cả những cái này để làm gì?". Sau giai đoạn đầu cờ bay phấp phới và kèn thúc ầm vang, mọi người bắt đầu nghĩ lại, và nhìn vào những điều khủng khiếp họ đã làm. Trong chiến tranh, bên này hay bên kia đều làm những điều khủng khiếp. Tiếp đó là ý nghĩ thứ hai: Chúng ta đã làm gì vậy? Chúng ta đã thực hiện cái gì vậy? Đấy là điều đã xảy ra sau Thế chiến I. Kinh nghiệm đó của Thế chiến I đã dẫn tới những trang viết của <span style="color: #000000">John Dos Passos, Ford Madox Ford, Ernest Hemingway, và cuốn tiểu thuyết lớn <em>Johnny Got His Gun</em> của Dalton Trumbo. [...]. Điều quan trọng phải nhớ là đối với nhiều người chiến tranh thoạt đầu là tốt bởi vì có cái gì đó khủng khiếp đã được thực hiện và mọi người cảm thấy cái đó là cần phải được thực hiện để trả thù. Chỉ về sau quá trình suy nghĩ và tra vấn mới bắt đầu. [...]. Eugene O'Neill, nhà viết kịch lớn, đã viết cho con trai mình sáu tháng sau trận Trân Châu Cảng, khi cả đất nước bị động viên cho chiến tranh: "Tâm trí bố cứ bị gặm nhấm mãi bởi ý nghĩ rằng tên đồ tể ngu ngốc của cuộc chiến vừa qua đã không dạy được cho con người gì hết, rằng chúng chỉ bơ phờ dồn đống lại các xác chết còn ấm nóng rồi đi nằm, thờ ơ phó mặc tương lai, số phận mình vào tay các cơ quan nhà nước, nơi các viên chức được được đào luyện làm những kẻ mưu mô, xóc đĩa, lá mặt lá trái, bí mật phản bội nhân dân mình; vào tay tầng lớp tư bản tham lam lãnh đạo ngu ngốc đến mức không thấy cái sự tham lam của chúng đã bắt đầu nuốt chửng chúng; vào tay kẻ ma cô thấp hèn nhất là nhà chính trị và kẻ hèn nhát đáng khinh nhất, chỉ biết có công việc, là tên viên chức".</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Phải, tôi có lẽ sẽ không bao giờ dùng những lời mạnh mẽ như vậy, nhưng tôi muốn trích dẫn nó khi có người đã nói nó ra. Khi tôi nói về hành động ở ngoài các ranh giới rằng đó là hành động cho chúng ta, tôi nghĩ đến tư tưởng về sức mạnh dân tộc của chúng ta và về thiện tâm dân tộc của chúng ta - tư tưởng rằng chúng ta là siêu cường trên thế giới, và chúng ta xứng đáng được thế là vì chúng ta là nước tốt nhất, chúng ta có tự do dân chủ nhất. Ý nghĩ rằng những điều khủng khiếp được làm cho chúng ta bởi vì chúng ta là tốt nhất - đó không chỉ là một thói tật ngạo mạn, mà còn là một dấu hiệu của sự mất lịch sự. Chúng ta cần phải cúi mình xuống, hạ mình xuống ngang tầm các dân tộc khác trên thế giới. Chúng ta cần phải biết trở lại mặt đất và phải thừa nhận rằng Mỹ đã hành xử trên thế giới theo cái cách mà các nước đế quốc đã làm. Điều này không phải ngạc nhiên gì cả. Chúng ta phải trung thực về đất nước của mình. Nếu chúng ta cần phải có điều gì đó, nếu có điều gì mà một nghệ sĩ cần có - nếu có điều gì mà một công dân cần có - đó lòng trung thực. Chúng ta cần phải biết nhìn vào chính mình, nhìn vào đất nước mình một cách trung thực và sáng rõ. Hễ khi chúng ta phán xét những điều tồi tệ mà mọi người thực hiện ở những nơi khác thì chúng ta cũng phải có ý muốn phán xét những điều tồi tệ mà chính quyền của chúng ta đã làm ở đây.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Langston Hughes, nhà thơ lớn người Mỹ gốc Phi, đã viết một bài thơ nhan đề "Columbia". Đối với ông, "Columbia" nghĩa là nước Mỹ:<span style="color: #000000"></span></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Columbia</span><span style="font-size: 14pt; color: #000000">,</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con gái yêu của bố</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Từ lâu con đã chẳng còn trinh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chẳng cần phải nói lý do làm gì</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con đã bị cuốn vào vòng hẹn hò trên thế giới</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Ai ai cũng đều biết thế.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con đã ngủ với những ông lớn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Mặc đồ lính</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và con đã lấy đi cuộc sống ngọt ngào</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Của tất cả những người anh em da nâu nhỏ bé</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đóng khố, mặc quần vải</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi họ cưỡng lại</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Con thét lên "Hãm hiếp".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Là một con ma cà rồng lớn của thế giới</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sao con không bước ra và nói như thế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Giống như Nhật Bản, Anh quốc, Pháp quốc</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và tất cả những kẻ cuồng dâm quyền lực khác</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đã từ lâu lột bỏ tấm màn sương khói ngây thơ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đến ngồi thẳng trên chiếc giường bom đạn?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"><br />Chúng ta sống trong một đất nước giàu có và hùng mạnh, và vâng, một đất nước có những truyền thống vĩ đại như Tuyên ngôn Độc lập và Tuyên ngôn nhân quyền. Nhưng các truyền thống vĩ đại nhất và các kinh nghiệm đáng tự hào nhất không phải đến từ các chính quyền mà đến từ những việc nhân dân Mỹ đã làm khi họ tập hợp lại cùng nhau đấu tranh chống những sự bất công như chế độ nô lệ chẳng hạn. Chúng đến từ những việc người dân lao động đã làm để thay đổi hoàn cảnh sống của mình vì chính quyền chẳng làm gì cả. Thực ra, chính quyền có làm một số việc. Họ gửi quân đội, lực lượng phòng vệ quốc gia và cảnh sát đến câu lạc bộ và bắn các công nhân. Chúng ta phải nghĩ là chúng ta muốn đất nước mình thuộc loại nào trên thế giới và việc nó trở thành một siêu cường có quan trọng với chúng ta lắm không. Chúng ta tự hào về cái gì? Rằng chúng ta là mạnh nhất? Rằng chúng ta là giàu nhất? Rằng chúng ta có nhiều vũ khí hạt nhân nhất? Rằng chúng ta có nhiều ti vi và xe hơi nhất? Đấy có phải là những thứ chúng ta lấy làm tự hào nhất không?<span> </span>Đấy có phải là thực sự mạnh, hay là một cái gì khác?</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một trong những nghệ sĩ có tác phẩm tôi nghĩ có tính siêu nghiệm là Joseph Heller, tác giả cuốn <em>Catch-22</em>. Nếu, ngay sau Thế chiến II có ai đó viết một cuốn sách phi hư cấu về những sự mơ hồ của chiến tranh và những sự hung bạo do những chàng trai được coi là tốt gây ra - nếu có ai đó viết ám chỉ rằng "thế hệ lớn nhất", như cách Tom Brokaw gọi nó, không hẳn đã là lớn nhất; rằng cuộc xung đột đã trở nên quá phức tạp, do chiến tranh đã làm hư hỏng bất cứ ai tham gia vào đó, và chẳng bao lâu những chàng trai tốt đã hóa ra những kẻ xấu - thì một cuốn sách như thế sẽ rất khó được in. Có quá nhiều hào quang quanh cuộc chiến đó. Nhưng Heller đã có thể viết ra một tiểu thuyết như <em>Catch-22</em>. Các nghệ sĩ có thể ranh mãnh. Họ có thể chỉ ra những điều khiến anh đi ra ngoài lối tư duy truyền thống bởi vì anh quên mất nó khi đọc truyện. Người ta bảo "Ồ, đây chỉ là truyện thôi mà, chỉ là hư cấu thôi". Nhưng hãy nhớ lại lời Pablo Picasso nói: "Nghệ thuật là sự lừa dối để chúng ta làm nên sự thật". Nghệ thuật rời bỏ hiện thực và tạo ra một cái mà rốt cuộc cho biết về thế giới chính xác hơn cả một bức ảnh chụp.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Joseph Heller là một trong những nhà văn như thế, ông đã biết dùng hư cấu để nói được những điều không dễ nói trong thể loại phi hư cấu. Nhân vật Yossarian của Heller là một phi công ném bom điên khùng. Anh ta điên vì không muốn bay bất kỳ phi vụ nào. Nếu anh ta muốn thả bom thì anh ta đã không điên.</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuốn tiểu thuyết có đoạn một nhân vật khác là Nately nói chuyện với một ông lão Italia khi ở trong một nhà chứa trên đất Italia. Anh này bối rối khi nghe ông lão nói là Mỹ sẽ thua vì quá mạnh, còn Italia sẽ sống sót vì quá yếu. Đây ông lão không phải nói về chuyện thắng thua trong chiến tranh. Ông ta nói về tiến trình lịch sử. Điều này khiến anh phải nghĩ lại quan niệm của chúng ta về mạnh, yếu. Mạnh bằng cách triển khai sức mạnh của mình đến mọi góc hoàn cầu thì ngày càng trở nên nguy hiểm và kết quả cuối cùng là trở thành kẻ yếu. Ông lão và Nately còn có cuộc trò chuyện thú vị khác về chủ nghĩa dân tộc: "Không có gì phi lý hơn là liều mạng đời mình cho đất nước mình! [Nately] tuyên bố. "Sao lại thế?", ông lão hỏi. "Đất nước nào? Đất nước là một dải đất bị vây quanh bốn mặt bởi các đường biên giới, thường là phi tự nhiên. Người Anh chết cho nước Anh. Người Mỹ chết cho nước Mỹ. Người Đức chết cho nước Đức. Người Nga chết cho nước Nga. Hiện có khoảng năm, sáu chục nước đánh nhau trong cuộc chiến này. Chắc chắn không cần đến nhiều nước phải đáng chết như vậy". Trong <em>Catch-22</em> Heller cũng có một đoạn nói hùng hồn về tác động của chiến tranh đến thường dân. Khi một đội quân của mình chuẩn bị đi thả bom, tướng Peckem giải thích "Họ ném bom xuống một cái làng nhỏ bé không có gì bảo vệ, biến tất cả thành một đống đổ nát". Heller từng là một phi công ném bom. Ông hiểu bản chất của việc ném bom và cái cách người ta thường giả vờ tin là chỉ ném bom vào các mục tiêu quân sự mà thôi. Nhưng thực chất của việc ném bom là anh không bao giờ chỉ ném vào các mục tiêu quân sự. Kurt Vonnegut cũng đã viết một tiểu thuyết về Thế chiến II, cuốn <em><span style="color: #000000">Slaughterhouse-Five</span></em><span style="color: #000000">. Ông viết về cuộc ném bom của quân Anh-Mỹ xuống Dresden khiến khoảng 100.000 thường dân bị chết. Viết về việc này và lên án nó trong loại phi hư cấu là khó, nhưng Vonnegut đã biết cách phơi bày tấn thảm kịch Dresden trong tiểu thuyết.</span></span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc chiến Việt Nam, các nghệ sĩ đã lên tiếng theo nhiều cách khác nhau để chống lại chiến tranh. Nhà thơ Robert Lowell được mời đến Nhà Trắng nhưng ông đã từ chối. Arthur Miller cũng từ chối lời mời đó. Ca sĩ Eartha Kitt được mời đến Nhà Trắng tham dự một sự kiện xã hội vào tháng 1/1968. Đây là một ca sĩ được coi là thờ ơ với cuộc chiến, nhưng tại buổi lễ đó cô đã lên tiếng phản đối nó. Cô đã nói với đệ nhất phu nhân Bird Johnson: "Bà đã gửi phần ưu tú nhất của đất nước này đến làm mồi cho bom đạn và thương tật". Lời phát biểu này đã gây chấn động. Nghệ sĩ không bị đòi hỏi phải làm những việc như vậy. Nhưng các nghệ sĩ đã làm đủ mọi điều trong thời kỳ này để cho thấy rằng họ là những công dân và họ suy nghĩ ngoài khuôn khổ. Họ cho thấy rằng họ vượt ra ngoài sự khôn ngoan sẵn có. Một nghệ sĩ tên là Seymour Chwast đã làm một áp phích được in ra dán khắp nơi. Tấm áp phích rất đơn giản. Nó mang dòng chữ: "Chiến tranh là dịp kinh doanh tốt. Hãy đầu tư con bạn vào".</span></p><p style="text-indent: 36pt; text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một dòng nhạc lớn đã được viết ra và trình diễn trong thời này bởi các nhạc sĩ không chỉ coi mình là người làm nhạc mà còn là những công dân bị những gì đang diễn ra lay động đến mức phải nói lên một điều gì đó. Bob Dyland đã viết bài hát "Những ông chủ chiến tranh": <span style="color: #000000"></span></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Đến đây, này các ông chủ chiến tranh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra súng</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra những máy bay chết người</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông chế ra những quả bom lớn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông trốn sau những bức tường</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông nấp sau những bàn ghế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi chỉ muốn các ông biết</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi có thể nhìn thấu mặt nạ các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông chẳng bao giờ làm gì cả</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Mà chỉ làm sự hủy diệt</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông giỡn trò với thế giới của tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Như một thứ đồ chơi nhỏ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông đặt súng vào tay tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và trốn khỏi mắt tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Quay người chạy thật nhanh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi viên đạn lao đi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Giống như Judas thuở xưa</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông dối trá và lừa gạt</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Cuộc chiến tranh thế giới có thể thắng được</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông muốn tôi tin thế</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Nhưng tôi nhìn thấu mắt các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Nhìn thấu đầu óc các ông</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Như nhìn thấu dòng nước</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chảy trong mương dưới chân</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông khóa cò súng</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Để người khác đánh nhau</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Rồi các ông quay lại xem</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đống xác người ngày một cao thêm</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông giấu mình trong dinh thự</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi máu những người trai trẻ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chảy ra khỏi thân thể</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Và bị chôn trong bùn</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Các ông đã rơi vào nỗi sợ tồi tệ nhất</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Là sẽ có lúc bị lật nhào</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sợ những đứa trẻ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sinh ra trên đời</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Vì đe dọa con tôi</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Chưa sinh ra và chưa đặt tên</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Các ông thực không đáng với dòng máu</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Đang chảy trong huyết quản mình</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi muốn hỏi các ông một câu</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tiền của các ông có đủ nhiều</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Để mua được cho các ông sự tha thứ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Dù các ông nghĩ là có thể</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tôi lại nghĩ các ông sẽ thấy</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Khi cái chết tính sổ</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Tất cả tiền của các ông làm ra</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000">Sẽ không bao giờ mua lại được linh hồn các ông.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><br />Bí quyết hành động một cách tiên nghiệm là suy nghĩ. Những câu hỏi nào là những giọng nói quyền uy không hỏi? Tôi nói ra tất cả những điều này vào lúc việc lên tiếng chống lại việc ném bom Afghanistan và Iraq ít được hưởng ứng. Một sự thật không thể bác bỏ là một nhóm cuồng tín đã giết chết 3.000 người ở New York. Chính quyền đã nhảy từ việc đó đến "Do vậy, chúng ta cần phải ném bom". Chúng ta luôn lấy bạo lực đáp lại bạo lực. Nhưng nếu bạn biết một ít lịch sử khi chuyện này xảy ra, bạn sẽ hỏi "Kết quả là gì?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><span> </span>Điều này sẽ giúp định nghĩa lại cái từ "chủ nghĩa khủng bố". Sự kiện ngày 11/9 là một hành động khủng bố. Nhưng tách nó ra khỏi lịch sử của chủ nghĩa khủng bố sẽ khiến anh lầm lạc một cách nguy hiểm. Hành động khủng bố đó đập ngay vào mặt anh vì nó diễn ra ở sát bên nhà. Nhưng các hành động khủng bố đã và đang diễn ra trên khắp thế giới từ lâu nay. Tôi nói thế không phải để giảm thiểu hay hạ thấp sự khủng khiếp của những gì xảy ra ở New York và Wasshington, mà để mở rộng lòng trắc ẩn của chúng ta vượt ra ngoài sự kiện đó. Nếu không chúng ta sẽ không bao giờ hiểu được cái gì đã xảy ra và chúng ta phải làm gì đối với nó. Khi chúng ta mở rộng câu hỏi và định nghĩa chủ nghĩa khủng bố như là việc giết những người vô tội vì một mục đích chính trị nào đó, khi ấy anh sẽ thấy rằng tất cả mọi loại dân tộc, cũng như các cá nhân và nhóm người, đều dính vào chủ nghĩa khủng bố. Ngoài chủ nghĩa khủng bố của các cá nhân và nhóm người, còn có chủ nghĩa khủng bố quốc gia. Khi các quốc gia tiến hành chủ nghĩa khủng bố, chúng có các phương tiện sử dụng để giết người lớn hơn các cá nhân và tổ chức nhiều.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"><span> </span></span><span style="font-size: 14pt">Mỹ phải chịu trách nhiệm về các hành động khủng bố. Khi tôi nói thế, chắc có người sẽ bảo "Ông đang tìm cách hạ thấp những gì đã làm được". Không, tôi hoàn toàn không tìm cách làm vậy. Tôi đang cố gắng mở rộng sự hiểu biết của chúng ta. Mỹ và Anh cần phải chịu trách nhiệm về cái chết của nhiều người vô tội trên thế giới. Chẳng cần phải biết lịch sử lắm cũng đủ thấy điều đó. Hãy nghĩ đến Việt Nam, Lào, Campuchia. Hàng triệu người đã bị chết vì nước Mỹ quan tâm đến "cao su, thiếc và các sản phẩm khác" ở vùng này. Hãy nghĩ đến Trung Phi. Hãy nghĩ đến 200.000 người chết ở Guatemala dưới thời một chính quyền được Mỹ vũ trang và ủng hộ. .. Đến nay, Mỹ đã giết nhiều người ở Afghanistan bằng với số người bị chết ngày 11/9. Có khoảng hàng trăm nghìn người Iraq đã bị chết do cuộc chiến tranh hiện nay và cuộc chiến tranh vùng Vịnh trước đây cũng như do sự trừng phạt mà chúng ta áp đặt và kéo dài. Đây không phải là chuyện mức độ - họ giết chúng ta nhiều hơn hay chúng ta giết họ nhiều hơn. Chúng ta phải thấy tất cả những điều đó là tàn ác và phải nghĩ cách hành động với nó. Anh không thể lấy chiến tranh đáp trả lại một hành động khủng bố, bởi vì khi đó anh sẽ dấn sâu vào loại hành động như những kẻ khủng bố đã làm. Người ta sẽ nghĩ thế này: "Phải, những người vô tội bị chết là điều quá tồi tệ. Nhưng đấy là việc phải làm vì một mục đích quan trọng. Đấy là "thiệt hại phụ". Anh cần phải chấp nhận "thiệt hại phụ" khi anh làm một cái gì đó quan trọng". Đó là cách bọn khủng bố biện hộ cho những việc chúng làm. Đó là cách các dân tộc biện hộ cho những việc họ làm. Tôi yêu cầu mọi chúng ta hãy suy nghĩ cẩn thận và rõ ràng. Vì nếu chúng ta lao vào những hành động khiến cho thế giới trở nên nguy hiểm hơn bây giờ thì về sau chúng ta sẽ hối tiếc là chúng ta đã im lặng quá lâu, không cất lên tiếng nói với tư cách công dân để hỏi "Làm sao chúng ta có thể lần tới gốc rễ của vấn đề này? Lấy bạo lực đáp lại bạo lực có đúng không?" Tất cả chúng ta đều có thể làm một điều gì đó, có thể đặt ra các câu hỏi, có thể lên tiếng.<br /></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Ngân Xuyên</span></strong><span style="font-size: 14pt"> dịch từ tiếng Anh</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt; color: #000000"></span></p><strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'"><br />Tác giả</span></strong><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'">: Howard Zinn (<a href="http://www.howardzinn.org/">http://www.howardzinn.org/</a>) dạy môn khoa học chính trị tại Đại học Boston. Là nhà sử học, nhà viết kịch và nhà hoạt động xã hội, ông có lẽ được biết đến nhất qua tác phẩm <em>A People's History of the United State</em> đã bán được hơn triệu bản. Zinn đã được nhận nhiều giải thưởng cho các tác phẩm của mình, trong đó có Upton Sinclair Award và Lannan Foundation Literary Award for Nonfiction. Ông là nhân vật chính trong phim <em>Howard Zinn: You Can't Be Neutral on a Moving Train</em>. Bộ phim do Matt Damon thực hiện, lần theo cuộc đời Zinn từ một người phụ trách nhân công ở xưởng đóng tàu đến công việc của ông với tư cách nhà khoa học và nhà hoạt động xã hội.</span></div>
Ngân Xuyên dịch
2009-07-31T08:22:33Z
phamxuannguyen
-
Chế Lan Viên - người đi tìm mặt
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/164779
<em><div align="justify"><em>Hôm nay (19/6) tròn hai mươi năm mất nhà thơ Chế Lan Viên (1920 - 1989). Bài này là bài tôi viết nhanh khi ở Sài Gòn đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông để tham gia một cuộc tưởng nhớ ông lúc ấy. Chế Lan Viên là một hiện tượng văn học đa diện và phức tạp, còn cần phải được khám phá, soi chiếu nhiều chiều. Tôi đưa lại bài viết này cùng hai bài thơ di cảo của ông và một bài thơ của nhà thơ Bùi Minh Quốc như một sự tưởng nhớ Chế Lan Viên sau hai mươi năm ông từ cõi thế.</em></div></em> <p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">Trong <em>Di cảo</em> I, ở trang 81, Chế Lan Viên có bài thơ <br /></span><br /><strong>Tháp Bayon bốn mặt</strong> <br /> <br /><em>Anh là tháp Ba on bốn mặt<br /></em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><em>Giấu đi ba, còn lại đấy là anh</em></span><em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br />Chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc</span></em><em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br />Làm đau ba mặt kia trong cõi ẩn hình</span></em><span style="font-family: 'Times New Roman'"> </span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 106.35pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>(Mùa bệnh 1998)</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%"><br />Sinh thời nhà thơ bài này đã đăng báo. Một năm sau ông qua đời. Con đường thơ của ông đi từ tháp Chàm đến tháp Bayon. Mười sáu tuổi ông hóa mình khóc cho một vương quốc đã tuyệt diệt. Bảy mươi tuổi ông hóa tháp Angkor khóc mình lúc sắp vào "xứ không màu". Chế Lan Viên - ông là ai? Cho đến bây giờ, và chắc lâu sau nữa, ông vẫn là niềm "kinh dị" đối với những người làm văn học và yêu văn học Việt Nam. Ở đây tôi thử đi tìm một câu trả lời.</p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">1. Ông già Chế, dẫu bao thăng trầm thế sự văn chương, vẫn còn lại một chút gì của cậu thiếu niên Chế thuở xưa. Đó là sự tự tin vào tài năng của mình và dám kiêu hãnh khẳng định điều ấy. Trong <em>Di cảo</em> ông nhiều lần dằn vặt mình về cái lẽ tài hèn mọn mà ham làm lớn, thích thành bất tử, đó là chuyện khác. Nhưng chỉ riêng việc dám lấy cái hèn mọn của mình mà so với các bậc khổng lồ tiền nhân khắp cõi, mà đối với trời đất bao la thời gian vô cùng không gian mênh mông, đủ thấy Chế Lan Viên đến cuối đời vẫn nguyên một phẩm chất của giống nghệ sĩ muôn đời: thị tài. Hãy nghe cậu bé Việt lấy họ dân Chàm chưa qua tuổi trăng rằm tung ra những lời có cánh như sau: <em>"Thi sĩ không phải là Người. </em></span><em><span style="font-family: 'Times New Roman'">Nó là Người Mơ, Người Say, Người Điên. Nó là Tiên, là Ma, là Quỷ, là Tinh, là Yêu. Nó thoát Hiện Tại. Nó xối trộn Dĩ Vãng. Nó ôm trùm Tương Lai. Người ta không hiểu được nó vì nó nói những cái vô nghĩa, tuy rằng những cái vô nghĩa hợp lý"</span></em><span style="font-family: 'Times New Roman'">. Cậu bé đó xin tiền của mẹ, của chị in tập thơ đầu tay của mình mà người đời đọc được là phúc cho người đời, khi đó cậu ngồi trên chín tầng mây kêu vọng xuống nhân thế: <em>"A ha, bay ơi, loài người đã hiểu ta rồi!"</em>. Và từ đây, cậu bé đã là ông già, thâm trầm hơn sâu sắc hơn, đến cuối đường ngoái lại cả con đường gật đầu với mình: <em>"Anh là tháp Bayon bốn mặt"</em>. Họa sĩ lớn người Mêhicô Xikâyrốt bảo nhà thơ lớn người Nga Evgeni Evtushenko là có 99 khuôn mặt. Những nghệ sĩ lớn không bao giờ là một mặt cả. Nguyễn Tuân thích nhất câu nhận định về ông là người phức tạp, nghĩa là nhiều mặt. Mặt trong mặt ngoài, mặt trên mặt dưới, mặt phải mặt trái, mặt sấp mặt ngửa, mặt sáng mặt tối, mặt dữ mặt lành, mặt mình mặt ta... Đáng chán nhất là một mặt, nhất là văn học nghệ thuật.</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">2. Nhưng Chế Lan Viên đã chỉ sống với một mặt. Tháp Bayon bốn mặt là Quá Khứ, còn "giấu đi ba, còn lại đấy là anh" là Hiện Tại. Đối diện với cái chết ông đã dũng cảm "lộn trái" mình ra. Định nghĩa về Chế Lan Viên sẽ có nhiều, cả do ông và do người khác đưa ra, nhưng theo tôi đây là định nghĩa thành thực nhất, chính xác nhất và cay đắng nhất của ông về ông. Gần với câu này là cái câu nói về người đóng vai "Anh đóng giả trăm vai, lại đánh mất mình" cũng có thể vận cho cho người thơ. Thành thực giãi bày và thừa nhận những góc khuất đời thật của mình, đó là điểm khả thủ của <em>Di cảo </em>thơ Chế Lan Viên. Vấn đề là tại làm sao như vậy. Có sự lựa chọn ở dây không? Tự do hay ép buộc? Những năm sau 1945 các văn nghệ sĩ trước 1945 hào hứng theo cách mạng đi kháng chiến, tự nguyện làm những cuộc "lột xác", "nhận đường", thanh thản từ bỏ những đứa con tinh thần một thời của mình, nhẹ nhàng cắt khúc quãng đời trước và cuộc đời sau. Nhưng hành trình cách mạng - dân tộc càng đi xa càng thấy không lý gì lại tự mình làm khổ và làm nghèo mình đi như vậy. Lần lần những cái vất đi được âm thầm lấy lại. Hiện tượng văn học sử này gợi nhớ đến một lời khuyên của Gogol không riêng với một đời người cụ thể mà cả với một đời văn thơ, một nền văn học và rộng hơn nữa: "Hãy mang theo tất cả để lên đường khi từ những năm niên thiếu dịu dàng bước vào tuổi trưởng thành khắc khổ, hãy mang theo tất cả xúc cảm của tâm hồn nhân loại, đừng bỏ nó lại dọc đường để rồi sau đó lại nhặt lên". Trong cái thời lãng mạn ngây thơ và nghiệt ngã ấy, Chế Lan Viên có phần quyết liệt chối bỏ mình với tư cách một thi sĩ nhiều hơn các đồng nghiệp khác. Ông bằng lòng sống một mặt, song le "chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc". Trước người ta tưởng ông chỉ có một mặt này. Nay đọc thơ <em>Di cảo</em>, người ta biết ông còn nhiều mặt nữa, tất cả đều mặt thật, duy chỉ ông chọn sống bằng một mặt ấy mà thôi, các mặt khác ẩn chìm chịu đau đớn khi cái mặt ngoài cười nói đủ màu sắc cung bậc. Chế Lan Viên không dừng lại ở đây trên quá trình "phản tỉnh". Ông đã dám lột mặt mình ra, đồng thời ông cũng không che đậy cái động lực khiến ông thuận đeo mặt: bánh vẽ. Và ông không trút bỏ trách nhiệm phần mình trong chuyện này "người khác thấy anh ngồi thì họ cũng ngồi thôi". Đẩy tới một bước mới là câu hỏi gay gắt Ai ? Tôi ? mà ông nhận lấy về mình. Tôi nhớ vào dịp đó (1987) một nhà thơ thế hệ chống Mỹ cũng đã quyết liệt cất tiếng Ai vấn hỏi lịch sử về những thăng trầm khốn khó của dân tộc sau ngày chiến thắng trong một bài thơ thế sự có dẫn một câu thơ của Chế Lan Viên như chứng tích một thời. Hai nhà thơ cùng lúc bật ra một câu hỏi chung nhưng họ đưa ra những câu trả lời khác nhau do dự phần trách nhiệm lịch sử khác nhau.</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">3. Cuối cùng, thời hiện tại của Chế Lan Viên cũng sắp qua. Ông chuẩn bị cho cuộc đời vào miền tương lai vĩnh viễn. Mỗi người có một cách thế chuẩn bị riêng cho cuộc đi này. Xuân Diệu, chẳng hạn, mọi dằn vặt ưu tư đều bỏ lại sau chỉ một chữ yêu không bỏ: "Trong hơi thở chót dâng trời đất, Còn vẫn si tình đến ngất ngư". Chế Lan Viên thì khác. Dù sau khi ông nằm xuống Tố Hữu ngợi ca "Mai sau những cánh đồng thơ lớn, chắc có tro anh bón sắc hồng", nhưng trước phút hát"từ thế chi ca" ông có mối bận tâm khắc khoải. Đó là phải hiện diện đúng mặt mình. Tôi nghĩ ông có nỗi lo hậu thế hiểu sai ông, lo những lớp người sau không thấy đủ bốn mặt Bayon Chế Lan Viên. Xấu tốt hay dở thế nào là việc phán xét của mai hậu, nhưng giờ là lúc không thể giấu mặt được nữa, tháp phải nguyên lại tháp, không phải biến thành trụ cây số bên đường. Chế Lan Viên - người giấu mặt. Và <em>Di cảo </em>thơ<em> </em>là hành trình người đi tìm mặt của Chế Lan Viên. Điều này tăng thêm giá trị cho ông và nói được nhiều với hôm nay. </span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></p><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br /><strong>Sài Gòn 6. 1994<br /> </strong></span><span style="font-family: 'Times New Roman'"><p><span style="font-size: 14pt">Rút từ <em>Di cảo <br /></em></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Trừ đi<br /></strong></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Chế Lan Viên<br /></strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Sau này anh đọc thơ tôi nên nhớ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có phải tôi viết đâu! Một nửa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái cần đưa vào thơ, tôi đã giết rồi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Giết một tiếng đau - giết một tiếng cười</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Giết một kỷ niệm - giết một ước mơ - tôi giết </span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái cánh sắp bay - trước khi tôi viết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tôi giết bão ngoài khơi cho được yên ổn trên bờ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và giết luôn mặt trời lên trên biển - Giết mưa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và giết cả cỏ trong mưa luôn thể</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho nên câu thơ tôi gầy còm như thế</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tôi viết bằng xương thôi, không có thịt của mình</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và thơ này rơi đến tay anh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Anh bảo đấy là tôi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"><span> </span>Không phải!</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nhưng cũng chính là tôi - Người có lỗi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đã phải giết đi bao nhiêu cái</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có khi không có tội như mình</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />(Tạp chí <em>Văn</em>, Paris 1992)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br /><strong><br />Bánh vẽ</strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><strong></strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Chế Lan Viên</strong></span><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cầm lên nhấm nháp</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chả là nếu anh từ chối</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chúng sẽ bảo anh phá rối</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đêm vui</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bảo anh không còn có khả năng nhai</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc...</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thế thì còn dịp đâu nhai thứ thiệt?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như không có gì xảy ra hết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và những người khác thấy anh ngồi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Họ cũng ngồi thôi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nhai nhồm nhoàm</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />(Prométheé 86, Văn học và Dư luận, 8-1991)<br /></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Cảm tác trong đêm Đà Lạt</strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt">(Đọc di cảo thơ Bánh vẽ của Chế Lan Viên)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Bùi Minh Quốc</span><span style="font-size: 14pt"></span></strong></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mấy thi sĩ thế kỷ này ngồi nhồm nhoàm nhai bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà thương vay những thế kỷ vắng anh hùng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Họ thầm biết trên đầu mình có kẻ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tay</span><span style="font-size: 14pt"> vẽ bánh cho người, mồm nhai thứ thiệt ung dung<br /></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Anh ngồi nhắm lai rai, dẫu biết thừa bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bởi sợ bị đưa ra khỏi bữa tiệc linh đình</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái bữa tiệc tù mù mà nức lòng đáo để</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chúc tụng tía lía và ăn uống thật tình</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Cốt một chỗ thôi để có ngày được nhai thứ thiệt</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà kiên trì nhai bánh vẽ rã quai hàm</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thứ thiệt mãi xa vời, chỉ rất gần là cái chết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái chết này là chết thật hay oan?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi rùng mình đọc bài thơ <em>Bánh vẽ</em></span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mỗi chữ tạo lên cột số dặm đời</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thể phách đã an hòa cùng đất mẹ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tinh anh còn lạnh buốt suốt thời tôi</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đà Lạt 13/9/1991</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; line-height: 130%; text-align: justify"> </p></span>
<em><div align="justify"><em>Hôm nay (19/6) tròn hai mươi năm mất nhà thơ Chế Lan Viên (1920 - 1989). Bài này là bài tôi viết nhanh khi ở Sài Gòn đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông để tham gia một cuộc tưởng nhớ ông lúc ấy. Chế Lan Viên là một hiện tượng văn học đa diện và phức tạp, còn cần phải được khám phá, soi chiếu nhiều chiều. Tôi đưa lại bài viết này cùng hai bài thơ di cảo của ông và một bài thơ của nhà thơ Bùi Minh Quốc như một sự tưởng nhớ Chế Lan Viên sau hai mươi năm ông từ cõi thế.</em></div></em> <p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">Trong <em>Di cảo</em> I, ở trang 81, Chế Lan Viên có bài thơ <br /></span><br /><strong>Tháp Bayon bốn mặt</strong> <br /> <br /><em>Anh là tháp Ba on bốn mặt<br /></em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><em>Giấu đi ba, còn lại đấy là anh</em></span><em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br />Chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc</span></em><em><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br />Làm đau ba mặt kia trong cõi ẩn hình</span></em><span style="font-family: 'Times New Roman'"> </span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 106.35pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'"><span> </span>(Mùa bệnh 1998)</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%"><br />Sinh thời nhà thơ bài này đã đăng báo. Một năm sau ông qua đời. Con đường thơ của ông đi từ tháp Chàm đến tháp Bayon. Mười sáu tuổi ông hóa mình khóc cho một vương quốc đã tuyệt diệt. Bảy mươi tuổi ông hóa tháp Angkor khóc mình lúc sắp vào "xứ không màu". Chế Lan Viên - ông là ai? Cho đến bây giờ, và chắc lâu sau nữa, ông vẫn là niềm "kinh dị" đối với những người làm văn học và yêu văn học Việt Nam. Ở đây tôi thử đi tìm một câu trả lời.</p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">1. Ông già Chế, dẫu bao thăng trầm thế sự văn chương, vẫn còn lại một chút gì của cậu thiếu niên Chế thuở xưa. Đó là sự tự tin vào tài năng của mình và dám kiêu hãnh khẳng định điều ấy. Trong <em>Di cảo</em> ông nhiều lần dằn vặt mình về cái lẽ tài hèn mọn mà ham làm lớn, thích thành bất tử, đó là chuyện khác. Nhưng chỉ riêng việc dám lấy cái hèn mọn của mình mà so với các bậc khổng lồ tiền nhân khắp cõi, mà đối với trời đất bao la thời gian vô cùng không gian mênh mông, đủ thấy Chế Lan Viên đến cuối đời vẫn nguyên một phẩm chất của giống nghệ sĩ muôn đời: thị tài. Hãy nghe cậu bé Việt lấy họ dân Chàm chưa qua tuổi trăng rằm tung ra những lời có cánh như sau: <em>"Thi sĩ không phải là Người. </em></span><em><span style="font-family: 'Times New Roman'">Nó là Người Mơ, Người Say, Người Điên. Nó là Tiên, là Ma, là Quỷ, là Tinh, là Yêu. Nó thoát Hiện Tại. Nó xối trộn Dĩ Vãng. Nó ôm trùm Tương Lai. Người ta không hiểu được nó vì nó nói những cái vô nghĩa, tuy rằng những cái vô nghĩa hợp lý"</span></em><span style="font-family: 'Times New Roman'">. Cậu bé đó xin tiền của mẹ, của chị in tập thơ đầu tay của mình mà người đời đọc được là phúc cho người đời, khi đó cậu ngồi trên chín tầng mây kêu vọng xuống nhân thế: <em>"A ha, bay ơi, loài người đã hiểu ta rồi!"</em>. Và từ đây, cậu bé đã là ông già, thâm trầm hơn sâu sắc hơn, đến cuối đường ngoái lại cả con đường gật đầu với mình: <em>"Anh là tháp Bayon bốn mặt"</em>. Họa sĩ lớn người Mêhicô Xikâyrốt bảo nhà thơ lớn người Nga Evgeni Evtushenko là có 99 khuôn mặt. Những nghệ sĩ lớn không bao giờ là một mặt cả. Nguyễn Tuân thích nhất câu nhận định về ông là người phức tạp, nghĩa là nhiều mặt. Mặt trong mặt ngoài, mặt trên mặt dưới, mặt phải mặt trái, mặt sấp mặt ngửa, mặt sáng mặt tối, mặt dữ mặt lành, mặt mình mặt ta... Đáng chán nhất là một mặt, nhất là văn học nghệ thuật.</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">2. Nhưng Chế Lan Viên đã chỉ sống với một mặt. Tháp Bayon bốn mặt là Quá Khứ, còn "giấu đi ba, còn lại đấy là anh" là Hiện Tại. Đối diện với cái chết ông đã dũng cảm "lộn trái" mình ra. Định nghĩa về Chế Lan Viên sẽ có nhiều, cả do ông và do người khác đưa ra, nhưng theo tôi đây là định nghĩa thành thực nhất, chính xác nhất và cay đắng nhất của ông về ông. Gần với câu này là cái câu nói về người đóng vai "Anh đóng giả trăm vai, lại đánh mất mình" cũng có thể vận cho cho người thơ. Thành thực giãi bày và thừa nhận những góc khuất đời thật của mình, đó là điểm khả thủ của <em>Di cảo </em>thơ Chế Lan Viên. Vấn đề là tại làm sao như vậy. Có sự lựa chọn ở dây không? Tự do hay ép buộc? Những năm sau 1945 các văn nghệ sĩ trước 1945 hào hứng theo cách mạng đi kháng chiến, tự nguyện làm những cuộc "lột xác", "nhận đường", thanh thản từ bỏ những đứa con tinh thần một thời của mình, nhẹ nhàng cắt khúc quãng đời trước và cuộc đời sau. Nhưng hành trình cách mạng - dân tộc càng đi xa càng thấy không lý gì lại tự mình làm khổ và làm nghèo mình đi như vậy. Lần lần những cái vất đi được âm thầm lấy lại. Hiện tượng văn học sử này gợi nhớ đến một lời khuyên của Gogol không riêng với một đời người cụ thể mà cả với một đời văn thơ, một nền văn học và rộng hơn nữa: "Hãy mang theo tất cả để lên đường khi từ những năm niên thiếu dịu dàng bước vào tuổi trưởng thành khắc khổ, hãy mang theo tất cả xúc cảm của tâm hồn nhân loại, đừng bỏ nó lại dọc đường để rồi sau đó lại nhặt lên". Trong cái thời lãng mạn ngây thơ và nghiệt ngã ấy, Chế Lan Viên có phần quyết liệt chối bỏ mình với tư cách một thi sĩ nhiều hơn các đồng nghiệp khác. Ông bằng lòng sống một mặt, song le "chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc". Trước người ta tưởng ông chỉ có một mặt này. Nay đọc thơ <em>Di cảo</em>, người ta biết ông còn nhiều mặt nữa, tất cả đều mặt thật, duy chỉ ông chọn sống bằng một mặt ấy mà thôi, các mặt khác ẩn chìm chịu đau đớn khi cái mặt ngoài cười nói đủ màu sắc cung bậc. Chế Lan Viên không dừng lại ở đây trên quá trình "phản tỉnh". Ông đã dám lột mặt mình ra, đồng thời ông cũng không che đậy cái động lực khiến ông thuận đeo mặt: bánh vẽ. Và ông không trút bỏ trách nhiệm phần mình trong chuyện này "người khác thấy anh ngồi thì họ cũng ngồi thôi". Đẩy tới một bước mới là câu hỏi gay gắt Ai ? Tôi ? mà ông nhận lấy về mình. Tôi nhớ vào dịp đó (1987) một nhà thơ thế hệ chống Mỹ cũng đã quyết liệt cất tiếng Ai vấn hỏi lịch sử về những thăng trầm khốn khó của dân tộc sau ngày chiến thắng trong một bài thơ thế sự có dẫn một câu thơ của Chế Lan Viên như chứng tích một thời. Hai nhà thơ cùng lúc bật ra một câu hỏi chung nhưng họ đưa ra những câu trả lời khác nhau do dự phần trách nhiệm lịch sử khác nhau.</span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; text-indent: 36pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'">3. Cuối cùng, thời hiện tại của Chế Lan Viên cũng sắp qua. Ông chuẩn bị cho cuộc đời vào miền tương lai vĩnh viễn. Mỗi người có một cách thế chuẩn bị riêng cho cuộc đi này. Xuân Diệu, chẳng hạn, mọi dằn vặt ưu tư đều bỏ lại sau chỉ một chữ yêu không bỏ: "Trong hơi thở chót dâng trời đất, Còn vẫn si tình đến ngất ngư". Chế Lan Viên thì khác. Dù sau khi ông nằm xuống Tố Hữu ngợi ca "Mai sau những cánh đồng thơ lớn, chắc có tro anh bón sắc hồng", nhưng trước phút hát"từ thế chi ca" ông có mối bận tâm khắc khoải. Đó là phải hiện diện đúng mặt mình. Tôi nghĩ ông có nỗi lo hậu thế hiểu sai ông, lo những lớp người sau không thấy đủ bốn mặt Bayon Chế Lan Viên. Xấu tốt hay dở thế nào là việc phán xét của mai hậu, nhưng giờ là lúc không thể giấu mặt được nữa, tháp phải nguyên lại tháp, không phải biến thành trụ cây số bên đường. Chế Lan Viên - người giấu mặt. Và <em>Di cảo </em>thơ<em> </em>là hành trình người đi tìm mặt của Chế Lan Viên. Điều này tăng thêm giá trị cho ông và nói được nhiều với hôm nay. </span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; line-height: 130%; text-align: justify"><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></p><span style="font-family: 'Times New Roman'"><br /><strong>Sài Gòn 6. 1994<br /> </strong></span><span style="font-family: 'Times New Roman'"><p><span style="font-size: 14pt">Rút từ <em>Di cảo <br /></em></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Trừ đi<br /></strong></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Chế Lan Viên<br /></strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Sau này anh đọc thơ tôi nên nhớ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có phải tôi viết đâu! Một nửa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái cần đưa vào thơ, tôi đã giết rồi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Giết một tiếng đau - giết một tiếng cười</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Giết một kỷ niệm - giết một ước mơ - tôi giết </span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái cánh sắp bay - trước khi tôi viết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tôi giết bão ngoài khơi cho được yên ổn trên bờ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và giết luôn mặt trời lên trên biển - Giết mưa</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và giết cả cỏ trong mưa luôn thể</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cho nên câu thơ tôi gầy còm như thế</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tôi viết bằng xương thôi, không có thịt của mình</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và thơ này rơi đến tay anh</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Anh bảo đấy là tôi.</span></p><p><span style="font-size: 14pt"><span> </span>Không phải!</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nhưng cũng chính là tôi - Người có lỗi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đã phải giết đi bao nhiêu cái</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Có khi không có tội như mình</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />(Tạp chí <em>Văn</em>, Paris 1992)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br /><strong><br />Bánh vẽ</strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><strong></strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Chế Lan Viên</strong></span><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cầm lên nhấm nháp</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chả là nếu anh từ chối</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chúng sẽ bảo anh phá rối</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Đêm vui</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bảo anh không còn có khả năng nhai</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc...</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thế thì còn dịp đâu nhai thứ thiệt?</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Như không có gì xảy ra hết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Và những người khác thấy anh ngồi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Họ cũng ngồi thôi</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Nhai nhồm nhoàm</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />(Prométheé 86, Văn học và Dư luận, 8-1991)<br /></span><span style="font-size: 14pt"><br /><strong>Cảm tác trong đêm Đà Lạt</strong></span></p><p><span style="font-size: 14pt">(Đọc di cảo thơ Bánh vẽ của Chế Lan Viên)</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><strong><span style="font-size: 14pt"><br />Bùi Minh Quốc</span><span style="font-size: 14pt"></span></strong></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Mấy thi sĩ thế kỷ này ngồi nhồm nhoàm nhai bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà thương vay những thế kỷ vắng anh hùng</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Họ thầm biết trên đầu mình có kẻ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tay</span><span style="font-size: 14pt"> vẽ bánh cho người, mồm nhai thứ thiệt ung dung<br /></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Anh ngồi nhắm lai rai, dẫu biết thừa bánh vẽ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Bởi sợ bị đưa ra khỏi bữa tiệc linh đình</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái bữa tiệc tù mù mà nức lòng đáo để</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Chúc tụng tía lía và ăn uống thật tình</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Cốt một chỗ thôi để có ngày được nhai thứ thiệt</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mà kiên trì nhai bánh vẽ rã quai hàm</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thứ thiệt mãi xa vời, chỉ rất gần là cái chết</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Cái chết này là chết thật hay oan?</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Tôi rùng mình đọc bài thơ <em>Bánh vẽ</em></span></p><p><span style="font-size: 14pt">Mỗi chữ tạo lên cột số dặm đời</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Thể phách đã an hòa cùng đất mẹ</span></p><p><span style="font-size: 14pt">Tinh anh còn lạnh buốt suốt thời tôi</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"><br />Đà Lạt 13/9/1991</span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="margin: 2pt 0cm 3pt; line-height: 130%; text-align: justify"> </p></span>
Phạm Xuân Nguyên phê bình, nghiên cứu
2009-06-19T07:13:26Z
phamxuannguyen
-
Xa lộ thông tin chỉ còn lề phải (Thiện Ý, tiếp theo)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/164276
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức mời nhà báo Thép Mới cùng thảo luận tìm cho <em>Tuổi Trẻ</em> phương châm phát triển gồm 3 từ: Đỏ, Trẻ, Sài Gòn. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> không lâu sau đã được bạn đọc vồ vập. Ban đầu bạn đọc của nó là sinh viên, học sinh, người lao động, dần dần nó giành cả bạn đọc là cán bộ, đảng viên của báo Đảng, khiến báo chí cả nước nhìn vào nó để học hỏi đổi mới nội dung và hình thức. Tuy vậy những "ông thầy" ở đây đã không được quý trọng. Chị Kim Hạnh, Tổng Biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em> (sau ông Võ Như Lanh), đã từng thổ lộ: Quản lý các anh này luôn bị trên đe dưới búa. Cấp trên thì lo ngại dò xét, còn các anh thì hay đấu tranh khi có những bài bị gác không thỏa đáng. Cuối cùng số đông trong Ban biên tập muốn tòa báo khỏi bị soi mói vì sự có mặt của các nhà báo chế độ cũ. Thế là xảy ra cuộc "di cư" của hai ông thày Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức và kéo theo họ có bảy học trò từ <em>Tuổi Trẻ</em> xin sang <em>Lao Động</em>, đưa tới sự ra đời báo <em>Lao Động Chủ nhật</em> năm 1990 nổi tiếng một thời. Trước đó, báo <em>Lao Động</em> chỉ bán cho các tổ chức công đoàn mua bằng tiền "kinh phí". Sau khi nhóm anh em này về, nhiều cây bút xuất sắc cũng kéo nhau về, biến <em>Lao Động</em> trở thành tờ báo mạnh nhất của báo chí cấp trung ương ở Việt Nam, tấm gương đổi mới cho báo chí cả nước. Tiếc thay nó bị nghiêng đổ bởi một lý do không đâu như đã kể ở trên. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai người góp phần to lớn đổi mới báo chí cách mạng Việt Nam là Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức không được ghi nhận. Ngay ở <em>Tuổi Trẻ</em> những ngày kỷ niệm thành lập báo cũng không ai đánh giá đúng công lao của họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tuy nhiên, khi tự do báo chí chỉ là hình thức thì những cố gắng đổi mới thật ra cũng chỉ là hình thức, không có mấy thực chất. Cái được nổi bật nhất trong những năm đầu đổi mới là đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, quan liêu. Tuy nhiên quan liêu, tham nhũng không hề yếu đi mà càng ngày càng mạnh lên. Sau năm 2000, báo chí lép vế dần trước tham nhũng, cho tới khi xảy ra sự kiện hai nhà báo chống tham nhũng bị bắt, bị xử tù thì thế thượng phong của báo chí chống tham nhũng đã chấm hết.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Qua 20 năm đổi mới, báo chí cách mạng Việt Nam đang đứng trước hiện trạng sau đây:</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">1.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> "Báo chí công cụ" đã làm cho những người làm báo Việt Nam càng ngày càng thụ động, không có suy nghĩ độc lập, thui chột năng lực sáng tạo. Người viết xã luận thì nhai đi nhai lại nghị quyết, bài năm nay na ná bài năm ngoái. Người viết điều tra thì chỉ dựa vào kết luận của cơ quan công an. Một lớp nhà báo thiếu lòng yêu nghề chỉ hám chức tước, bổng lộc. Miệng thì nói phục vụ lý tưởng xã hội chủ nghĩa, thực bụng là nhằm mục tiêu trở thành những ông "quan báo".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong tình trạng đạo đức băng hoại, có không ít nhà báo móc ngoặc làm tiền, trở thành giàu có một cách phi pháp.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ chỗ chỉ làm công cụ của Đảng, báo chí bắt đầu làm công cụ cho các "đại gia", bị họ sai khiến và khinh rẻ. Một phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã bị con rể bà Tư Hường (một đại gia và là bạn của nhiều nhân vật lãnh đạo cao nhất nước) tát giữa tiệc chiêu đãi mừng thành công cuộc thi Hoa hậu Thế giới. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Đinh Thế Huynh có công văn yêu cầu phải làm rõ, xử lý nghiêm vụ này trước pháp luật để bảo vệ nhà báo. Nhưng vụ việc đến nay hơn một năm đã lặng lẽ chìm xuồng.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">2.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Hội nhập quốc tế sâu rộng, bị tấm gương của nhiều nền báo chí tự do tương phản làm cho báo chí Việt Nam lộ rõ sự lạc hậu rất tệ hại trước trào lưu dân chủ, nhân quyền. Một đất nước có hơn 700 tờ báo mà luôn luôn bị các tổ chức nhân quyền quốc tế lên án là không có tự do báo chí. Hiện có gần trăm tờ báo của các Đảng bộ tỉnh, thành phố in ra đem phát không, rồi đem bán ve chai. Nhà báo cộng sản lão thành, ông Nguyễn Văn Trấn, nguyên Vụ trưởng Vụ Tuyên truyền Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng đã phải kêu lên trong quyển sách ông viết có tựa đề <em>Kính gửi Mẹ và Quốc hội</em>: Xin cho được tự do báo chí bằng với thời đô hộ của thực dân Pháp!</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">3.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Tự do kinh tế đã tạo ra lớp doanh nhân đông đảo. Càng ngày càng có nhiều con em của người có tiền được gửi đi du học ở các nước tiên tiến. Xã hội Việt Nam đang hình thành một từng lớp trí thức trung lưu có yêu cầu cao về quyền được thông tin kịp thời, chính xác, đa dạng. Lớp người này phải tìm đến các nguồn thông tin của báo, đài nước ngoài, các tờ báo mạng, các blog. Họ sẽ là lực lượng ngày càng lớn mạnh đòi hỏi một nền báo chí tự do. Trong bài viết "<strong><a href="http://www.talawas.org/?p=1154">Vì sao đạo đức băng hoại</a></strong>", tôi cho rằng đạo đức cách mạng xung khắc với Đổi mới. Nay lại xin nói: Báo chí cách mạng cũng xung khắc với Đổi mới!</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">4.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Để thoát khỏi sự kềm kẹp tự do báo chí, một phong trào viết blog xuất hiện. Có địa chỉ blog được đông đảo người đọc tin cậy tìm đọc như Blog Osin của nhà báo Huy Đức. Một luồng gió tự do từ các blogger đang thổi bùng lòng khát khao quyền được thông tin của nhân dân từ lâu bị bưng bít, khiến cho nổi bức xúc căng lên. "Đây chính là một thứ quyền lực thứ năm." (<em>Thế giới phẳng</em>, Thomas L. Friedman).</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">"Hoàn toàn có tự do, nếu đi đúng lề đường bên phải!"</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói như vậy không khác nào bảo hãy vào nhà giam đi, ở trong đó sẽ tha hồ mà tự do! </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có lẽ, trong công cuộc Đổi mới ở Việt Nam, báo chí là một ngành vận hành theo chiều ngược, tức là càng ngày càng bị siết lại.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Giữa năm 2008, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng truyền đạt ý kiến Bộ Chính trị, gồm mấy ý lớn sau đây:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Kiên quyết không để tư nhân hóa báo chí dưới mọi hình thức và không để tổ chức hoặc cá nhân nào lợi dụng chi phối báo chí để phục vụ lợi ích riêng, gây tổn hại lợi ích đất nước.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Kiên quyết đình chỉ các cơ quan báo chí không chấp hành đúng pháp luật, không thực hiện đúng tôn chỉ mục đích.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Việc xem xét xử lý sai phạm của các cơ quan báo chí phải được thực hiện đồng bộ giữa xử lý kỷ luật về chính quyền đi đôi với xử lý kỷ luật về Đảng, xử lý người trực tiếp có sai phạm gắn với xử lý trách nhiệm của người đứng đầu và người có liên quan.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ tư tưởng chỉ đạo ấy mà có sự lựa chọn Bộ trưởng. Ông Lê Doãn Hợp là mẫu người thích hợp. Ông này ăn nói thô bạo không cần giữ ý: "Tổng biên tập là người của Bộ Thông tin và Truyền thông sau này cắm ở từng tờ báo". (Nhà thơ Hoàng Hưng gọi đây là dòng ý nghĩ đen.) Ông tuyên bố sẽ quản lý chặt cả báo mạng và các blog cá nhân. Là người chỉ huy đạo quân chữ nghĩa của một đất nước ngàn năm văn hiến, nhưng ông ăn nói không cần chọn từ ngữ chuẩn xác, cứ nói văng mạng như một kẻ vô học. Trong cuộc "giao lưu trực tuyến với nhân dân", ông Bộ trưởng đã giải thích quản lý báo chí là: "Quản một cách có lý, bao gồm cả đạo lý và nguyên lý. Đạo lý là ủng hộ người tốt, răn đe người không tốt. Nguyên lý là tạo hành lang cho người ta hành động".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhiều ý kiến trên mạng cho rằng ông nói nghe buồn cười. Nhà báo Thuận Lý có bài viết trên báo <em>Lao Động Cuối tuần</em> góp ý với ông rằng câu nói ấy nghe giống như dạy cho học sinh cấp 1!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sự "quản lý" của ông Hợp theo tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị đã làm cho báo chí cách mạng Việt Nam mấy năm qua có nhiều biểu hiện không bình thường.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Vụ báo chí Nhật Bản đưa tin Công ty PCI của họ hối lộ quan chức Việt Nam Huỳnh Ngọc Sĩ, sau mấy tuần lễ, báo chí Việt Nam vẫn im như thóc không dám đưa tin vì chưa có lệnh Tuyên huấn! Bạn đọc châm biếm hỏi: "Phải chăng công khai sự thật tức là đi ra ngoài hành lang của ông Lê Doãn Hợp?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Vụ khởi tố nữ phóng viên Lan Anh của báo <em>Tuổi Trẻ</em> là mở đầu đánh vào nhà báo chống tiêu cực, đối tượng từ lâu được khuyến khích và bảo vệ. Bị dư luận phản đối dữ dội, vụ án phải đình chỉ, phóng viên Lan Anh thoát nạn. Năm 2008, vụ án khởi tố hằng loạt phóng viên của nhiều tờ báo đưa tin về vụ tham nhũng ở PMU 18 với tội danh "làm lộ bí mật nhà nước và lợi dụng quyền tự do dân chủ".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Cũng như Lan Anh, các nhà báo trong vụ án này đều là những người trung thành với "lý tưởng làm báo cách mạng", quyết lôi bọn tham nhũng ra ánh sáng, làm trong sạch bộ máy Đảng và nhà nước. Nhà báo Nguyễn Việt Chiến ra trước tòa vẫn khăng khăng rằng mình không có tội mà chỉ có quyết tâm chống tham nhũng. Các ban biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em>, <em>Thanh Niên</em> và nhiều đồng nghiệp của họ đã hăm hở viết bài bảo vệ họ. Việc làm đó đã bị dập tắt ngay lập tức. Tất cả báo chí cả nước im phắc cùng một ngày. Tiếp theo là án tù ngồi cho người không tự biết mình có tội (Nguyễn Việt Chiến), tù treo cho người biết nhận tội (Nguyễn Văn Hải). Tiếp theo nữa là tước quyền hành nghề của các phó tổng biên tập, tổng biên tập của các báo <em>Thanh Niên</em>, báo <em>Tuổi Trẻ</em>, những người đã viết bài hoặc duyệt bài bảo vệ những người bị bắt. Nhà báo Uyên Vũ cho rằng vụ tước quyền hành nghề của bảy nhà báo một lúc có thể so sánh với vụ Nhân văn - Giai phẩm, chỉ có điều khác xưa là họ không bị "đấu tố" và "ném đá" bởi các đồng nghiệp!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Phó Tổng biên tập Bùi Thanh của <em>Tuổi Trẻ</em>, một nhà báo đầy "lý tưởng cách mạng" bị cách chức trong vụ này đã ngơ ngác hỏi "Vì sao?", khi nhìn các đồng nghiệp tử tế và trong sáng của mình bị xe cảnh sát đưa vào nhà giam. Ông lại tiếp tục ngây thơ khi viết trên blog: "Đừng nản lòng, hãy vì những trang báo sống động ngày mai, vì bạn đọc của mình!" Trong khi đó, trả lời câu hỏi "Liệu vụ án này có làm sa sút ý chí chống tham nhũng của các nhà báo?" ông Đinh Thế Huynh ủy viên Trung ương Đảng, chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, kiêm Tổng Biên tập báo <em>Nhân Dân</em> tỉnh bơ trả lời: "Làm sao lại có thể sa sút được! Bởi vì chống tham nhũng là một kênh của báo chí cách mạng!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có hai nhận định đáng lưu ý về vụ này là:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Nhà báo Huy Đức cho rằng vụ án cho thấy các nhà báo Việt Nam không có nghiệp vụ báo chí để tiến hành điều tra độc lập mà chỉ dựa vào cơ quan điều tra và tin rằng đó là tư liệu hoàn toàn chính xác. Vụ án cũng cho thấy tư pháp Việt Nam bất cập khi kết tội các nhà báo viết bài bởi động cơ trong sáng không vụ lợi và tin chắc rằng tư liệu mình có trong tay là sự thật.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Ký giả Trần Tiến Dũng cho rằng vụ án này là "Dấu chấm hết của báo chí lý tưởng", bởi nó đã đánh vào những nhà báo tự nguyện làm công cụ của Đảng để thực hiện lý tưởng cách mạng! Ngẫm ra nhận định này không phải không có cơ sở. Thực tế cho thấy tham nhũng đã xâm nhập vào các cấp cao nhất của guồng máy Đảng và Nhà nước khiến cho họ không có cách nào khác là phải bẻ gãy những cây bút công cụ đang chĩa vào chính những ông chủ!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 2008, báo chí Việt Nam vốn ngoan ngoãn với chức năng công cụ, đã bị trừng phạt nặng nề: 6 cơ quan báo chí bị cảnh cáo, 252 trường hợp bị khiển trách, 15 nhà báo bị thu thẻ hành nghề, trong đó có 2 Tổng Biên tập, 4 phó Tổng Biên tập, 6 nhà báo bị khởi tố, 2 nhà báo vào tù.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây, nhà báo, văn nghệ sĩ lại bị trấn áp với tội danh mới, "tội yêu nước"! Đó là vụ ông Nguyễn Trung Dân, phó Tổng Biên tập báo <em>Du Lịch Việt Nam</em>, bị cách chức, thu thẻ nhà báo vì đăng tin bài chống Trung Quốc xâm chiếm Hoàng Sa, Trường Sa. Một số nhà báo, văn nghệ sĩ bị bắt, bị thẩm vấn và gây khó khăn trong cuộc sống vì đã tham gia biểu tình chống Trung Quốc xâm chiếm đảo biển Tổ quốc. Đạo diễn Song Chi, một blogger có nhiều bài viết mạnh mẽ đã phải rời đất nước xin tị nạn chính trị ở Na Uy, được nước này tiếp nhận như là một guest writer (khách văn). Bà Song Chi cho biết sau khi bị bắt vì tội biểu tình chống Trung Quốc bà bị gây khó không thể làm việc được.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đây quả là một bi kịch của báo chí cách mạng Việt Nam!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây nhà báo Nguyễn Chính trong bài viết "<strong><a href="http://www.diendan.org/giot-muc-giot-doi/bao-blog-bau-troi/">Báo và Blog và... Bầu trời</a></strong>" kể rằng 15 năm trước khi ông nói báo <em>Nhân Dân</em> là tờ báo mà nhân dân ít đọc nhất đã bị ông Đinh Thế Huynh, chủ tịch Hội đồng Khoa học báo <em>Nhân Dân</em>, bực dọc vặn lại: "Nói thế là không được! Xin hỏi anh Nguyễn Chính, đó là nhân dân nào?" Nay ông Huynh đã lên Tổng Biên tập và kiêm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng khác. Nhưng báo <em>Nhân Dân</em> thì vẫn giữ vững kỷ lục là tờ báo ít nhân dân mua nhất! Nhà báo Trương Duy Nhất cho rằng không chỉ báo <em>Nhân Dân</em> không có người đọc mà nói chung ngày nay "Đọc báo giấy chán bỏ mẹ!" Bạn đọc Việt Nam, nhất là số người có học, đang tìm đến các tờ báo mạng, các blog.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Đọc báo giấy chán bỏ mẹ!" Đó chính là hậu quả của cách quản lý "hoàn toàn có tự do nếu đi đúng lề bên phải" của ông Lê Doãn Hợp! Hậu quả đó được giảng viên Đại học Sư phạm kiêm nhà báo cấp trung ương Hà Văn Thịnh miêu tả như sau: "Còn nếu quý vị có ai đó đã từng viết báo sẽ biết là rất nhiều câu chữ người ta đọc qua điện thoại cho tôi, và chúng phải có. Vấn đề là ‘lách' như thế nào để rồi người đọc hiểu đến đâu là câu chuyện quá dài... Nói là bồi bút thì cũng phải, không sai đâu. Thế nhưng cần phải lật ngược vấn đề rằng có ai ăn lương hiện nay mà không từng một lần làm bồi bút?".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chao ơi, có đau đớn không, khi chính sách của Đảng cầm quyền từng được tung hô "quang vinh muôn năm" lại biến những người cầm bút của báo chí cách mạng vốn được giao thiên chức "xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng" trở thành những tên bồi bút! Và càng đáng sợ hơn là người ta có thể nói ra điều nhục nhã đó một cách xưng xưng không chút ngượng ngùng! Vậy thì người đọc của dân tộc anh hùng này đang đi theo cái định hướng để trở thành những tên... bồi gì đây?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Điều 19 của ICCPR?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa dân chủ thật là giản dị: "Dân chủ là người dân được mở miệng".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đó chính là tự do ngôn luận. Điều mà cách đây hơn 150 năm, ông Rober Lowe, chính khách người Anh đã miêu tả cụ thể: "Chúng ta nhất định phải nói lên sự thật, đúng như chúng ta thấy, không sợ mọi hậu quả, nhất định không cung cấp chỗ ẩn náu thuận tiện cho những hành vi bất công hay áp chế mà phải lập tức giao chúng cho sự phán xét của thế giới." Hiến pháp đầu tiên năm 1946 của nước Việt Nam độc lập đã ghi nhận tinh thần đó. Luật Báo chí hiện hành cũng có ghi nhận tuy không thật cụ thể: "Thông tin trung thực về mọi mặt của tình hình đất nước và thế giới". Vậy thì tại sao thực tế vận hành của báo chí Việt Nam lại không phải như vậy? Tại sao cứ tiếp tục rập khuôn theo thứ báo chí phản thông tin của Lenin mà ngày nay chính đồng bào Nga của ông cũng kiên quyết từ bỏ? Tại cuộc họp của Hội đồng Nhân quyền hồi tháng 5/2009 có hằng chục đại diện các quốc gia đề nghị Việt Nam thực hiện một phần, hoặc phù hợp, hoặc trùng khớp với Điều 19 Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, như: Gia tăng sự độc lập của truyền thông, cho phép ra báo tư nhân, dỡ bỏ hạn chế internet..., tất cả đều bị Việt Nam bác bỏ. Lạ thay, Việt Nam là quốc gia đã ký cam kết gia nhập Công ước Quốc tế này từ ngày 24 tháng 9 năm 1982! Tại sao vậy? Xin hãy đọc kỹ nội dung điều 19 của Công ước này xem nó chứa đựng những gì nguy hiểm đến nỗi các nhà lãnh đạo Việt Nam phải kiên quyết chối bỏ?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Điều 19 </span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">1. Mọi người đều có quyền giữ quan điểm của mình mà không bị ai can thiệp vào. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">2. Mọi người có quyền tự do ngôn luận. Quyền này bao gồm cả quyền tự do tìm kiếm, nhận và truyền đạt mọi loại tin tức, ý kiến, không phân biệt ranh giới, hình thức tuyên truyền miệng, hoặc bằng bản viết, in, hoặc bằng hình thức nghệ thuật, hoặc thông qua mọi phương tiện đại chúng khác tùy theo sự lựa chọn của họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> 3. Việc thực hiện những điều quy định tại khoản 2 của điều này kèm theo những nghĩa vụ và trách nhiệm đặc biệt. Do đó có thể dẫn đến một số hạn chế nhất định, tuy nhiên những hạn chế này phải được pháp luật quy định và cần thiết để:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Tôn trọng các quyền hoặc uy tín của người khác;</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Bảo vệ an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng sức khỏe hoặc đạo đức của công chúng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">(<em>Các văn kiện quốc tế về quyền con người</em>, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu Quyền Con người biên soạn, Nhà Xuất bản TP Hồ Chí Minh phát hành năm 1997, trang 117)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bạn đọc Việt Nam có thấy Điều 19 có gì đáng sợ? Tôi thấy nó rất cao quý, tin ở con người, tôn trọng con người và tạo điều kiện cho con người đóng góp trí tuệ cho cuộc sống. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn luôn hô hào tìm những biện pháp "đi trước đón đầu" trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, trong khi đó lại từ chối không chịu đi kịp những vấn đề của dân chủ, nhân quyền, không chịu thực hiện tự do báo chí, điều mà Thomas Jefferson đánh giá là "Công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ của con người, nâng con người lên trở thành có lý trí, phẩm hạnh và mang tính xã hội"!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tôi chép vừa xong điều 19 thì bạn tôi điện thoại cho hay, báo <em>Dân Trí</em> vừa đưa tin: Sở Giáo dục Quảng Nam buộc thôi việc cô giáo dạy văn cấp 3 Nguyễn Thị Bích Hạnh, bởi cô đã chỉ cho học sinh cách tự học, tìm tòi phân tích thông tin trên các trang web của talawas, Tiền Vệ. Như vậy là "quyền tự do tìm kiếm, nhận và truyền đạt mọi loại tin tức" ở điều 19 đã không được chấp nhận!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có phải lý do chính là "không để tổ chức hoặc cá nhân nào lợi dụng chi phối báo chí để phục vụ lợi ích riêng, gây tổn hại lợi ích đất nước"? Có lẽ toàn dân Việt Nam đều đồng ý với Bộ Chính trị là phải ngăn chặn mọi hành vi "gây tổn hại lợi ích đất nước". Nhưng tại sao tất cả các quốc gia tiên tiến, hiện đại trên thế giới đều thực hiện điều 19 ấy mà vẫn không bị "gây tổn hại lợi ích đất nước" của họ? Dân tộc ta kém thiên hạ điều gì chứ lòng yêu nước thì đâu có thua ai? Nếu luật pháp Việt Nam chưa đủ chặt chẽ để ngăn chặn các hành vi "lợi dụng chi phối" ấy thì chúng ta nên gấp rút hoàn thiện luật pháp để thực thi cho được Điều 19, sẽ tốt hơn gấp trăm lần cấm đoán! Hay là chúng ta sợ mình không đủ lý lẽ chống lại sự ngụy biện xuyên tạc của kẻ xấu? Trong lịch sử không có chính nhân quân tử nào lại sợ kẻ xấu cả! Ngụy biện xuyên tạc là hành vi mờ ám, chỉ cần soi ánh sáng của sự thật vào là nó sẽ vỡ vụn ngay. Chẳng lẽ chúng ta sợ những ý kiến phản biện? Trong tuyên bố ngày 24 tháng 1 năm 2006, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh có một câu rất hay (đúng ra là có tinh thời đại): "Tôn trọng những ý kiến khác biệt". Tôn trọng ý kiến khác biệt thì phải chấp nhận tranh luận, để tìm ra chân lý! Người lớn, cấp cao chịu làm như vậy không hề hạ thấp mình mà càng được "khẩu phục tâm phục". Nếu như vụ Bauxite được cho công khai tranh biện trên tất cả các báo thì trí tuệ Việt Nam được nhân lên, mọi ngờ vực tan biến và uy tín của lãnh đạo sẽ nâng cao, rất cao. Tại sao Bộ Chính trị không làm như vậy?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bộ Chính trị của khóa 10 này đã có những hành xử đáng lo ngại. Các vị chẳng những không coi trọng nguyện vọng của người dân mà còn nhiều lần bỏ ngoài tai những góp ý, kiến nghị của các bậc đại công thần, đại trí tuệ của chế độ, những người mới hôm qua còn là những bậc thầy cao không với tới đối với họ như Võ Nguyên Giáp, Võ Văn Kiệt... Đáng nói hơn là những kiến nghị của các cụ được nhân dân cả nước đánh giá là rất sáng suốt, hết lòng vì nước vì dân. Hàng ngàn trí thức, hàng vạn người dân hưởng ứng những lá thư tâm huyết của Đại tướng, vậy mà các vị vẫn phớt lờ. Cách hành xử đó tồi tệ và độc đoán nhiều lần so với việc các vua Trần, vua Nguyễn bác bỏ "Thất trảm sớ" của Chu Văn An, "Tám điều cấp cứu" của Nguyễn Trường Tộ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mặc dù vậy, tôi vẫn không muốn tin câu nói này của Frederick Douglass có thể đang ám những người lãnh đạo của nước Việt Nam đã trải qua 64 tuổi dân chủ: "Trong các quyền con người, quyền biểu tỏ ý kiến là nỗi kinh hoàng của các hôn quân bạo chúa, là thứ quyền mà chúng phải ra tay triệt hạ đầu tiên."</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi vẫn cứ muốn tin rằng thời của bạo chúa đã qua từ lâu rồi và chính Đảng Cộng sản Việt Nam từng tự hào góp phần chôn vùi nó ở đất nước này! Tôi vẫn muốn tin rằng nhân dân ta đang thực sự xây dựng một chế độ "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh". Tôi vẫn muốn tin rằng từ Dân chủ trong câu trên có ý nghĩa thực chất chứ không phải để làm cảnh.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng đã có quá nhiều sự thật nhơ nhớp xếp đầy trí nhớ tôi, giờ đây thêm sự thật Bauxite khổng lồ sặc mùi máu mê của những con bạc, lộ nhiều toan tính gian manh, lại đầy nghi vấn âm mưu cõng rắn! Làm sao tin được đây?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Không có tự do báo chí thì sẽ chẳng còn gì ngoài sự tồi tệ" (Albert Camus). Nếu Đảng tự tin rằng mình đang nắm được chân lý và rất trong sáng trước nhân dân thì xin hãy đường hoàng thực hiện tự do báo chí. Đó là lửa thử vàng. Đó là cơ sở tạo lòng tin cho nhân dân.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">_____________</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Chú thích</span></strong><span style="font-size: 14pt">: Ngày báo chí cách mạng Việt Nam: Ngày 21 tháng Sáu 1925, tờ <em>Thanh Niên</em> do Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra đời, được coi là tờ báo đầu tiên của phong trào cách mạng (cộng sản) Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">© 2009 Thiện Ý</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'">© 2009 talawas</span>
<p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức mời nhà báo Thép Mới cùng thảo luận tìm cho <em>Tuổi Trẻ</em> phương châm phát triển gồm 3 từ: Đỏ, Trẻ, Sài Gòn. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> không lâu sau đã được bạn đọc vồ vập. Ban đầu bạn đọc của nó là sinh viên, học sinh, người lao động, dần dần nó giành cả bạn đọc là cán bộ, đảng viên của báo Đảng, khiến báo chí cả nước nhìn vào nó để học hỏi đổi mới nội dung và hình thức. Tuy vậy những "ông thầy" ở đây đã không được quý trọng. Chị Kim Hạnh, Tổng Biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em> (sau ông Võ Như Lanh), đã từng thổ lộ: Quản lý các anh này luôn bị trên đe dưới búa. Cấp trên thì lo ngại dò xét, còn các anh thì hay đấu tranh khi có những bài bị gác không thỏa đáng. Cuối cùng số đông trong Ban biên tập muốn tòa báo khỏi bị soi mói vì sự có mặt của các nhà báo chế độ cũ. Thế là xảy ra cuộc "di cư" của hai ông thày Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức và kéo theo họ có bảy học trò từ <em>Tuổi Trẻ</em> xin sang <em>Lao Động</em>, đưa tới sự ra đời báo <em>Lao Động Chủ nhật</em> năm 1990 nổi tiếng một thời. Trước đó, báo <em>Lao Động</em> chỉ bán cho các tổ chức công đoàn mua bằng tiền "kinh phí". Sau khi nhóm anh em này về, nhiều cây bút xuất sắc cũng kéo nhau về, biến <em>Lao Động</em> trở thành tờ báo mạnh nhất của báo chí cấp trung ương ở Việt Nam, tấm gương đổi mới cho báo chí cả nước. Tiếc thay nó bị nghiêng đổ bởi một lý do không đâu như đã kể ở trên. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hai người góp phần to lớn đổi mới báo chí cách mạng Việt Nam là Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức không được ghi nhận. Ngay ở <em>Tuổi Trẻ</em> những ngày kỷ niệm thành lập báo cũng không ai đánh giá đúng công lao của họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tuy nhiên, khi tự do báo chí chỉ là hình thức thì những cố gắng đổi mới thật ra cũng chỉ là hình thức, không có mấy thực chất. Cái được nổi bật nhất trong những năm đầu đổi mới là đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, quan liêu. Tuy nhiên quan liêu, tham nhũng không hề yếu đi mà càng ngày càng mạnh lên. Sau năm 2000, báo chí lép vế dần trước tham nhũng, cho tới khi xảy ra sự kiện hai nhà báo chống tham nhũng bị bắt, bị xử tù thì thế thượng phong của báo chí chống tham nhũng đã chấm hết.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Qua 20 năm đổi mới, báo chí cách mạng Việt Nam đang đứng trước hiện trạng sau đây:</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">1.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> "Báo chí công cụ" đã làm cho những người làm báo Việt Nam càng ngày càng thụ động, không có suy nghĩ độc lập, thui chột năng lực sáng tạo. Người viết xã luận thì nhai đi nhai lại nghị quyết, bài năm nay na ná bài năm ngoái. Người viết điều tra thì chỉ dựa vào kết luận của cơ quan công an. Một lớp nhà báo thiếu lòng yêu nghề chỉ hám chức tước, bổng lộc. Miệng thì nói phục vụ lý tưởng xã hội chủ nghĩa, thực bụng là nhằm mục tiêu trở thành những ông "quan báo".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong tình trạng đạo đức băng hoại, có không ít nhà báo móc ngoặc làm tiền, trở thành giàu có một cách phi pháp.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ chỗ chỉ làm công cụ của Đảng, báo chí bắt đầu làm công cụ cho các "đại gia", bị họ sai khiến và khinh rẻ. Một phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã bị con rể bà Tư Hường (một đại gia và là bạn của nhiều nhân vật lãnh đạo cao nhất nước) tát giữa tiệc chiêu đãi mừng thành công cuộc thi Hoa hậu Thế giới. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Đinh Thế Huynh có công văn yêu cầu phải làm rõ, xử lý nghiêm vụ này trước pháp luật để bảo vệ nhà báo. Nhưng vụ việc đến nay hơn một năm đã lặng lẽ chìm xuồng.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">2.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Hội nhập quốc tế sâu rộng, bị tấm gương của nhiều nền báo chí tự do tương phản làm cho báo chí Việt Nam lộ rõ sự lạc hậu rất tệ hại trước trào lưu dân chủ, nhân quyền. Một đất nước có hơn 700 tờ báo mà luôn luôn bị các tổ chức nhân quyền quốc tế lên án là không có tự do báo chí. Hiện có gần trăm tờ báo của các Đảng bộ tỉnh, thành phố in ra đem phát không, rồi đem bán ve chai. Nhà báo cộng sản lão thành, ông Nguyễn Văn Trấn, nguyên Vụ trưởng Vụ Tuyên truyền Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng đã phải kêu lên trong quyển sách ông viết có tựa đề <em>Kính gửi Mẹ và Quốc hội</em>: Xin cho được tự do báo chí bằng với thời đô hộ của thực dân Pháp!</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">3.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Tự do kinh tế đã tạo ra lớp doanh nhân đông đảo. Càng ngày càng có nhiều con em của người có tiền được gửi đi du học ở các nước tiên tiến. Xã hội Việt Nam đang hình thành một từng lớp trí thức trung lưu có yêu cầu cao về quyền được thông tin kịp thời, chính xác, đa dạng. Lớp người này phải tìm đến các nguồn thông tin của báo, đài nước ngoài, các tờ báo mạng, các blog. Họ sẽ là lực lượng ngày càng lớn mạnh đòi hỏi một nền báo chí tự do. Trong bài viết "<strong><a href="http://www.talawas.org/?p=1154">Vì sao đạo đức băng hoại</a></strong>", tôi cho rằng đạo đức cách mạng xung khắc với Đổi mới. Nay lại xin nói: Báo chí cách mạng cũng xung khắc với Đổi mới!</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">4.</span></strong><span style="font-size: 14pt"> Để thoát khỏi sự kềm kẹp tự do báo chí, một phong trào viết blog xuất hiện. Có địa chỉ blog được đông đảo người đọc tin cậy tìm đọc như Blog Osin của nhà báo Huy Đức. Một luồng gió tự do từ các blogger đang thổi bùng lòng khát khao quyền được thông tin của nhân dân từ lâu bị bưng bít, khiến cho nổi bức xúc căng lên. "Đây chính là một thứ quyền lực thứ năm." (<em>Thế giới phẳng</em>, Thomas L. Friedman).</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">"Hoàn toàn có tự do, nếu đi đúng lề đường bên phải!"</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói như vậy không khác nào bảo hãy vào nhà giam đi, ở trong đó sẽ tha hồ mà tự do! </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có lẽ, trong công cuộc Đổi mới ở Việt Nam, báo chí là một ngành vận hành theo chiều ngược, tức là càng ngày càng bị siết lại.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Giữa năm 2008, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng truyền đạt ý kiến Bộ Chính trị, gồm mấy ý lớn sau đây:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Kiên quyết không để tư nhân hóa báo chí dưới mọi hình thức và không để tổ chức hoặc cá nhân nào lợi dụng chi phối báo chí để phục vụ lợi ích riêng, gây tổn hại lợi ích đất nước.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Kiên quyết đình chỉ các cơ quan báo chí không chấp hành đúng pháp luật, không thực hiện đúng tôn chỉ mục đích.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Việc xem xét xử lý sai phạm của các cơ quan báo chí phải được thực hiện đồng bộ giữa xử lý kỷ luật về chính quyền đi đôi với xử lý kỷ luật về Đảng, xử lý người trực tiếp có sai phạm gắn với xử lý trách nhiệm của người đứng đầu và người có liên quan.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Từ tư tưởng chỉ đạo ấy mà có sự lựa chọn Bộ trưởng. Ông Lê Doãn Hợp là mẫu người thích hợp. Ông này ăn nói thô bạo không cần giữ ý: "Tổng biên tập là người của Bộ Thông tin và Truyền thông sau này cắm ở từng tờ báo". (Nhà thơ Hoàng Hưng gọi đây là dòng ý nghĩ đen.) Ông tuyên bố sẽ quản lý chặt cả báo mạng và các blog cá nhân. Là người chỉ huy đạo quân chữ nghĩa của một đất nước ngàn năm văn hiến, nhưng ông ăn nói không cần chọn từ ngữ chuẩn xác, cứ nói văng mạng như một kẻ vô học. Trong cuộc "giao lưu trực tuyến với nhân dân", ông Bộ trưởng đã giải thích quản lý báo chí là: "Quản một cách có lý, bao gồm cả đạo lý và nguyên lý. Đạo lý là ủng hộ người tốt, răn đe người không tốt. Nguyên lý là tạo hành lang cho người ta hành động".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhiều ý kiến trên mạng cho rằng ông nói nghe buồn cười. Nhà báo Thuận Lý có bài viết trên báo <em>Lao Động Cuối tuần</em> góp ý với ông rằng câu nói ấy nghe giống như dạy cho học sinh cấp 1!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sự "quản lý" của ông Hợp theo tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị đã làm cho báo chí cách mạng Việt Nam mấy năm qua có nhiều biểu hiện không bình thường.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Vụ báo chí Nhật Bản đưa tin Công ty PCI của họ hối lộ quan chức Việt Nam Huỳnh Ngọc Sĩ, sau mấy tuần lễ, báo chí Việt Nam vẫn im như thóc không dám đưa tin vì chưa có lệnh Tuyên huấn! Bạn đọc châm biếm hỏi: "Phải chăng công khai sự thật tức là đi ra ngoài hành lang của ông Lê Doãn Hợp?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Vụ khởi tố nữ phóng viên Lan Anh của báo <em>Tuổi Trẻ</em> là mở đầu đánh vào nhà báo chống tiêu cực, đối tượng từ lâu được khuyến khích và bảo vệ. Bị dư luận phản đối dữ dội, vụ án phải đình chỉ, phóng viên Lan Anh thoát nạn. Năm 2008, vụ án khởi tố hằng loạt phóng viên của nhiều tờ báo đưa tin về vụ tham nhũng ở PMU 18 với tội danh "làm lộ bí mật nhà nước và lợi dụng quyền tự do dân chủ".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Cũng như Lan Anh, các nhà báo trong vụ án này đều là những người trung thành với "lý tưởng làm báo cách mạng", quyết lôi bọn tham nhũng ra ánh sáng, làm trong sạch bộ máy Đảng và nhà nước. Nhà báo Nguyễn Việt Chiến ra trước tòa vẫn khăng khăng rằng mình không có tội mà chỉ có quyết tâm chống tham nhũng. Các ban biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em>, <em>Thanh Niên</em> và nhiều đồng nghiệp của họ đã hăm hở viết bài bảo vệ họ. Việc làm đó đã bị dập tắt ngay lập tức. Tất cả báo chí cả nước im phắc cùng một ngày. Tiếp theo là án tù ngồi cho người không tự biết mình có tội (Nguyễn Việt Chiến), tù treo cho người biết nhận tội (Nguyễn Văn Hải). Tiếp theo nữa là tước quyền hành nghề của các phó tổng biên tập, tổng biên tập của các báo <em>Thanh Niên</em>, báo <em>Tuổi Trẻ</em>, những người đã viết bài hoặc duyệt bài bảo vệ những người bị bắt. Nhà báo Uyên Vũ cho rằng vụ tước quyền hành nghề của bảy nhà báo một lúc có thể so sánh với vụ Nhân văn - Giai phẩm, chỉ có điều khác xưa là họ không bị "đấu tố" và "ném đá" bởi các đồng nghiệp!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Phó Tổng biên tập Bùi Thanh của <em>Tuổi Trẻ</em>, một nhà báo đầy "lý tưởng cách mạng" bị cách chức trong vụ này đã ngơ ngác hỏi "Vì sao?", khi nhìn các đồng nghiệp tử tế và trong sáng của mình bị xe cảnh sát đưa vào nhà giam. Ông lại tiếp tục ngây thơ khi viết trên blog: "Đừng nản lòng, hãy vì những trang báo sống động ngày mai, vì bạn đọc của mình!" Trong khi đó, trả lời câu hỏi "Liệu vụ án này có làm sa sút ý chí chống tham nhũng của các nhà báo?" ông Đinh Thế Huynh ủy viên Trung ương Đảng, chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, kiêm Tổng Biên tập báo <em>Nhân Dân</em> tỉnh bơ trả lời: "Làm sao lại có thể sa sút được! Bởi vì chống tham nhũng là một kênh của báo chí cách mạng!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có hai nhận định đáng lưu ý về vụ này là:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Nhà báo Huy Đức cho rằng vụ án cho thấy các nhà báo Việt Nam không có nghiệp vụ báo chí để tiến hành điều tra độc lập mà chỉ dựa vào cơ quan điều tra và tin rằng đó là tư liệu hoàn toàn chính xác. Vụ án cũng cho thấy tư pháp Việt Nam bất cập khi kết tội các nhà báo viết bài bởi động cơ trong sáng không vụ lợi và tin chắc rằng tư liệu mình có trong tay là sự thật.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Ký giả Trần Tiến Dũng cho rằng vụ án này là "Dấu chấm hết của báo chí lý tưởng", bởi nó đã đánh vào những nhà báo tự nguyện làm công cụ của Đảng để thực hiện lý tưởng cách mạng! Ngẫm ra nhận định này không phải không có cơ sở. Thực tế cho thấy tham nhũng đã xâm nhập vào các cấp cao nhất của guồng máy Đảng và Nhà nước khiến cho họ không có cách nào khác là phải bẻ gãy những cây bút công cụ đang chĩa vào chính những ông chủ!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 2008, báo chí Việt Nam vốn ngoan ngoãn với chức năng công cụ, đã bị trừng phạt nặng nề: 6 cơ quan báo chí bị cảnh cáo, 252 trường hợp bị khiển trách, 15 nhà báo bị thu thẻ hành nghề, trong đó có 2 Tổng Biên tập, 4 phó Tổng Biên tập, 6 nhà báo bị khởi tố, 2 nhà báo vào tù.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây, nhà báo, văn nghệ sĩ lại bị trấn áp với tội danh mới, "tội yêu nước"! Đó là vụ ông Nguyễn Trung Dân, phó Tổng Biên tập báo <em>Du Lịch Việt Nam</em>, bị cách chức, thu thẻ nhà báo vì đăng tin bài chống Trung Quốc xâm chiếm Hoàng Sa, Trường Sa. Một số nhà báo, văn nghệ sĩ bị bắt, bị thẩm vấn và gây khó khăn trong cuộc sống vì đã tham gia biểu tình chống Trung Quốc xâm chiếm đảo biển Tổ quốc. Đạo diễn Song Chi, một blogger có nhiều bài viết mạnh mẽ đã phải rời đất nước xin tị nạn chính trị ở Na Uy, được nước này tiếp nhận như là một guest writer (khách văn). Bà Song Chi cho biết sau khi bị bắt vì tội biểu tình chống Trung Quốc bà bị gây khó không thể làm việc được.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đây quả là một bi kịch của báo chí cách mạng Việt Nam!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây nhà báo Nguyễn Chính trong bài viết "<strong><a href="http://www.diendan.org/giot-muc-giot-doi/bao-blog-bau-troi/">Báo và Blog và... Bầu trời</a></strong>" kể rằng 15 năm trước khi ông nói báo <em>Nhân Dân</em> là tờ báo mà nhân dân ít đọc nhất đã bị ông Đinh Thế Huynh, chủ tịch Hội đồng Khoa học báo <em>Nhân Dân</em>, bực dọc vặn lại: "Nói thế là không được! Xin hỏi anh Nguyễn Chính, đó là nhân dân nào?" Nay ông Huynh đã lên Tổng Biên tập và kiêm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng khác. Nhưng báo <em>Nhân Dân</em> thì vẫn giữ vững kỷ lục là tờ báo ít nhân dân mua nhất! Nhà báo Trương Duy Nhất cho rằng không chỉ báo <em>Nhân Dân</em> không có người đọc mà nói chung ngày nay "Đọc báo giấy chán bỏ mẹ!" Bạn đọc Việt Nam, nhất là số người có học, đang tìm đến các tờ báo mạng, các blog.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Đọc báo giấy chán bỏ mẹ!" Đó chính là hậu quả của cách quản lý "hoàn toàn có tự do nếu đi đúng lề bên phải" của ông Lê Doãn Hợp! Hậu quả đó được giảng viên Đại học Sư phạm kiêm nhà báo cấp trung ương Hà Văn Thịnh miêu tả như sau: "Còn nếu quý vị có ai đó đã từng viết báo sẽ biết là rất nhiều câu chữ người ta đọc qua điện thoại cho tôi, và chúng phải có. Vấn đề là ‘lách' như thế nào để rồi người đọc hiểu đến đâu là câu chuyện quá dài... Nói là bồi bút thì cũng phải, không sai đâu. Thế nhưng cần phải lật ngược vấn đề rằng có ai ăn lương hiện nay mà không từng một lần làm bồi bút?".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chao ơi, có đau đớn không, khi chính sách của Đảng cầm quyền từng được tung hô "quang vinh muôn năm" lại biến những người cầm bút của báo chí cách mạng vốn được giao thiên chức "xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng" trở thành những tên bồi bút! Và càng đáng sợ hơn là người ta có thể nói ra điều nhục nhã đó một cách xưng xưng không chút ngượng ngùng! Vậy thì người đọc của dân tộc anh hùng này đang đi theo cái định hướng để trở thành những tên... bồi gì đây?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Điều 19 của ICCPR?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa dân chủ thật là giản dị: "Dân chủ là người dân được mở miệng".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đó chính là tự do ngôn luận. Điều mà cách đây hơn 150 năm, ông Rober Lowe, chính khách người Anh đã miêu tả cụ thể: "Chúng ta nhất định phải nói lên sự thật, đúng như chúng ta thấy, không sợ mọi hậu quả, nhất định không cung cấp chỗ ẩn náu thuận tiện cho những hành vi bất công hay áp chế mà phải lập tức giao chúng cho sự phán xét của thế giới." Hiến pháp đầu tiên năm 1946 của nước Việt Nam độc lập đã ghi nhận tinh thần đó. Luật Báo chí hiện hành cũng có ghi nhận tuy không thật cụ thể: "Thông tin trung thực về mọi mặt của tình hình đất nước và thế giới". Vậy thì tại sao thực tế vận hành của báo chí Việt Nam lại không phải như vậy? Tại sao cứ tiếp tục rập khuôn theo thứ báo chí phản thông tin của Lenin mà ngày nay chính đồng bào Nga của ông cũng kiên quyết từ bỏ? Tại cuộc họp của Hội đồng Nhân quyền hồi tháng 5/2009 có hằng chục đại diện các quốc gia đề nghị Việt Nam thực hiện một phần, hoặc phù hợp, hoặc trùng khớp với Điều 19 Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, như: Gia tăng sự độc lập của truyền thông, cho phép ra báo tư nhân, dỡ bỏ hạn chế internet..., tất cả đều bị Việt Nam bác bỏ. Lạ thay, Việt Nam là quốc gia đã ký cam kết gia nhập Công ước Quốc tế này từ ngày 24 tháng 9 năm 1982! Tại sao vậy? Xin hãy đọc kỹ nội dung điều 19 của Công ước này xem nó chứa đựng những gì nguy hiểm đến nỗi các nhà lãnh đạo Việt Nam phải kiên quyết chối bỏ?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Điều 19 </span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">1. Mọi người đều có quyền giữ quan điểm của mình mà không bị ai can thiệp vào. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">2. Mọi người có quyền tự do ngôn luận. Quyền này bao gồm cả quyền tự do tìm kiếm, nhận và truyền đạt mọi loại tin tức, ý kiến, không phân biệt ranh giới, hình thức tuyên truyền miệng, hoặc bằng bản viết, in, hoặc bằng hình thức nghệ thuật, hoặc thông qua mọi phương tiện đại chúng khác tùy theo sự lựa chọn của họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt"> 3. Việc thực hiện những điều quy định tại khoản 2 của điều này kèm theo những nghĩa vụ và trách nhiệm đặc biệt. Do đó có thể dẫn đến một số hạn chế nhất định, tuy nhiên những hạn chế này phải được pháp luật quy định và cần thiết để:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Tôn trọng các quyền hoặc uy tín của người khác;</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Bảo vệ an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng sức khỏe hoặc đạo đức của công chúng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">(<em>Các văn kiện quốc tế về quyền con người</em>, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu Quyền Con người biên soạn, Nhà Xuất bản TP Hồ Chí Minh phát hành năm 1997, trang 117)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bạn đọc Việt Nam có thấy Điều 19 có gì đáng sợ? Tôi thấy nó rất cao quý, tin ở con người, tôn trọng con người và tạo điều kiện cho con người đóng góp trí tuệ cho cuộc sống. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn luôn hô hào tìm những biện pháp "đi trước đón đầu" trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, trong khi đó lại từ chối không chịu đi kịp những vấn đề của dân chủ, nhân quyền, không chịu thực hiện tự do báo chí, điều mà Thomas Jefferson đánh giá là "Công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ của con người, nâng con người lên trở thành có lý trí, phẩm hạnh và mang tính xã hội"!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Khi tôi chép vừa xong điều 19 thì bạn tôi điện thoại cho hay, báo <em>Dân Trí</em> vừa đưa tin: Sở Giáo dục Quảng Nam buộc thôi việc cô giáo dạy văn cấp 3 Nguyễn Thị Bích Hạnh, bởi cô đã chỉ cho học sinh cách tự học, tìm tòi phân tích thông tin trên các trang web của talawas, Tiền Vệ. Như vậy là "quyền tự do tìm kiếm, nhận và truyền đạt mọi loại tin tức" ở điều 19 đã không được chấp nhận!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có phải lý do chính là "không để tổ chức hoặc cá nhân nào lợi dụng chi phối báo chí để phục vụ lợi ích riêng, gây tổn hại lợi ích đất nước"? Có lẽ toàn dân Việt Nam đều đồng ý với Bộ Chính trị là phải ngăn chặn mọi hành vi "gây tổn hại lợi ích đất nước". Nhưng tại sao tất cả các quốc gia tiên tiến, hiện đại trên thế giới đều thực hiện điều 19 ấy mà vẫn không bị "gây tổn hại lợi ích đất nước" của họ? Dân tộc ta kém thiên hạ điều gì chứ lòng yêu nước thì đâu có thua ai? Nếu luật pháp Việt Nam chưa đủ chặt chẽ để ngăn chặn các hành vi "lợi dụng chi phối" ấy thì chúng ta nên gấp rút hoàn thiện luật pháp để thực thi cho được Điều 19, sẽ tốt hơn gấp trăm lần cấm đoán! Hay là chúng ta sợ mình không đủ lý lẽ chống lại sự ngụy biện xuyên tạc của kẻ xấu? Trong lịch sử không có chính nhân quân tử nào lại sợ kẻ xấu cả! Ngụy biện xuyên tạc là hành vi mờ ám, chỉ cần soi ánh sáng của sự thật vào là nó sẽ vỡ vụn ngay. Chẳng lẽ chúng ta sợ những ý kiến phản biện? Trong tuyên bố ngày 24 tháng 1 năm 2006, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh có một câu rất hay (đúng ra là có tinh thời đại): "Tôn trọng những ý kiến khác biệt". Tôn trọng ý kiến khác biệt thì phải chấp nhận tranh luận, để tìm ra chân lý! Người lớn, cấp cao chịu làm như vậy không hề hạ thấp mình mà càng được "khẩu phục tâm phục". Nếu như vụ Bauxite được cho công khai tranh biện trên tất cả các báo thì trí tuệ Việt Nam được nhân lên, mọi ngờ vực tan biến và uy tín của lãnh đạo sẽ nâng cao, rất cao. Tại sao Bộ Chính trị không làm như vậy?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bộ Chính trị của khóa 10 này đã có những hành xử đáng lo ngại. Các vị chẳng những không coi trọng nguyện vọng của người dân mà còn nhiều lần bỏ ngoài tai những góp ý, kiến nghị của các bậc đại công thần, đại trí tuệ của chế độ, những người mới hôm qua còn là những bậc thầy cao không với tới đối với họ như Võ Nguyên Giáp, Võ Văn Kiệt... Đáng nói hơn là những kiến nghị của các cụ được nhân dân cả nước đánh giá là rất sáng suốt, hết lòng vì nước vì dân. Hàng ngàn trí thức, hàng vạn người dân hưởng ứng những lá thư tâm huyết của Đại tướng, vậy mà các vị vẫn phớt lờ. Cách hành xử đó tồi tệ và độc đoán nhiều lần so với việc các vua Trần, vua Nguyễn bác bỏ "Thất trảm sớ" của Chu Văn An, "Tám điều cấp cứu" của Nguyễn Trường Tộ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mặc dù vậy, tôi vẫn không muốn tin câu nói này của Frederick Douglass có thể đang ám những người lãnh đạo của nước Việt Nam đã trải qua 64 tuổi dân chủ: "Trong các quyền con người, quyền biểu tỏ ý kiến là nỗi kinh hoàng của các hôn quân bạo chúa, là thứ quyền mà chúng phải ra tay triệt hạ đầu tiên."</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tôi vẫn cứ muốn tin rằng thời của bạo chúa đã qua từ lâu rồi và chính Đảng Cộng sản Việt Nam từng tự hào góp phần chôn vùi nó ở đất nước này! Tôi vẫn muốn tin rằng nhân dân ta đang thực sự xây dựng một chế độ "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh". Tôi vẫn muốn tin rằng từ Dân chủ trong câu trên có ý nghĩa thực chất chứ không phải để làm cảnh.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhưng đã có quá nhiều sự thật nhơ nhớp xếp đầy trí nhớ tôi, giờ đây thêm sự thật Bauxite khổng lồ sặc mùi máu mê của những con bạc, lộ nhiều toan tính gian manh, lại đầy nghi vấn âm mưu cõng rắn! Làm sao tin được đây?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Không có tự do báo chí thì sẽ chẳng còn gì ngoài sự tồi tệ" (Albert Camus). Nếu Đảng tự tin rằng mình đang nắm được chân lý và rất trong sáng trước nhân dân thì xin hãy đường hoàng thực hiện tự do báo chí. Đó là lửa thử vàng. Đó là cơ sở tạo lòng tin cho nhân dân.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">_____________</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Chú thích</span></strong><span style="font-size: 14pt">: Ngày báo chí cách mạng Việt Nam: Ngày 21 tháng Sáu 1925, tờ <em>Thanh Niên</em> do Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra đời, được coi là tờ báo đầu tiên của phong trào cách mạng (cộng sản) Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">© 2009 Thiện Ý</span></p><span style="font-size: 14pt; font-family: 'Times New Roman'">© 2009 talawas</span>
PXN thấy trên mạng
2009-06-17T15:23:27Z
phamxuannguyen
-
Xa lộ thông tin chỉ còn lề phải (Thiện Ý)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/164162
<span style="font-size: 14pt"><p><span style="font-size: 14pt"><strong>Nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21/6), đọc được bài này trên talawas, xin phép đưa về đây cho mọi người cùng đọc để thêm thông tin và sự thật - chức năng chính yếu của báo chí và người làm báo</strong>.</span></p><p style="text-align: justify"><br />Báo chí vô sản định hình ở Liên Xô sau Cách mạng tháng Mười. Năm 1920, trong thư gửi Emma Goldman, nữ chính trị gia Hoa Kỳ, Lenin cho tự do ngôn luận là một thiên kiến tư sản. Như vậy có thể hiểu báo chí vô sản tách ra khỏi trào lưu giành quyền tự do ngôn luận mà nhân loại đã đeo đuổi từ những năm 40 của thế kỷ 19.</p></span><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Báo chí vô sản, theo Lenin, có chức năng tuyên truyền, giáo dục, cổ động và tổ chức phong trào hành động cách mạng thực hiện thắng lợi các nghị quyết của Đảng Cộng sản. Để làm tốt chức năng đó, báo chí vô sản phải theo định hướng tuyên truyền trong từng thời kỳ, do Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng chỉ đạo. Theo định hướng, tức là phải chọn sự thật nào có lợi và loại bỏ sự thật nào không có lợi cho mục đích tuyên truyền. Để làm tốt việc tuyên truyền theo định hướng, báo chí cách mạng liên tục đưa tin, bài về những điển hình người tốt việc tốt nảy sinh từ phong trào thi đua trên các mặt trận chiến đấu, lao động sản xuất, học tập rèn luyện để trở thành những con người mới vì lý tưởng xã hội chủ nghĩa.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nội dung nói trên cho thấy mấy điều: </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Đó là nền báo chí của một xã hội khép kín. Báo chí thực chất chỉ là công cụ truyền đạt mệnh lệnh từ trên (Đảng, Chính phủ) dội xuống, không có chức năng thông tin, không chấp nhận phản biện, không tự do ngôn luận.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Các bộ biên tập không xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, không nhằm đáp ứng quyền được thông tin của bạn đọc để chuẩn bị nội dung tờ báo. Họ căn cứ vào tiến độ tuyên truyền do cấp trên chỉ đạo để lập kế hoạch minh họa bằng các bài báo. Linh mục Nguyễn Ngọc Lan viết: "Họ chỉ chịu trách nhiệm trước... Đảng chứ không phải trước độc giả. Và chỉ quan tâm tới mục tiêu hơn là nội dung các bài báo." (<em>Nhật ký 1990</em>, ngày 5- 11)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- "Không có tự do ngôn luận thì mọi truy tìm sự thật là bất khả" (Charles Bradlaugh - nhà cải cách xã hội Anh). Báo chí vô sản tước bỏ, bóp méo và bưng bít sự thật nhằm phục vụ cho mục đích tuyên truyền. Do đó, lẽ ra là "công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ con người" thì ngược lại nó là công cụ ngu dân!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc họp báo đầu tiên sau khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Obama nói: "Một chính phủ lấn lướt báo chí, một chính quyền không phải đối mặt với giới truyền thông cương trực và mạnh mẽ không phải là sự lựa chọn của nước Mỹ". Đối chiếu với câu nói đó, chúng ta thấy các nền báo chí vô sản ngược hẳn lại.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Báo chí cách mạng Việt Nam theo hình mẫu báo chí vô sản của Lenin. Do đó chúng ta cùng xét xem nó đã gây những hậu quả gì cho xã hội và người đọc?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Cách mạng và sự thật</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong các tập nhật ký, linh mục Nguyễn Ngọc Lan nhiều lần châm bíếm các báo cách mạng cắt xén sự thật. Nhà xuất bản Tin (Paris) giới thiệu <em>Nhật ký 1988</em> của ông đã đặt câu hỏi: "Cái gì làm cho chúng ta tuy cùng một tiếng mẹ đẻ nhưng không cùng một ngôn ngữ? ... Cái gì làm chúng ta sợ sự thật?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người viết bài này luôn dằn vặt bởi câu hỏi đó.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ở Việt Nam, để buộc cỗ xe báo chí đi đúng định hướng, có đến bốn tay lái: Lái chính là Ban Tuyên huấn Đảng, 3 lái phụ là Bộ Thông tin Truyền thông, Cục An ninh Văn hóa Bộ Công an và cơ quan chủ quản tờ báo. Để làm tốt việc tuyên truyền theo định hướng, báo chí cách mạng liên tục đưa tin những người và việc điển hình xuất hiện trong quần chúng để cổ vũ phong trào cách mạng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bài giảng về viết tin, ông Hoàng Tuấn, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam kể: Hồi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, khi chưa tìm ra một điển hình nông dân giỏi hưởng ứng lời kêu gọi tăng gia sản xuất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã cho bịa ra câu chuyện về một người nông dân gương mẫu vỡ hoang trồng khoai sắn. Không ngờ Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tin đó, đã hỏi địa chỉ người nông dân để tặng thưởng huy hiệu. Ông Tuấn đành phải báo cáo thật là mình cho bịa ra "điển hình" để cổ vũ phong trào.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong chiến tranh rất cần có những điển hình xả thân vì chiến thắng. Nhiều tên tuổi được báo chí loan truyền (theo sự hướng dẫn của các chính ủy và Ban Tuyên huấn Đảng) đã đi vào lịch sử. Có nhiều chuyện nghe cứ lung linh như huyền thoại, nhưng không mấy ai muốn (hoặc dám) nghi vấn. Ví dụ như tại sao anh Phan Đình Giót không dùng vật gì mà lại lấy thân mình lấp lỗ châu mai? </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Gần 30 năm sau chiến tranh, nhân kỷ niệm lần thứ 50 chiến thắng Điện Biên Phủ nhà báo Lưu Trọng Văn đã hết sức công phu sưu tầm tài liệu viết một loạt bài đăng trên 5 kỳ tạp chí <em>Kiến thức Gia đình</em> (phụ bản báo <em>Nông nghiệp Việt Nam</em>) chứng minh rằng:</span></p><ul><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Không có chuyện Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai; </span></li><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Không có chuyện Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo; </span></li><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Cũng không có chuyện (thời chống chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ) giữa trận địa pháo Nguyễn Viết Xuân hô to: "Hãy nhằm thẳng quân thù mà bắn!". </span></li></ul><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả các chiến sĩ nói trên đều chiến đấu rất ngoan cường, hi sinh rất anh dũng, góp phần cho chiến thắng. Tuy nhiên trước lúc hy sinh tất cả họ đều không có ai làm cái việc mà sau này các nhà báo đã tô vẽ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Những bài báo của Lưu Trọng Văn đăng trên một tạp chí ít người đọc nhưng đã làm cho ông Nguyễn Khoa Điềm, Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương tức giận phê phán gay gắt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cũng năm đó, Lưu Trọng Văn trích <em>Hồi ký không tên</em> của Lý Quý Chung, đoạn kể ông Dương Văn Minh chủ động đầu hàng như là thực hiện một nhiệm vụ cao cả, đăng trên Nhà báo và Công luận cuối tháng (của Hội Nhà báo Việt Nam), số kỷ niệm ngày 30 tháng 4. Báo này vừa phát hành đã bị thu hồi, (nhưng không cho đưa tin lý do bị thu hồi) và bị đình bản. Lý do thu hồi thực sự là ở thời điểm đó chưa cho phép đề cao vai trò ông Dương Văn Minh, mà đề cao sức mạnh của các quân đoàn buộc ông phải hàng phục. (Dù đã được ông Võ Văn Kiệt đọc, ông Trần Bạch Đằng viết lời giới thiệu, quyển hồi ký này vẫn buộc phải biên tập và in lại.)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây, trong cuộc góp ý kiến cho một tờ báo đang sa sút, ông Xuân Cang nguyên Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> tâm sự: Ngay khi bước vào nghề làm báo ông đã dặn mình, bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải nói cho được sự thật. Nhưng rồi thực tế đã dạy ông điều còn quan trọng hơn là phải biết cách nói sự thật. Ông kể, năm 1986 ông cho đăng bài viết của ông Lê Giản, nguyên Giám đốc Nha Công an đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong bài có câu "nhà đã dột từ nóc rồi". Vì câu đó, ông bị Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng giũa te tua. Người ta hỏi, ông không biết nói "nóc nhà" là ám chỉ Bộ Chính trị hay sao? (Thực ra nhà thơ Việt Phương là người đầu tiên có ý nghĩ này trong câu thơ "Bùn đã vấy đến chín tầng mây". Ông đã phải trả giá bằng những năm rời khỏi bàn viết trong dinh Thủ tướng để đi lao động cải tạo tư tưởng ở nông trường). May cho ông Xuân Cang, thời điểm này vừa bắt đầu Đổi mới cho nên ông được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh thông cảm cho làm bản kiểm điểm, tránh không được tái phạm. Ông Xuân Cang kết luận: "Cho đăng bài viết đó là không biết cách nói sự thật!" Người nghe lấy làm tiếc vì ông không cho biết trước cái sự thật "nhà đã dột từ nóc rồi" thì phải biết dùng cách nói nào để không bị giũa te tua? Chẳng lẽ cách tốt nhất là... cất bút?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong tập hồi ký của các nhà báo lão thành ở Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2003 có bài "Làm báo không dễ" của nguyên Tổng Biên tập báo <em>Người Lao Động</em>. Sau khi đọc lại bài hồi ký của mình đã được in, ông than rằng: "Có lẽ phải viết thêm bài ‘Viết hồi ký cũng không dễ'". Ông đã hỏi vì sao cắt bỏ và sửa lại nhiều chỗ quan trọng, người biên tập đáp: "Khi ông chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhà báo Cao tuổi đưa bài này sang cho biên tập đã có lời răn đe: "Cậu muốn ở tù thì đăng nguyên văn bài này!" Mình phải cố cắt bỏ, sửa chữa để đăng được bài cho ông đấy!" Vậy là dù quá đau vì bài bị cắt sửa trái ý mình, ông cũng phải cám ơn người biên tập.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bài hồi ký nói trên kể lại mấy bài báo viết những sự thật không được nhà cầm quyền bằng lòng:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một là chuyện ông La Ngọc Toàn, chủ nhiệm hợp tác xã cơ khí Đông Tâm tham nhũng và đánh đập những xã viên dám tố cáo ông ta. Bí thư quận ủy quận Gò Vấp đòi tòa báo phải đính chính bài viết và xin lỗi ông La Ngọc Toàn với lý do: Ông Toàn hiện đang là nòng cốt trong người Hoa của quận. Cùng lúc, chủ tịch Ủy ban Nhân dân TPHCM có ý kiến phê bình rằng đánh ông Toàn là vô tình đánh vào "Lá cờ đầu của ngành hợp tác xã" đang cần được cổ vũ. Tờ báo không đính chính, nhưng không thể tiếp tục phơi bày những sai trái của ông Toàn và phải để yên cho người ta giới thiệu ông ra ứng cử vào Hội đồng Nhân dân Thành phố khóa đầu tiên. Ông Toàn đắc cử với số phiếu cao, được báo Đảng ca ngợi như một nhà quản lý xuất sắc, rồi sau đó ít lâu ông ta ôm một khoản tiền lớn lặn mất tăm, để lại món nợ làm sập đổ hợp tác xã cơ khí Đồng Tâm. Những chữ "Ông chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố" trong bài hồi ký đã được sửa lại là "Có đồng chí lãnh đạo thành phố" để không ai có thể căn cứ vào thời điểm bài báo viết mà suy ra ông chủ tịch chính là đồng chí Võ Văn Kiệt đáng kính!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chuyện thứ hai xảy ra năm 1983, báo đăng bài viết về ông Nguyễn Văn Tài, giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình phơi nắng công nhân và cắt tiêu chuẩn gạo của họ. Sau hôm báo đăng bài này, anh Tổng Biên tập lên văn phòng Thành ủy dự họp về công tác tuyên truyền giáo dục. Vừa thấy anh bước vào, bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Linh kêu lên: "A, ông báo Công đoàn! Tại sao ông a thần phù đánh vào mô hình tiên tiến của thành phố mà không hỏi ý kiến tôi?" Tổng Biên tập đáp: "Thưa anh Mười, chúng tôi rất thận trọng khi làm việc này. Bài báo hoàn toàn chính xác khi nêu các hành vi phạm pháp của ông giám đốc Tài..." Bí thư Nguyễn Văn Linh tức giận ngắt lời: "Chao ơi, đến giờ này mà anh còn cãi rằng anh đúng sao? Anh sai về quan điểm nhìn nhận sự việc. Đồng chí giám đốc này áp dụng hình thức kỷ luật sắt theo kinh nghiệm học được từ nước bạn Cộng hòa Dân chủ Đức. Nhờ có kỷ luật sắt mà Đông Đức trở thành ‘tủ kính' của phe xã hội chủ nghĩa, đối điện vững vàng trước Tây Đức tư bản. Quần chúng bao giờ cũng có ba loại: tiên tiến, trung bình và lạc hậu. Người cộng sản phải biết nắm lấy quần chúng tiên tiến, thúc đẩy phong trào, lôi kéo những người trung bình và giáo dục, kỷ luật những người lạc hậu. Các anh nhân danh bảo vệ người lao động, nhưng thực ra là theo đuôi quần chúng lạc hậu. Cái đó Lenin gọi là chủ nghĩa công đoàn, không phải quan điểm đúng đắn của người cộng sản!" Ông đã muốn ngưng lời, nhưng thấy anh Tổng Biên tập có vẻ cương, chưa chịu ngồi xuống, hình như đang chờ ông dứt lời để tranh cãi. Ông cáu kỉnh hét lên: "Đồng chí ngồi xuống đi chứ!" Anh Tổng Biên tập lưỡng lự rồi miễn cưỡng ngồi xuống vì mọi người đang chờ bắt đầu cuộc họp với nội dung khác. Hôm sau, anh bàn với Công đoàn Thành phố kiến nghị tổ chức thanh tra xí nghiêp hóa màu Tân Bình. Đoàn thanh tra cố kéo dài thời gian, cuối cùng lựa chiều kết luận theo ý của bí thư Thành ủy, dành cả hai trang phê phán các nhà báo quá non nớt về chính trị đã "đánh" một ông giám đốc có những biện pháp quản lý tiên tiến nhất thành phố! Anh Tổng Biên tập buộc lòng phải tung một tin do anh em công nhân cung cấp. Đó là chuyện bà vợ ông bí thư Thành ủy gửi tiền vào xí nghiệp hóa màu Tân Bình với lãi suất cao và hằng tháng dùng xe của bí thư Thành ủy đến lĩnh tiền lãi. Tuy sự việc không phải là "tiêu cực", nhưng anh em công nhân nghi vấn: Có phải vì mối quan hệ này mà bà nói tốt cho giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình? Rồi ông bí thư tin vợ hơn tin nhà báo? Khi biết nguồn tin ngoài luồng này, ông Linh rất tức giận nhưng đã hành xử đúng đắn: Ông tuyên bố trước Ban Thường vụ Thành ủy xin rút khỏi trách nhiệm chỉ đạo việc thanh tra xí nghiệp hóa màu Tân Bình và trao việc này lại cho ông Phan Minh Tánh, phó bí thư Thành ủy. Dưới sự chỉ đạo của ông Phan Minh Tánh, hai tháng sau đoàn thanh tra công bố bản kết luận chính thức ngược hẳn với bản dự thảo của họ trước kia: "Giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình đã vi phạm pháp luật rất nghiêm trọng, không đủ tư cách tiếp tục giữ cương vị lãnh đạo."</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mặc dù ông Nguyễn Văn Linh qua đời đã lâu, nhưng bài hồi ký về vụ hóa màu Tân Bình không được phép nêu rõ tên ông (người biên tập đã sửa lại thành "một đồng chí lãnh đạo Thành ủy") và những chữ "tức giận", "cáu kỉnh", "hét lên" không thích hợp với ngôn ngữ của một đồng chí mà chỉ ít lâu sau đã trở thành "Tổng Bí thư Đổi mới". Người biên tập đã chịu khó thay cho ông những từ ngữ có "văn hóa lãnh đạo" như: "nhẹ nhàng hỏi", "tỏ vẻ không bằng lòng"... Ngay những lời thuyết giảng rất hùng hồn của ông về quan điểm cộng sản khác với chủ nghĩa công đoàn cũng phải cắt bỏ, bởi vì đồng chí ấy không thể nói nhầm.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói về tác hại của việc kiểm duyệt, cắt xén sự thật, nhà văn Nga vĩ đại A. Solzhenitsyn đã viết: "Đây không chỉ đơn thuần là bóp nghẹt tự do mà là sự gắn xi vào trái tim dân tộc đó, xóa bỏ ký ức của dân tộc đó". Vì vậy rất cần phục hồi những bài viết đã bị kiểm duyệt cắt bỏ, nếu còn có thể tìm lại. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một lần, tôi đem vấn đề "báo chí cách mạng và sự thật" bàn với ông Trương Tịnh Đức, nguyên ủy viên Ban Biên tập Đài Phát thanh Giải phóng và là giảng viên Trường Báo chí Giải phóng. Ông Trương Tịnh Đức kể: Sau Mậu Thân 1968, các cơ quan lãnh đạo của Mặt trận Giải phóng miền Nam không còn đất để trú đóng an toàn đã phải kéo sang ở nhờ đất nước bạn Campuchia. Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã có sáng kiến chỉ đạo Đài Phát thanh Giải phóng soạn bài tường thuật về một cuộc hội nghị đã được tổ chức rất hoành tráng ở giữa vùng giải phóng miền Nam. Lúc ấy ông Trương Tịnh Đức tỏ ý băn khoăn làm như vậy là vi phạm quá nghiêm trọng tính chân thật của báo chí. Ông Võ Nhân Lý, giám đốc Thông tấn xã Giải phóng thuyết phục: "Ông đừng quá trung thành với lý thuyết. Trong hoàn cảnh chiến tranh chúng ta phải đặt lợi ích của cách mạng lên trên tính chân thật ông ạ. Báo chí cũng là một mặt trận mà!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Dù ở hoàn cảnh nào, khi đã một lần đặt lợi ích lên trên sự thật thì từ đây các lợi ích sẽ có nhiều lý do để đòi phải tiếp tục được đặt lên trên sự thật. Đầu tháng 6/2009, trong cuộc hội nghị về "Định hướng thông tin", ông Đặng Khắc Thắng, phó giám đốc Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Nghệ An đã cho rằng: "Bảo định hướng thông tin phù hợp với lợi ích xã hội, thật ra là phù hợp với ý kiến của lãnh đạo chứ không hẳn phù hợp với lợi ích của nhân dân!" Cứ xem cách chỉ đạo thông tin về Dự án Bauxite, vấn đề mà cả nước đang quan tâm hiện nay thì quả đúng như phát biểu của ông Thắng. Báo chí chỉ đăng ý kiến của những người hùa theo Bộ Chính trị, tất cả những phản biện không báo nào đăng. Tệ hại hơn, có hai bài báo (của Xuân Quang đăng trên <em>Nhân Dân</em> và Hà Văn Thịnh trên <em>Lao Động</em>) răn đe những trí thức ký kiến nghị ngừng Dự án.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhà thơ Bùi Minh Quốc có hai câu chua xót về tình trạng này: </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Khí trời mỗi ngày ta thở,</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bị ô nhiễm bởi bao lời dối trá!" </span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Báo chí nói tiếng nói của ai?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Báo chí là công cụ của Đảng!" Nguyên lý đó những người làm báo Việt Nam đều phải thuộc nằm lòng. Sau Đổi mới, ông Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã có sáng kiến quan trọng thêm cho báo chí Việt Nam mệnh đề thứ hai: "Là diễn đàn của quần chúng". Một vài cán bộ báo chí quá say sưa với Đổi mới cứ tưởng cái "diễn đàn" của ông Linh đã hoàn toàn chấp nhận tự do tư tưởng, nhà báo có thể phản biện mọi chính sách đã ban hành. Nhầm lẫn đó khiến không ít người phải trả giá.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc hội nghị "quán triệt nghị quyết Hội nghị Trung ương" (khóa 6) ở buổỉ thảo luận tổ, ông Bùi Tín, khi đó là phó Tổng Biên tập báo <em>Nhân Dân</em> kể, ông rất khó trả lời khi các đồng nghiệp phương Tây hỏi vì sao Đảng Cộng sản Việt Nam không chấp nhận đa nguyên? Ông Bùi Tín cho rằng Đảng nên chấp nhận đa nguyên để thực hiện dân chủ. Theo ông, thực tế Việt Nam đã có những yếu tố đa nguyên: Đảng Cộng sản, Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội hợp tác với nhau rất tốt đẹp; Mặt trận Tổ quốc gồm nhiều đoàn thể có những tiếng nói khác nhau; Các tờ báo của mọi giới, mọi từng lớp thể hiện những mong muốn rất đa dạng... Ông Bùi Tín nói dài hơn 30 phút, được toàn tổ gồm những tổng biên tập báo, đài phát thanh, đài truyền hình lắng nghe. Tổ trưởng tổ này là ông Thái Ninh, Phó trưởng ban Tuyên huấn Trung ương không ngắt lời mà có vẻ khuyến khích ông Bùi Tín. Không ai ngờ trong buổi tổng kết hội nghị, ông Đào Duy Tùng, ủy viên Bộ Chính trị, phụ trách cả khối Tuyên huấn, Báo chí, Văn nghệ đã cao giọng phê phán: "Thật đáng chê trách là tại cuộc họp gồm toàn cán bộ cốt cán của Đảng mà lại có một đồng chí nồng nhiệt cổ vũ thực hiện đa nguyên! Đồng chí đó không biết rằng đa nguyên là hình thức dân chủ mị dân của chủ nghĩa tư bản. Đòi đa nguyên được, rồi sẽ đòi đa đảng!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hôm đó ông Bùi Tín ngồi ở hàng ghế gần cuối hội trường, rất ít người nhìn thấy ông hai tay chống cằm, mặt cúi gằm, mớ tóc dài rũ xuống hai vai, không biết ông đang bực tức hay ngượng ngùng, nhưng vẻ thiểu não thì lộ rõ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ít lâu sau, nhân có cơ hội đi công tác sang Pháp, ông Bùi Tín đã trình bày một cách có hệ thống quan điểm của mình trong bài trả lời đài BBC Việt ngữ. Thật ra, trước đó ở trong nước đã có nhiều người từng nói những điều ông Bùi Tín nêu ra (như các ông Trần Xuân Bách, Hoàng Minh Chính, Nguyễn Kiến Giang, Nguyễn Hộ, Phan Đình Diệu...) Phải chi ông Bùi Tín tiếp tục nói ở trong nước, dù lời lẽ có nhẹ hơn đôi chút, vẫn dễ được đồng bào lắng nghe hơn. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 1989, nhân dịp đi công tác ở Bắc Triều Tiên, bà Kim Hạnh Tổng Biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em> đã viết một bài bút ký miêu tả rất sinh động tệ sùng bái cá nhân ở đất nước này đối với lãnh tụ Kim Nhật Thành. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> đăng bài bút ký của bà vừa phát hành thì Bắc Triều Tiên lập tức gửi công hàm phản đối Việt Nam bôi nhọ lãnh tụ và nhân dân họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cuối năm đó, trong cuộc hội nghị tổng kết rút kinh nghiệm hoạt động báo chí do ông Đào Duy Tùng chủ trì, chuyện phản ứng của Bắc Triều Tiên được đem ra mổ xẻ. Ông Hà Xuân Trường, ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập <em>Tạp chí Cộng Sản</em> xin hiến kế. Ông Trường cho rằng sở dĩ Bắc Triều Tiên có cớ phản ứng bài báo của Kim Hạnh là do cơ chế quản lý báo chí của Đảng ta: "Báo là công cụ của Đảng, báo nói tiếng nói của Đảng". Để tránh bị phản ứng kiểu này, Đảng nên thay đổi cơ chế quản lý báo chí: Đảng lãnh đạo báo chí, nhưng mỗi tờ báo có tiếng nói riêng của mình, chứ không phải chỉ nói tiếng nói của Đảng"... Hình như ông Trường chưa nói hết ý mình nhưng tiếng đập bàn khá mạnh của ông Tùng đã cắt ngang lời ông. Ông Tùng với vẻ mặt giận dữ cố nén, gằn từng tiếng: "Đồng chí phụ trách cơ quan lý luận của Đảng, chẳng lẽ đồng chí quên rằng báo chí là công cụ của Đảng là một vấn đề có tính nguyên tắc? Tôi xin nhắc lại cho tất cả các đồng chí phải ghi nhớ: Báo chí là công cụ của Đảng, nói tiếng nói của Đảng! Nguyên tắc đó là bất di bất dịch, không bao giờ được phép thay đổi, không có đổi mới ở chỗ này!" Ông Hà Xuân Trường đỏ bừng mặt, im lặng. Ông Đào DuyTùng hạ giọng: "Vấn đề của chúng ta là phải chọn những người có trính độ chính trị vững vàng làm tổng biên tập để không phạm phải những lỗi quá ấu trĩ".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông Hà Xuân Trường im lặng suốt buổi họp còn lại. Trước đây, ông Trường đã một lần bị hụt chân khi cùng với các ông Hoàng Minh Chính, Đặng Kim Giang, Nguyễn Kiến Giang... tán thành quan điểm "xét lại hiện đại" của Tổng Bí thư Khruchchev. Tất cả các ông kia đều phải vô tù, chỉ ông Trường mau mắn xin sám hối cho nên được thăng quan tiến chức.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lần này, Đảng không bỏ qua cho ông. Đại hội Đảng khóa 7, mặc dù ông hãy còn trẻ, khỏe hơn nhiều người khác, nhưng đã không được đề cử vào Ban Chấp hành Trung ương và phải trao lại chiếc ghế Tổng Biên tập <em>Tạp chí Cộng Sản</em> cho ông Hà Đăng, dù ông này không có nhiều lý luận bằng ông. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bà Kim Hạnh lại phạm một lỗi mới không thể tha thứ, đó là đưa lên <em>Tuổi Trẻ</em> một tin rất cũ: Bác Hồ đã từng có vợ! Toàn thế giới đã biết chuyện này, nhưng người Việt Nam chưa được phép biết. Lần này bà bị cấm làm báo vô thời hạn! Nhưng thật đáng khen bà đã có sáng kiến đẻ ra tờ <em>Sài Gòn Tiếp Thị</em> bằng cách nhẫn nại âm thầm đứng sau lưng một người khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thực hiện Nghị quyết Đại hội 6 Đổi mới của Đảng, Quốc hội Việt Nam xây dựng Luật Báo chí. Tại cuộc họp này, giáo sư Lý Chánh Trung, một cây bút báo chí nổi tiếng trước 1975 (với những bài viết chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn, đặc biệt có bài viết ca tụng Chủ tịch Hồ Chí Minh là bậc vĩ nhân khi cụ từ trần) đề nghị cho xuất bản báo chí tư nhân, đúng tinh thần của Hiến pháp và phù hợp với xu thế mở rộng dân chủ, hội nhập. Có lẽ giáo sư không thể ngờ vấn đề ông đặt ra lại gây bực tức cho các nhà lãnh đạo của Đảng đối với ông, đặc biệt là Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Người chống lại ông mạnh mẽ nhất không phải các đại biểu là đảng viên mà là bà luật sư Ngô Bá Thành, người đồng đội quả cảm của ông ở nội thành ngày nào. Cũng khoảng thời gian này, với tư cách Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật, giáo sư Trung tổ chức cho nhà văn trẻ Dương Thu Hương nói về quyển tiểu thuyết <em>Những thiên đường mù</em> đang gây xôn xao dư luận bởi động tới một đề tài cấm kỵ trước Đổi mới. Ông đã không ngờ, quyển sách này bị coi là vượt xa ranh giới Đổi mới, một quyển sách chống Đảng! Giọt nước tràn ly. Giáo sư không được Mặt trận Tổ quốc đề cử vào danh sách Quốc hội khóa kế tiếp. Tệ hại hơn, đây đó râm ran rằng lợi dụng tình hình Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ, một số phần tử thuộc lực lượng thứ 3 đang âm mưu diễn biến hòa bình, cụ thể là giáo sư Lý Chánh Trung tạo diễn đàn cho nhà văn phản động Dương Thu Hương chửi Đảng, rồi dùng diễn đàn Quốc hội đòi cho ra báo tư nhân. Tại cuộc họp cán bộ cao cấp quân đội ở Hội trường Quân khu 7, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lê Đức Anh đến nói toẹt câu chuyện trên nhằm nâng cao tinh thần cảnh giác cho các sĩ quan. Ông Bộ trưởng đang hùng hồn thì bất ngờ một sĩ quan trẻ đập bàn hét lớn: "Nói láo!" rồi đứng lên rời khỏi hội trường. Lập tức cảnh vệ đuổi theo đưa anh gặp đại tá phó Hiệu trưởng. Đó là đại úy Lý Tiến Dũng, quân nhân có quân hàm thấp nhất cuộc họp, vừa mới từ chiến trường chống bọn diệt chủng Pol Pot trở về. Trả lời ông đại tá, Lý Tiến Dũng nói: "Nếu ban nãy ngồi đối diện với ông ấy, tôi đã cho một cái tát! Bởi vì tôi không thể ngồi nghe kẻ nào chửi cha mình!" Sau đó, anh cởi áo lính, đi tập viết báo. Hơn 10 năm sau, anh trở thành một cây bút chính luận sắc bén, rồi trở thành Tổng Biên tập báo <em>Đại Đoàn Kết</em> và nổi tiếng vì dám quyết định đăng thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp yêu cầu không phá bỏ Hội trường Ba Đình, sau khi đã có lệnh cấm của Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng (Có 9 tờ báo không dám đăng lá thư này.) Anh bị bãi chức Tổng Biên tập bởi đi không đúng "lề phải" của ông Lê Doãn Hợp, lại còn viết bài xài xể phó trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương Hồng Vinh là người thiếu năng lực và không có tư cách. (Hồng Vinh cũng là người không cho báo <em>Quốc Tế</em> của Bộ Ngoại giao đăng bài của ông Võ Văn Kiệt. Ông Kiệt chất vấn, nhưng không được Trưởng ban Tuyên huấn Nguyễn Khoa Điềm trả lời.)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc họp Hội đồng Nhân quyền năm 2009, nhiều quốc gia yêu cầu Việt Nam cho xuất bản báo chí tư nhân, đã bị Việt Nam bác bỏ. Thật ra, dù cho ra báo chí tư nhân mà vẫn phải chịu sự chỉ đạo của Ban Tuyên huấn Đảng Cộng sản thì cũng không thực sự có tự do báo chí, không thoát khỏi chiếc "kim cô" công cụ. Những năm vận hành của tờ <em>Tin Sáng</em> sau 1975 đã chứng minh điều ấy. Tin Sáng không phải là tờ báo được thông tin tự do, bởi thường xuyên phải nhận chỉ thị "định hướng". Thế mà Đảng vẫn không yên tâm, vẫn buộc nó sớm "hoàn thành nhiệm vụ".</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Nhà báo là chiến sĩ</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhà báo được Đảng Cộng sản vinh danh là "những chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng". Vinh dự này khiến cho nhiều người không tích cực trau giồi nghề nghiệp mà chỉ cố nâng cao lập trường tư tưởng. Cứ đọc lại báo chí Việt Nam hồi Cải cách Ruộng đất và chống <em>Nhân văn - Giai phẩm</em> sẽ thấy các chiến sĩ xung kích đã bóp méo sự thật, vu khống trắng trợn như thế nào để biến hằng ngàn người dân vô tội trở thành bọn cường hào gian ác, biến ông Nguyễn Hữu Đang, nhà yêu nước lão thành (người thiết kế và chỉ đạo thi công lễ đài Ba Đình cho kịp buổi lễ Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945), nhà báo, học giả Phan Khôi, nhà báo, nhà văn Thụy An... trở thành những tên gián điệp nguy hiểm!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Những cây bút không "xung kích" theo đúng mục tiêu của Ban Tuyên huấn Đảng đều bị loại bỏ từng thời kỳ. Sau giải phóng miền Bắc, nhà báo Hiền Nhân và nhiều cây bút cũ của Hà Nội phải cất bút. Sau khi báo <em>Tin Sáng</em> "hoàn thành nhiệm vụ", đội ngũ này được phân loại, chỉ cho một số ít người được tiếp tục làm báo. Chủ nhiệm Ngô Công Đức, Tổng Biên tập Hồ Ngọc Nhuận được mời một cách lịch sự đi làm công việc khác. Ông Nhuận được làm Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc TPHCM, nghe có vẻ sang trọng nhưng là để vô hiệu hóa cây bút báo chí sắc bén và trung thực này. Nhiều cán bộ báo chí từ "phong trào" nhưng trong quá trình làm việc tỏ ra không tuân thủ sự chỉ đạo của Tuyên huấn Đảng cũng bị loại khỏi "đội ngũ xung kich" như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Kim Hạnh, Lê Văn Nuôi... Tổng Biên tập Nguyên Ngọc, vị đại tá, nhà văn, vì viết bản <em><strong><a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=3144&rb=0106">Đề dẫn</a></strong></em> đòi mở rộng tự do sáng tác và cho đăng Nguyễn Huy Thiệp phơi bày ung bướu trong cơ thể "xã hội chủ nghĩa tốt đẹp", phải bị bãi chức. Chỉ vì bênh vực ông Nguyên Ngọc, nhà thơ kiêm nhà báo Bùi Minh Quốc đã bị khai trừ khỏi Đảng và... treo bút.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 1994, làng báo Việt Nam xảy ra chuyện ầm ĩ ở báo <em>Lao Động</em>. Bốn cán bộ cốt cán của báo là Tổng thư ký tòa soạn Lý Quý Chung, Trưởng ban Kinh tế - Xã hội Trần Trọng Thức, Chánh văn phòng Nguyễn Hữu Tính, cây bút phiếm luận Ba Thợ Tiện (tức nhà thơ Hoàng Thoại Châu) đề nghị Tổng Biên tập chọn giữa bốn người họ, hoặc ông Hồng Đăng Phó Tổng biên tập, vì ông này hách dịch tới mức anh em không chịu nổi. Hồng Đăng phản công lại bằng cách bắn tin với Tổng cục 2 (Tình báo thuộc Bộ Quốc phòng) rằng ở báo <em>Lao Động</em> có một nhóm âm mưu thực hiện "diễn biến hòa bình" mà người cầm đầu là Lý Quý Chung, nguyên Tổng trưởng Bộ Thông tin chính phủ Dương Văn Minh. Nhóm này được Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> bao che. Ở thời điểm Liên Xô và Đông Âu vừa sụp đổ, lời vu cáo này đã làm Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam lo sợ, vội vàng họp ngay và có quyết định phải tìm mọi cách vô hiệu hóa âm mưu này! Bộ Chính trị cho rằng Tổng Biên tập báo này có 4 khuyết điểm: 1. Đưa vào cơ quan báo nhiều người không đảm bảo an ninh chinh trị: Lý Quý Chung - Bộ trưởng chế độ cũ, Trần Trọng Thức - nhà báo cũ, họa sĩ Chóe ở tù cải tạo hơn 10 năm, nhà thơ Hoàng Hưng ở tù 3 năm... (Tuy nhiên, ông Lý Quý Chung có nhận xét hoàn toàn ngược lại khi đánh giá đội ngũ này. Trong <em><strong><a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5267&rb=0102">Hồi ký không tên</a></strong></em> xuất bản năm 2004 ông cho rằng cả đời làm báo chỉ, đến khi ở báo <em>Lao Động</em> ông mới được cộng tác với "một đội hình đẹp như mơ", tất cả đều rất hoàn hảo về nghề nghiệp!) 2. Những năm qua, <em>Lao Động</em> có nhiều loạt bài đã làm cho Bộ Chính trị lo lắng, như trong một tháng mà báo này phê bình đến 4 ông bộ trưởng. Một chính phủ có 4 bộ trưởng bị bêu xấu thì làm sao còn uy tín trước nhân dân và nước ngoài? 3. Là tờ báo trung ương, tại sao Ban thư ký tòa soạn của báo lại đặt ở Sài Gòn? Đây là vi phạm nguyên tắc rất nghiêm trọng. (Thật ra việc này không phải làm chui. Từ ông Nguyễn Đức Bình, Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách khối Tuyên huấn - Văn hóa - Văn nghệ, ông Nguyễn Văn Tư chủ tịch và toàn bộ ban lãnh đạo Tổng Liên đoàn Lao động đều đã đến tham quan hệ thống điều hành hoạt động tòa soạn được trang bị kỹ thuật hiện đại, làm cho 2 trụ sở Sài Gòn - Hà Nội như cùng trong một ngôi nhà.) 4. Cuối cùng là tình trạng mất đoàn kết. Bộ Chính trị cho rằng phải thay Tổng Biên tập và chuyển những người có "nghi vấn chính trị" làm công tác khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau một thời gian xem xét, ông Nguyễn Văn Tư, Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động đã kết luận một cách đúng đắn và dũng cảm rằng "không có âm mưu chính trị, chỉ có mất đoàn kết". Tuy vậy, để yên lòng cấp trên, ông Võ Tự Thành Vụ trưởng Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng đã bỏ ra một buổi sáng cố thuyết phục Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em>: Có thể dùng Lý Quý Chung làm công việc của Tổng thư ký tòa soạn, nhưng nên đổi chức danh là trợ lý của Tổng Biên tập. Bởi vì Lý Quý Chung có lý lịch như thế, không thể được phép giữ chức danh Tổng thư ký tòa soạn. Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> kiên quyết bác ý kiến đó với lý do: "Làm như vậy là lừa dối cấp trên và làm nhục một trí thức từ chế độ cũ đến với cách mạng. Tại sao không coi trọng việc làm thực sự mà lại coi trọng cái danh nghĩa?" (không rõ đây có phải là một trong những lý do khiến ông này được cho về vườn sớm?).</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Để tỏ ra nghiêm túc thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, Tổng Liên đoàn Lao động quyết định kỷ luật Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> với hình thức cho về hưu. Một số nhà báo đồng loạt phản ứng quyết định trên. Bắt đầu là Tổng thư ký tòa soạn Lý Quý Chung đưa đơn thôi việc (Trong <em>Hồi ký không tên</em> Lý Quý Chung viết rằng ông nghỉ việc vì biết Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung ương sẽ không chấp nhận ông làm Tổng thư ký tòa soạn). Tiếp theo Lý Quý Chung là Trần Trọng Thức, họa sĩ Chóe, Ba Thợ Tiện, Lưu Trọng Văn (Lưu Trọng Văn nói: "Tôi nghỉ việc không phải vì Tổng Biên tập mà vì Lý Quý Chung, một người ở chế độ cũ, yêu nước, gần 20 năm ra sức đổi mới báo chí thế mà vẫn không được tin dùng! Tôi mang lý lịch "đỏ" đứng cùng Lý Quý Chung để chứng minh rằng đây không hề có chuyện "diễn biến hòa bình".), tiếp theo là Đinh Quang Hùng, Nguyễn Trung Dân, Lê Xuân Tiến...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đây là một sự kiện chưa từng có trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Ban Tuyên huấn Đảng Cộng sản coi đây thực sự là một vụ phản ứng tập thể có tính chất chính trị rất nghiêm trọng cần phải phê phán, ngăn ngừa.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có những người đã được coi là đạt tiêu chuẩn làm báo, nhưng sau đó vì có quan hệ với người không được tin cậy thì cũng phải bị loại. Ông Nguyễn Ngọc Lan không cùng quan điểm với Đảng về vụ Phong thánh tử vì Đạo thì vợ ông, bà Thanh Vân, dù đang là cây bút đắc lực của tờ Tin Quận 5 cũng phải bị sa thải. Trong <em>Nhật ký 1990-1991</em>, Nguyễn Ngọc Lan viết theo lời chị Thanh Vân: Chỗ làm vẫn cần, nhưng có quyết định cho nghỉ việc của Ủy ban Nhân dân quận và Quận ủy. Tru di tam tộc đó mà. Ông trưởng phòng và bà phó phòng đùn đẩy nhau việc đưa tờ quyết định nghỉ việc cho Thanh Vân, vì thấy nó kỳ cục quá, không mở miệng được. Các bạn đông nghiệp thì được một bữa khóc...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông Trần Trọng Thức nhiều năm là giáo viên thỉnh giảng của Đại học Báo chí TP Hồ Chí Minh nhận xét nội dung đào tạo người làm báo như sau: Chương trình đại học báo chí không coi trọng đúng mức phần nghiệp vụ báo chí. Trong 194 đơn vị học trình, chỉ có 30 đơn vị học trình cho các môn tác nghiệp báo chí. Các thể loại thông tấn chỉ có 4 đơn vị học trình, bằng số học trình của các môn văn học Nga, văn học Trung Quốc... Chính vì phải đào tạo "Nhà báo là chiến sĩ sắc bén về tư tưởng", cho nên các học phần về triết học, chính trị Mác-Lê được đặt cao hơn các bài học về nghiệp vụ. Học viên báo chí được tuyển với tiêu chuẩn chính trị (lý lịch gia đình, quan điểm lập trường), cao hơn nghề nghiệp, cho nên có 50% học viên không có năng khiếu làm báo, có 20% số người tốt nghiệp đại học báo chí không viết được bài.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Từ sau 30/4/1975, báo chí cách mạng có gì mới?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Xin nói rằng: Có! Báo chí miền Bắc trước 1975 là hóa thân của loại truyền đơn tuyên truyền. Những sự kiện lớn như Đại hội Đảng, Kỳ họp Quốc hội... các báo chỉ được phép đăng lại đúng bản tin của Thông tấn xã Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Điều đặt biệt mới mẻ sau 1975 là sự có mặt của tờ nhật báo <em>Tin Sáng</em> và tạp chí <em>Đứng Dậy</em>. Mặc dù cũng phải lựa lời mà nói theo cái khuôn của Ban Tuyên huấn Đảng đưa ra, <em>Tin Sáng</em> có cách viết mới mẻ gần với sự thật hơn những đứa con ruột của Đảng. Cây bút trào lộng Xích Điểu thích làm cộng tác viên cho <em>Tin Sáng</em> hơn là viết báo <em>Giải Phóng</em> mà ông là Phó Tổng biên tập (với tên cúng cơm Trần Minh Tước, nguyên Vụ trưởng Vụ Báo chí Việt Nam). Đến nỗi ông Nguyễn Thành Lê, Tổng Biên tập báo <em>Giải Phóng</em> đã khiển trách ông mê viết cho <em>Tin Sáng</em> hơn viết báo nhà. Có lần tôi tò mò hỏi thì được ông Xích Điểu trả lời rất đơn giản là: "Họ biết trân trọng bài viết có nghề, còn lãnh đạo của ta thì chuộng cái chính trị sống sít! Họ trả nhuận bút cũng đúng với chất xám mình bỏ ra, còn lãnh đạo báo ta thì chỉ khen chê suông!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đương nhiên tờ <em>Tin Sáng</em> có số phát hành cao hơn báo Đảng. Đó là điều chế độ không thể chấp nhận.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau khi <em>Tin Sáng</em> "hoàn thành nhiệm vụ", Ban Tuyên huấn của Đảng sàng lọc những người ít gai góc, đưa về tăng cường cho hai tờ báo <em>Sài Gòn Giải Phóng</em> và <em>Tuổi Trẻ</em>. Nhóm về <em>Tuổi Trẻ</em> nhanh chóng biến tờ báo này từ một tờ "nội san của Thành đoàn" trở thành một tờ báo thông tin đa dạng, sinh động. Sở dĩ nhóm này làm được điều đó là do có hai nhà báo giỏi là Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức. Nguyên nhân thứ hai không kém quan trọng là ông Tổng Biên tập Võ Như Lanh (vào nghề từ việc làm nội san của phong trào sinh viên) đã mạnh dạn giao việc cho các anh có nghề. Trái lại, bên báo <em>Sài Gòn Giải Phóng</em>, Tổng Biên tập vốn là Tổng Giám đốc Thông tấn xã Giải Phóng, đương nhiệm phó trưởng ban thứ nhất Ban Tuyên huấn Thành ủy, người từng có lý thuyết "lợi ích cách mạng cao hơn sự thật", đâu có thể để cho các nhà báo chế độ cũ dạy mình phải làm báo như thế nào!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức mời nhà báo Thép Mới cùng thảo luận tìm cho <em>Tuổi Trẻ</em> phương châm phát triển gồm 3 từ: Đỏ, Trẻ, Sài Gòn. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> không lâu sau đã được bạn đọc vồ vập. Ban đầu bạn đọc của nó là sinh viên, học sinh, người lao động, dần dần nó giành cả bạn đọc là cán bộ, đảng viên của báo Đảng, khiến báo chí cả nước nhìn vào nó để học hỏi đổi mới nội dung và hình thức. Tuy vậy
<span style="font-size: 14pt"><p><span style="font-size: 14pt"><strong>Nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam (21/6), đọc được bài này trên talawas, xin phép đưa về đây cho mọi người cùng đọc để thêm thông tin và sự thật - chức năng chính yếu của báo chí và người làm báo</strong>.</span></p><p style="text-align: justify"><br />Báo chí vô sản định hình ở Liên Xô sau Cách mạng tháng Mười. Năm 1920, trong thư gửi Emma Goldman, nữ chính trị gia Hoa Kỳ, Lenin cho tự do ngôn luận là một thiên kiến tư sản. Như vậy có thể hiểu báo chí vô sản tách ra khỏi trào lưu giành quyền tự do ngôn luận mà nhân loại đã đeo đuổi từ những năm 40 của thế kỷ 19.</p></span><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Báo chí vô sản, theo Lenin, có chức năng tuyên truyền, giáo dục, cổ động và tổ chức phong trào hành động cách mạng thực hiện thắng lợi các nghị quyết của Đảng Cộng sản. Để làm tốt chức năng đó, báo chí vô sản phải theo định hướng tuyên truyền trong từng thời kỳ, do Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng chỉ đạo. Theo định hướng, tức là phải chọn sự thật nào có lợi và loại bỏ sự thật nào không có lợi cho mục đích tuyên truyền. Để làm tốt việc tuyên truyền theo định hướng, báo chí cách mạng liên tục đưa tin, bài về những điển hình người tốt việc tốt nảy sinh từ phong trào thi đua trên các mặt trận chiến đấu, lao động sản xuất, học tập rèn luyện để trở thành những con người mới vì lý tưởng xã hội chủ nghĩa.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nội dung nói trên cho thấy mấy điều: </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Đó là nền báo chí của một xã hội khép kín. Báo chí thực chất chỉ là công cụ truyền đạt mệnh lệnh từ trên (Đảng, Chính phủ) dội xuống, không có chức năng thông tin, không chấp nhận phản biện, không tự do ngôn luận.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- Các bộ biên tập không xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, không nhằm đáp ứng quyền được thông tin của bạn đọc để chuẩn bị nội dung tờ báo. Họ căn cứ vào tiến độ tuyên truyền do cấp trên chỉ đạo để lập kế hoạch minh họa bằng các bài báo. Linh mục Nguyễn Ngọc Lan viết: "Họ chỉ chịu trách nhiệm trước... Đảng chứ không phải trước độc giả. Và chỉ quan tâm tới mục tiêu hơn là nội dung các bài báo." (<em>Nhật ký 1990</em>, ngày 5- 11)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">- "Không có tự do ngôn luận thì mọi truy tìm sự thật là bất khả" (Charles Bradlaugh - nhà cải cách xã hội Anh). Báo chí vô sản tước bỏ, bóp méo và bưng bít sự thật nhằm phục vụ cho mục đích tuyên truyền. Do đó, lẽ ra là "công cụ tốt nhất cho việc mở mang trí tuệ con người" thì ngược lại nó là công cụ ngu dân!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc họp báo đầu tiên sau khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Obama nói: "Một chính phủ lấn lướt báo chí, một chính quyền không phải đối mặt với giới truyền thông cương trực và mạnh mẽ không phải là sự lựa chọn của nước Mỹ". Đối chiếu với câu nói đó, chúng ta thấy các nền báo chí vô sản ngược hẳn lại.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Báo chí cách mạng Việt Nam theo hình mẫu báo chí vô sản của Lenin. Do đó chúng ta cùng xét xem nó đã gây những hậu quả gì cho xã hội và người đọc?</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Cách mạng và sự thật</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong các tập nhật ký, linh mục Nguyễn Ngọc Lan nhiều lần châm bíếm các báo cách mạng cắt xén sự thật. Nhà xuất bản Tin (Paris) giới thiệu <em>Nhật ký 1988</em> của ông đã đặt câu hỏi: "Cái gì làm cho chúng ta tuy cùng một tiếng mẹ đẻ nhưng không cùng một ngôn ngữ? ... Cái gì làm chúng ta sợ sự thật?"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Người viết bài này luôn dằn vặt bởi câu hỏi đó.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ở Việt Nam, để buộc cỗ xe báo chí đi đúng định hướng, có đến bốn tay lái: Lái chính là Ban Tuyên huấn Đảng, 3 lái phụ là Bộ Thông tin Truyền thông, Cục An ninh Văn hóa Bộ Công an và cơ quan chủ quản tờ báo. Để làm tốt việc tuyên truyền theo định hướng, báo chí cách mạng liên tục đưa tin những người và việc điển hình xuất hiện trong quần chúng để cổ vũ phong trào cách mạng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong bài giảng về viết tin, ông Hoàng Tuấn, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam kể: Hồi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, khi chưa tìm ra một điển hình nông dân giỏi hưởng ứng lời kêu gọi tăng gia sản xuất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã cho bịa ra câu chuyện về một người nông dân gương mẫu vỡ hoang trồng khoai sắn. Không ngờ Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tin đó, đã hỏi địa chỉ người nông dân để tặng thưởng huy hiệu. Ông Tuấn đành phải báo cáo thật là mình cho bịa ra "điển hình" để cổ vũ phong trào.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong chiến tranh rất cần có những điển hình xả thân vì chiến thắng. Nhiều tên tuổi được báo chí loan truyền (theo sự hướng dẫn của các chính ủy và Ban Tuyên huấn Đảng) đã đi vào lịch sử. Có nhiều chuyện nghe cứ lung linh như huyền thoại, nhưng không mấy ai muốn (hoặc dám) nghi vấn. Ví dụ như tại sao anh Phan Đình Giót không dùng vật gì mà lại lấy thân mình lấp lỗ châu mai? </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Gần 30 năm sau chiến tranh, nhân kỷ niệm lần thứ 50 chiến thắng Điện Biên Phủ nhà báo Lưu Trọng Văn đã hết sức công phu sưu tầm tài liệu viết một loạt bài đăng trên 5 kỳ tạp chí <em>Kiến thức Gia đình</em> (phụ bản báo <em>Nông nghiệp Việt Nam</em>) chứng minh rằng:</span></p><ul><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Không có chuyện Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai; </span></li><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Không có chuyện Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo; </span></li><li><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol"><span><span style="font-family: 'Times New Roman'"></span></span></span><span style="font-size: 14pt">Cũng không có chuyện (thời chống chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ) giữa trận địa pháo Nguyễn Viết Xuân hô to: "Hãy nhằm thẳng quân thù mà bắn!". </span></li></ul><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Tất cả các chiến sĩ nói trên đều chiến đấu rất ngoan cường, hi sinh rất anh dũng, góp phần cho chiến thắng. Tuy nhiên trước lúc hy sinh tất cả họ đều không có ai làm cái việc mà sau này các nhà báo đã tô vẽ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Những bài báo của Lưu Trọng Văn đăng trên một tạp chí ít người đọc nhưng đã làm cho ông Nguyễn Khoa Điềm, Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương tức giận phê phán gay gắt.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cũng năm đó, Lưu Trọng Văn trích <em>Hồi ký không tên</em> của Lý Quý Chung, đoạn kể ông Dương Văn Minh chủ động đầu hàng như là thực hiện một nhiệm vụ cao cả, đăng trên Nhà báo và Công luận cuối tháng (của Hội Nhà báo Việt Nam), số kỷ niệm ngày 30 tháng 4. Báo này vừa phát hành đã bị thu hồi, (nhưng không cho đưa tin lý do bị thu hồi) và bị đình bản. Lý do thu hồi thực sự là ở thời điểm đó chưa cho phép đề cao vai trò ông Dương Văn Minh, mà đề cao sức mạnh của các quân đoàn buộc ông phải hàng phục. (Dù đã được ông Võ Văn Kiệt đọc, ông Trần Bạch Đằng viết lời giới thiệu, quyển hồi ký này vẫn buộc phải biên tập và in lại.)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mới đây, trong cuộc góp ý kiến cho một tờ báo đang sa sút, ông Xuân Cang nguyên Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> tâm sự: Ngay khi bước vào nghề làm báo ông đã dặn mình, bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải nói cho được sự thật. Nhưng rồi thực tế đã dạy ông điều còn quan trọng hơn là phải biết cách nói sự thật. Ông kể, năm 1986 ông cho đăng bài viết của ông Lê Giản, nguyên Giám đốc Nha Công an đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong bài có câu "nhà đã dột từ nóc rồi". Vì câu đó, ông bị Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng giũa te tua. Người ta hỏi, ông không biết nói "nóc nhà" là ám chỉ Bộ Chính trị hay sao? (Thực ra nhà thơ Việt Phương là người đầu tiên có ý nghĩ này trong câu thơ "Bùn đã vấy đến chín tầng mây". Ông đã phải trả giá bằng những năm rời khỏi bàn viết trong dinh Thủ tướng để đi lao động cải tạo tư tưởng ở nông trường). May cho ông Xuân Cang, thời điểm này vừa bắt đầu Đổi mới cho nên ông được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh thông cảm cho làm bản kiểm điểm, tránh không được tái phạm. Ông Xuân Cang kết luận: "Cho đăng bài viết đó là không biết cách nói sự thật!" Người nghe lấy làm tiếc vì ông không cho biết trước cái sự thật "nhà đã dột từ nóc rồi" thì phải biết dùng cách nói nào để không bị giũa te tua? Chẳng lẽ cách tốt nhất là... cất bút?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong tập hồi ký của các nhà báo lão thành ở Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2003 có bài "Làm báo không dễ" của nguyên Tổng Biên tập báo <em>Người Lao Động</em>. Sau khi đọc lại bài hồi ký của mình đã được in, ông than rằng: "Có lẽ phải viết thêm bài ‘Viết hồi ký cũng không dễ'". Ông đã hỏi vì sao cắt bỏ và sửa lại nhiều chỗ quan trọng, người biên tập đáp: "Khi ông chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhà báo Cao tuổi đưa bài này sang cho biên tập đã có lời răn đe: "Cậu muốn ở tù thì đăng nguyên văn bài này!" Mình phải cố cắt bỏ, sửa chữa để đăng được bài cho ông đấy!" Vậy là dù quá đau vì bài bị cắt sửa trái ý mình, ông cũng phải cám ơn người biên tập.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bài hồi ký nói trên kể lại mấy bài báo viết những sự thật không được nhà cầm quyền bằng lòng:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một là chuyện ông La Ngọc Toàn, chủ nhiệm hợp tác xã cơ khí Đông Tâm tham nhũng và đánh đập những xã viên dám tố cáo ông ta. Bí thư quận ủy quận Gò Vấp đòi tòa báo phải đính chính bài viết và xin lỗi ông La Ngọc Toàn với lý do: Ông Toàn hiện đang là nòng cốt trong người Hoa của quận. Cùng lúc, chủ tịch Ủy ban Nhân dân TPHCM có ý kiến phê bình rằng đánh ông Toàn là vô tình đánh vào "Lá cờ đầu của ngành hợp tác xã" đang cần được cổ vũ. Tờ báo không đính chính, nhưng không thể tiếp tục phơi bày những sai trái của ông Toàn và phải để yên cho người ta giới thiệu ông ra ứng cử vào Hội đồng Nhân dân Thành phố khóa đầu tiên. Ông Toàn đắc cử với số phiếu cao, được báo Đảng ca ngợi như một nhà quản lý xuất sắc, rồi sau đó ít lâu ông ta ôm một khoản tiền lớn lặn mất tăm, để lại món nợ làm sập đổ hợp tác xã cơ khí Đồng Tâm. Những chữ "Ông chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố" trong bài hồi ký đã được sửa lại là "Có đồng chí lãnh đạo thành phố" để không ai có thể căn cứ vào thời điểm bài báo viết mà suy ra ông chủ tịch chính là đồng chí Võ Văn Kiệt đáng kính!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Chuyện thứ hai xảy ra năm 1983, báo đăng bài viết về ông Nguyễn Văn Tài, giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình phơi nắng công nhân và cắt tiêu chuẩn gạo của họ. Sau hôm báo đăng bài này, anh Tổng Biên tập lên văn phòng Thành ủy dự họp về công tác tuyên truyền giáo dục. Vừa thấy anh bước vào, bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Linh kêu lên: "A, ông báo Công đoàn! Tại sao ông a thần phù đánh vào mô hình tiên tiến của thành phố mà không hỏi ý kiến tôi?" Tổng Biên tập đáp: "Thưa anh Mười, chúng tôi rất thận trọng khi làm việc này. Bài báo hoàn toàn chính xác khi nêu các hành vi phạm pháp của ông giám đốc Tài..." Bí thư Nguyễn Văn Linh tức giận ngắt lời: "Chao ơi, đến giờ này mà anh còn cãi rằng anh đúng sao? Anh sai về quan điểm nhìn nhận sự việc. Đồng chí giám đốc này áp dụng hình thức kỷ luật sắt theo kinh nghiệm học được từ nước bạn Cộng hòa Dân chủ Đức. Nhờ có kỷ luật sắt mà Đông Đức trở thành ‘tủ kính' của phe xã hội chủ nghĩa, đối điện vững vàng trước Tây Đức tư bản. Quần chúng bao giờ cũng có ba loại: tiên tiến, trung bình và lạc hậu. Người cộng sản phải biết nắm lấy quần chúng tiên tiến, thúc đẩy phong trào, lôi kéo những người trung bình và giáo dục, kỷ luật những người lạc hậu. Các anh nhân danh bảo vệ người lao động, nhưng thực ra là theo đuôi quần chúng lạc hậu. Cái đó Lenin gọi là chủ nghĩa công đoàn, không phải quan điểm đúng đắn của người cộng sản!" Ông đã muốn ngưng lời, nhưng thấy anh Tổng Biên tập có vẻ cương, chưa chịu ngồi xuống, hình như đang chờ ông dứt lời để tranh cãi. Ông cáu kỉnh hét lên: "Đồng chí ngồi xuống đi chứ!" Anh Tổng Biên tập lưỡng lự rồi miễn cưỡng ngồi xuống vì mọi người đang chờ bắt đầu cuộc họp với nội dung khác. Hôm sau, anh bàn với Công đoàn Thành phố kiến nghị tổ chức thanh tra xí nghiêp hóa màu Tân Bình. Đoàn thanh tra cố kéo dài thời gian, cuối cùng lựa chiều kết luận theo ý của bí thư Thành ủy, dành cả hai trang phê phán các nhà báo quá non nớt về chính trị đã "đánh" một ông giám đốc có những biện pháp quản lý tiên tiến nhất thành phố! Anh Tổng Biên tập buộc lòng phải tung một tin do anh em công nhân cung cấp. Đó là chuyện bà vợ ông bí thư Thành ủy gửi tiền vào xí nghiệp hóa màu Tân Bình với lãi suất cao và hằng tháng dùng xe của bí thư Thành ủy đến lĩnh tiền lãi. Tuy sự việc không phải là "tiêu cực", nhưng anh em công nhân nghi vấn: Có phải vì mối quan hệ này mà bà nói tốt cho giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình? Rồi ông bí thư tin vợ hơn tin nhà báo? Khi biết nguồn tin ngoài luồng này, ông Linh rất tức giận nhưng đã hành xử đúng đắn: Ông tuyên bố trước Ban Thường vụ Thành ủy xin rút khỏi trách nhiệm chỉ đạo việc thanh tra xí nghiệp hóa màu Tân Bình và trao việc này lại cho ông Phan Minh Tánh, phó bí thư Thành ủy. Dưới sự chỉ đạo của ông Phan Minh Tánh, hai tháng sau đoàn thanh tra công bố bản kết luận chính thức ngược hẳn với bản dự thảo của họ trước kia: "Giám đốc xí nghiệp hóa màu Tân Bình đã vi phạm pháp luật rất nghiêm trọng, không đủ tư cách tiếp tục giữ cương vị lãnh đạo."</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Mặc dù ông Nguyễn Văn Linh qua đời đã lâu, nhưng bài hồi ký về vụ hóa màu Tân Bình không được phép nêu rõ tên ông (người biên tập đã sửa lại thành "một đồng chí lãnh đạo Thành ủy") và những chữ "tức giận", "cáu kỉnh", "hét lên" không thích hợp với ngôn ngữ của một đồng chí mà chỉ ít lâu sau đã trở thành "Tổng Bí thư Đổi mới". Người biên tập đã chịu khó thay cho ông những từ ngữ có "văn hóa lãnh đạo" như: "nhẹ nhàng hỏi", "tỏ vẻ không bằng lòng"... Ngay những lời thuyết giảng rất hùng hồn của ông về quan điểm cộng sản khác với chủ nghĩa công đoàn cũng phải cắt bỏ, bởi vì đồng chí ấy không thể nói nhầm.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nói về tác hại của việc kiểm duyệt, cắt xén sự thật, nhà văn Nga vĩ đại A. Solzhenitsyn đã viết: "Đây không chỉ đơn thuần là bóp nghẹt tự do mà là sự gắn xi vào trái tim dân tộc đó, xóa bỏ ký ức của dân tộc đó". Vì vậy rất cần phục hồi những bài viết đã bị kiểm duyệt cắt bỏ, nếu còn có thể tìm lại. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Một lần, tôi đem vấn đề "báo chí cách mạng và sự thật" bàn với ông Trương Tịnh Đức, nguyên ủy viên Ban Biên tập Đài Phát thanh Giải phóng và là giảng viên Trường Báo chí Giải phóng. Ông Trương Tịnh Đức kể: Sau Mậu Thân 1968, các cơ quan lãnh đạo của Mặt trận Giải phóng miền Nam không còn đất để trú đóng an toàn đã phải kéo sang ở nhờ đất nước bạn Campuchia. Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã có sáng kiến chỉ đạo Đài Phát thanh Giải phóng soạn bài tường thuật về một cuộc hội nghị đã được tổ chức rất hoành tráng ở giữa vùng giải phóng miền Nam. Lúc ấy ông Trương Tịnh Đức tỏ ý băn khoăn làm như vậy là vi phạm quá nghiêm trọng tính chân thật của báo chí. Ông Võ Nhân Lý, giám đốc Thông tấn xã Giải phóng thuyết phục: "Ông đừng quá trung thành với lý thuyết. Trong hoàn cảnh chiến tranh chúng ta phải đặt lợi ích của cách mạng lên trên tính chân thật ông ạ. Báo chí cũng là một mặt trận mà!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Dù ở hoàn cảnh nào, khi đã một lần đặt lợi ích lên trên sự thật thì từ đây các lợi ích sẽ có nhiều lý do để đòi phải tiếp tục được đặt lên trên sự thật. Đầu tháng 6/2009, trong cuộc hội nghị về "Định hướng thông tin", ông Đặng Khắc Thắng, phó giám đốc Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Nghệ An đã cho rằng: "Bảo định hướng thông tin phù hợp với lợi ích xã hội, thật ra là phù hợp với ý kiến của lãnh đạo chứ không hẳn phù hợp với lợi ích của nhân dân!" Cứ xem cách chỉ đạo thông tin về Dự án Bauxite, vấn đề mà cả nước đang quan tâm hiện nay thì quả đúng như phát biểu của ông Thắng. Báo chí chỉ đăng ý kiến của những người hùa theo Bộ Chính trị, tất cả những phản biện không báo nào đăng. Tệ hại hơn, có hai bài báo (của Xuân Quang đăng trên <em>Nhân Dân</em> và Hà Văn Thịnh trên <em>Lao Động</em>) răn đe những trí thức ký kiến nghị ngừng Dự án.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhà thơ Bùi Minh Quốc có hai câu chua xót về tình trạng này: </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Khí trời mỗi ngày ta thở,</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bị ô nhiễm bởi bao lời dối trá!" </span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Báo chí nói tiếng nói của ai?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">"Báo chí là công cụ của Đảng!" Nguyên lý đó những người làm báo Việt Nam đều phải thuộc nằm lòng. Sau Đổi mới, ông Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã có sáng kiến quan trọng thêm cho báo chí Việt Nam mệnh đề thứ hai: "Là diễn đàn của quần chúng". Một vài cán bộ báo chí quá say sưa với Đổi mới cứ tưởng cái "diễn đàn" của ông Linh đã hoàn toàn chấp nhận tự do tư tưởng, nhà báo có thể phản biện mọi chính sách đã ban hành. Nhầm lẫn đó khiến không ít người phải trả giá.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc hội nghị "quán triệt nghị quyết Hội nghị Trung ương" (khóa 6) ở buổỉ thảo luận tổ, ông Bùi Tín, khi đó là phó Tổng Biên tập báo <em>Nhân Dân</em> kể, ông rất khó trả lời khi các đồng nghiệp phương Tây hỏi vì sao Đảng Cộng sản Việt Nam không chấp nhận đa nguyên? Ông Bùi Tín cho rằng Đảng nên chấp nhận đa nguyên để thực hiện dân chủ. Theo ông, thực tế Việt Nam đã có những yếu tố đa nguyên: Đảng Cộng sản, Đảng Dân chủ và Đảng Xã hội hợp tác với nhau rất tốt đẹp; Mặt trận Tổ quốc gồm nhiều đoàn thể có những tiếng nói khác nhau; Các tờ báo của mọi giới, mọi từng lớp thể hiện những mong muốn rất đa dạng... Ông Bùi Tín nói dài hơn 30 phút, được toàn tổ gồm những tổng biên tập báo, đài phát thanh, đài truyền hình lắng nghe. Tổ trưởng tổ này là ông Thái Ninh, Phó trưởng ban Tuyên huấn Trung ương không ngắt lời mà có vẻ khuyến khích ông Bùi Tín. Không ai ngờ trong buổi tổng kết hội nghị, ông Đào Duy Tùng, ủy viên Bộ Chính trị, phụ trách cả khối Tuyên huấn, Báo chí, Văn nghệ đã cao giọng phê phán: "Thật đáng chê trách là tại cuộc họp gồm toàn cán bộ cốt cán của Đảng mà lại có một đồng chí nồng nhiệt cổ vũ thực hiện đa nguyên! Đồng chí đó không biết rằng đa nguyên là hình thức dân chủ mị dân của chủ nghĩa tư bản. Đòi đa nguyên được, rồi sẽ đòi đa đảng!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Hôm đó ông Bùi Tín ngồi ở hàng ghế gần cuối hội trường, rất ít người nhìn thấy ông hai tay chống cằm, mặt cúi gằm, mớ tóc dài rũ xuống hai vai, không biết ông đang bực tức hay ngượng ngùng, nhưng vẻ thiểu não thì lộ rõ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ít lâu sau, nhân có cơ hội đi công tác sang Pháp, ông Bùi Tín đã trình bày một cách có hệ thống quan điểm của mình trong bài trả lời đài BBC Việt ngữ. Thật ra, trước đó ở trong nước đã có nhiều người từng nói những điều ông Bùi Tín nêu ra (như các ông Trần Xuân Bách, Hoàng Minh Chính, Nguyễn Kiến Giang, Nguyễn Hộ, Phan Đình Diệu...) Phải chi ông Bùi Tín tiếp tục nói ở trong nước, dù lời lẽ có nhẹ hơn đôi chút, vẫn dễ được đồng bào lắng nghe hơn. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 1989, nhân dịp đi công tác ở Bắc Triều Tiên, bà Kim Hạnh Tổng Biên tập báo <em>Tuổi Trẻ</em> đã viết một bài bút ký miêu tả rất sinh động tệ sùng bái cá nhân ở đất nước này đối với lãnh tụ Kim Nhật Thành. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> đăng bài bút ký của bà vừa phát hành thì Bắc Triều Tiên lập tức gửi công hàm phản đối Việt Nam bôi nhọ lãnh tụ và nhân dân họ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Cuối năm đó, trong cuộc hội nghị tổng kết rút kinh nghiệm hoạt động báo chí do ông Đào Duy Tùng chủ trì, chuyện phản ứng của Bắc Triều Tiên được đem ra mổ xẻ. Ông Hà Xuân Trường, ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập <em>Tạp chí Cộng Sản</em> xin hiến kế. Ông Trường cho rằng sở dĩ Bắc Triều Tiên có cớ phản ứng bài báo của Kim Hạnh là do cơ chế quản lý báo chí của Đảng ta: "Báo là công cụ của Đảng, báo nói tiếng nói của Đảng". Để tránh bị phản ứng kiểu này, Đảng nên thay đổi cơ chế quản lý báo chí: Đảng lãnh đạo báo chí, nhưng mỗi tờ báo có tiếng nói riêng của mình, chứ không phải chỉ nói tiếng nói của Đảng"... Hình như ông Trường chưa nói hết ý mình nhưng tiếng đập bàn khá mạnh của ông Tùng đã cắt ngang lời ông. Ông Tùng với vẻ mặt giận dữ cố nén, gằn từng tiếng: "Đồng chí phụ trách cơ quan lý luận của Đảng, chẳng lẽ đồng chí quên rằng báo chí là công cụ của Đảng là một vấn đề có tính nguyên tắc? Tôi xin nhắc lại cho tất cả các đồng chí phải ghi nhớ: Báo chí là công cụ của Đảng, nói tiếng nói của Đảng! Nguyên tắc đó là bất di bất dịch, không bao giờ được phép thay đổi, không có đổi mới ở chỗ này!" Ông Hà Xuân Trường đỏ bừng mặt, im lặng. Ông Đào DuyTùng hạ giọng: "Vấn đề của chúng ta là phải chọn những người có trính độ chính trị vững vàng làm tổng biên tập để không phạm phải những lỗi quá ấu trĩ".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông Hà Xuân Trường im lặng suốt buổi họp còn lại. Trước đây, ông Trường đã một lần bị hụt chân khi cùng với các ông Hoàng Minh Chính, Đặng Kim Giang, Nguyễn Kiến Giang... tán thành quan điểm "xét lại hiện đại" của Tổng Bí thư Khruchchev. Tất cả các ông kia đều phải vô tù, chỉ ông Trường mau mắn xin sám hối cho nên được thăng quan tiến chức.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lần này, Đảng không bỏ qua cho ông. Đại hội Đảng khóa 7, mặc dù ông hãy còn trẻ, khỏe hơn nhiều người khác, nhưng đã không được đề cử vào Ban Chấp hành Trung ương và phải trao lại chiếc ghế Tổng Biên tập <em>Tạp chí Cộng Sản</em> cho ông Hà Đăng, dù ông này không có nhiều lý luận bằng ông. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Bà Kim Hạnh lại phạm một lỗi mới không thể tha thứ, đó là đưa lên <em>Tuổi Trẻ</em> một tin rất cũ: Bác Hồ đã từng có vợ! Toàn thế giới đã biết chuyện này, nhưng người Việt Nam chưa được phép biết. Lần này bà bị cấm làm báo vô thời hạn! Nhưng thật đáng khen bà đã có sáng kiến đẻ ra tờ <em>Sài Gòn Tiếp Thị</em> bằng cách nhẫn nại âm thầm đứng sau lưng một người khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Thực hiện Nghị quyết Đại hội 6 Đổi mới của Đảng, Quốc hội Việt Nam xây dựng Luật Báo chí. Tại cuộc họp này, giáo sư Lý Chánh Trung, một cây bút báo chí nổi tiếng trước 1975 (với những bài viết chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn, đặc biệt có bài viết ca tụng Chủ tịch Hồ Chí Minh là bậc vĩ nhân khi cụ từ trần) đề nghị cho xuất bản báo chí tư nhân, đúng tinh thần của Hiến pháp và phù hợp với xu thế mở rộng dân chủ, hội nhập. Có lẽ giáo sư không thể ngờ vấn đề ông đặt ra lại gây bực tức cho các nhà lãnh đạo của Đảng đối với ông, đặc biệt là Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Người chống lại ông mạnh mẽ nhất không phải các đại biểu là đảng viên mà là bà luật sư Ngô Bá Thành, người đồng đội quả cảm của ông ở nội thành ngày nào. Cũng khoảng thời gian này, với tư cách Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật, giáo sư Trung tổ chức cho nhà văn trẻ Dương Thu Hương nói về quyển tiểu thuyết <em>Những thiên đường mù</em> đang gây xôn xao dư luận bởi động tới một đề tài cấm kỵ trước Đổi mới. Ông đã không ngờ, quyển sách này bị coi là vượt xa ranh giới Đổi mới, một quyển sách chống Đảng! Giọt nước tràn ly. Giáo sư không được Mặt trận Tổ quốc đề cử vào danh sách Quốc hội khóa kế tiếp. Tệ hại hơn, đây đó râm ran rằng lợi dụng tình hình Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ, một số phần tử thuộc lực lượng thứ 3 đang âm mưu diễn biến hòa bình, cụ thể là giáo sư Lý Chánh Trung tạo diễn đàn cho nhà văn phản động Dương Thu Hương chửi Đảng, rồi dùng diễn đàn Quốc hội đòi cho ra báo tư nhân. Tại cuộc họp cán bộ cao cấp quân đội ở Hội trường Quân khu 7, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lê Đức Anh đến nói toẹt câu chuyện trên nhằm nâng cao tinh thần cảnh giác cho các sĩ quan. Ông Bộ trưởng đang hùng hồn thì bất ngờ một sĩ quan trẻ đập bàn hét lớn: "Nói láo!" rồi đứng lên rời khỏi hội trường. Lập tức cảnh vệ đuổi theo đưa anh gặp đại tá phó Hiệu trưởng. Đó là đại úy Lý Tiến Dũng, quân nhân có quân hàm thấp nhất cuộc họp, vừa mới từ chiến trường chống bọn diệt chủng Pol Pot trở về. Trả lời ông đại tá, Lý Tiến Dũng nói: "Nếu ban nãy ngồi đối diện với ông ấy, tôi đã cho một cái tát! Bởi vì tôi không thể ngồi nghe kẻ nào chửi cha mình!" Sau đó, anh cởi áo lính, đi tập viết báo. Hơn 10 năm sau, anh trở thành một cây bút chính luận sắc bén, rồi trở thành Tổng Biên tập báo <em>Đại Đoàn Kết</em> và nổi tiếng vì dám quyết định đăng thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp yêu cầu không phá bỏ Hội trường Ba Đình, sau khi đã có lệnh cấm của Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng (Có 9 tờ báo không dám đăng lá thư này.) Anh bị bãi chức Tổng Biên tập bởi đi không đúng "lề phải" của ông Lê Doãn Hợp, lại còn viết bài xài xể phó trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương Hồng Vinh là người thiếu năng lực và không có tư cách. (Hồng Vinh cũng là người không cho báo <em>Quốc Tế</em> của Bộ Ngoại giao đăng bài của ông Võ Văn Kiệt. Ông Kiệt chất vấn, nhưng không được Trưởng ban Tuyên huấn Nguyễn Khoa Điềm trả lời.)</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Trong cuộc họp Hội đồng Nhân quyền năm 2009, nhiều quốc gia yêu cầu Việt Nam cho xuất bản báo chí tư nhân, đã bị Việt Nam bác bỏ. Thật ra, dù cho ra báo chí tư nhân mà vẫn phải chịu sự chỉ đạo của Ban Tuyên huấn Đảng Cộng sản thì cũng không thực sự có tự do báo chí, không thoát khỏi chiếc "kim cô" công cụ. Những năm vận hành của tờ <em>Tin Sáng</em> sau 1975 đã chứng minh điều ấy. Tin Sáng không phải là tờ báo được thông tin tự do, bởi thường xuyên phải nhận chỉ thị "định hướng". Thế mà Đảng vẫn không yên tâm, vẫn buộc nó sớm "hoàn thành nhiệm vụ".</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Nhà báo là chiến sĩ</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Nhà báo được Đảng Cộng sản vinh danh là "những chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng". Vinh dự này khiến cho nhiều người không tích cực trau giồi nghề nghiệp mà chỉ cố nâng cao lập trường tư tưởng. Cứ đọc lại báo chí Việt Nam hồi Cải cách Ruộng đất và chống <em>Nhân văn - Giai phẩm</em> sẽ thấy các chiến sĩ xung kích đã bóp méo sự thật, vu khống trắng trợn như thế nào để biến hằng ngàn người dân vô tội trở thành bọn cường hào gian ác, biến ông Nguyễn Hữu Đang, nhà yêu nước lão thành (người thiết kế và chỉ đạo thi công lễ đài Ba Đình cho kịp buổi lễ Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945), nhà báo, học giả Phan Khôi, nhà báo, nhà văn Thụy An... trở thành những tên gián điệp nguy hiểm!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Những cây bút không "xung kích" theo đúng mục tiêu của Ban Tuyên huấn Đảng đều bị loại bỏ từng thời kỳ. Sau giải phóng miền Bắc, nhà báo Hiền Nhân và nhiều cây bút cũ của Hà Nội phải cất bút. Sau khi báo <em>Tin Sáng</em> "hoàn thành nhiệm vụ", đội ngũ này được phân loại, chỉ cho một số ít người được tiếp tục làm báo. Chủ nhiệm Ngô Công Đức, Tổng Biên tập Hồ Ngọc Nhuận được mời một cách lịch sự đi làm công việc khác. Ông Nhuận được làm Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc TPHCM, nghe có vẻ sang trọng nhưng là để vô hiệu hóa cây bút báo chí sắc bén và trung thực này. Nhiều cán bộ báo chí từ "phong trào" nhưng trong quá trình làm việc tỏ ra không tuân thủ sự chỉ đạo của Tuyên huấn Đảng cũng bị loại khỏi "đội ngũ xung kich" như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Kim Hạnh, Lê Văn Nuôi... Tổng Biên tập Nguyên Ngọc, vị đại tá, nhà văn, vì viết bản <em><strong><a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=3144&rb=0106">Đề dẫn</a></strong></em> đòi mở rộng tự do sáng tác và cho đăng Nguyễn Huy Thiệp phơi bày ung bướu trong cơ thể "xã hội chủ nghĩa tốt đẹp", phải bị bãi chức. Chỉ vì bênh vực ông Nguyên Ngọc, nhà thơ kiêm nhà báo Bùi Minh Quốc đã bị khai trừ khỏi Đảng và... treo bút.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Năm 1994, làng báo Việt Nam xảy ra chuyện ầm ĩ ở báo <em>Lao Động</em>. Bốn cán bộ cốt cán của báo là Tổng thư ký tòa soạn Lý Quý Chung, Trưởng ban Kinh tế - Xã hội Trần Trọng Thức, Chánh văn phòng Nguyễn Hữu Tính, cây bút phiếm luận Ba Thợ Tiện (tức nhà thơ Hoàng Thoại Châu) đề nghị Tổng Biên tập chọn giữa bốn người họ, hoặc ông Hồng Đăng Phó Tổng biên tập, vì ông này hách dịch tới mức anh em không chịu nổi. Hồng Đăng phản công lại bằng cách bắn tin với Tổng cục 2 (Tình báo thuộc Bộ Quốc phòng) rằng ở báo <em>Lao Động</em> có một nhóm âm mưu thực hiện "diễn biến hòa bình" mà người cầm đầu là Lý Quý Chung, nguyên Tổng trưởng Bộ Thông tin chính phủ Dương Văn Minh. Nhóm này được Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> bao che. Ở thời điểm Liên Xô và Đông Âu vừa sụp đổ, lời vu cáo này đã làm Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam lo sợ, vội vàng họp ngay và có quyết định phải tìm mọi cách vô hiệu hóa âm mưu này! Bộ Chính trị cho rằng Tổng Biên tập báo này có 4 khuyết điểm: 1. Đưa vào cơ quan báo nhiều người không đảm bảo an ninh chinh trị: Lý Quý Chung - Bộ trưởng chế độ cũ, Trần Trọng Thức - nhà báo cũ, họa sĩ Chóe ở tù cải tạo hơn 10 năm, nhà thơ Hoàng Hưng ở tù 3 năm... (Tuy nhiên, ông Lý Quý Chung có nhận xét hoàn toàn ngược lại khi đánh giá đội ngũ này. Trong <em><strong><a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5267&rb=0102">Hồi ký không tên</a></strong></em> xuất bản năm 2004 ông cho rằng cả đời làm báo chỉ, đến khi ở báo <em>Lao Động</em> ông mới được cộng tác với "một đội hình đẹp như mơ", tất cả đều rất hoàn hảo về nghề nghiệp!) 2. Những năm qua, <em>Lao Động</em> có nhiều loạt bài đã làm cho Bộ Chính trị lo lắng, như trong một tháng mà báo này phê bình đến 4 ông bộ trưởng. Một chính phủ có 4 bộ trưởng bị bêu xấu thì làm sao còn uy tín trước nhân dân và nước ngoài? 3. Là tờ báo trung ương, tại sao Ban thư ký tòa soạn của báo lại đặt ở Sài Gòn? Đây là vi phạm nguyên tắc rất nghiêm trọng. (Thật ra việc này không phải làm chui. Từ ông Nguyễn Đức Bình, Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách khối Tuyên huấn - Văn hóa - Văn nghệ, ông Nguyễn Văn Tư chủ tịch và toàn bộ ban lãnh đạo Tổng Liên đoàn Lao động đều đã đến tham quan hệ thống điều hành hoạt động tòa soạn được trang bị kỹ thuật hiện đại, làm cho 2 trụ sở Sài Gòn - Hà Nội như cùng trong một ngôi nhà.) 4. Cuối cùng là tình trạng mất đoàn kết. Bộ Chính trị cho rằng phải thay Tổng Biên tập và chuyển những người có "nghi vấn chính trị" làm công tác khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau một thời gian xem xét, ông Nguyễn Văn Tư, Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động đã kết luận một cách đúng đắn và dũng cảm rằng "không có âm mưu chính trị, chỉ có mất đoàn kết". Tuy vậy, để yên lòng cấp trên, ông Võ Tự Thành Vụ trưởng Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung ương Đảng đã bỏ ra một buổi sáng cố thuyết phục Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em>: Có thể dùng Lý Quý Chung làm công việc của Tổng thư ký tòa soạn, nhưng nên đổi chức danh là trợ lý của Tổng Biên tập. Bởi vì Lý Quý Chung có lý lịch như thế, không thể được phép giữ chức danh Tổng thư ký tòa soạn. Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> kiên quyết bác ý kiến đó với lý do: "Làm như vậy là lừa dối cấp trên và làm nhục một trí thức từ chế độ cũ đến với cách mạng. Tại sao không coi trọng việc làm thực sự mà lại coi trọng cái danh nghĩa?" (không rõ đây có phải là một trong những lý do khiến ông này được cho về vườn sớm?).</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Để tỏ ra nghiêm túc thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, Tổng Liên đoàn Lao động quyết định kỷ luật Tổng Biên tập báo <em>Lao Động</em> với hình thức cho về hưu. Một số nhà báo đồng loạt phản ứng quyết định trên. Bắt đầu là Tổng thư ký tòa soạn Lý Quý Chung đưa đơn thôi việc (Trong <em>Hồi ký không tên</em> Lý Quý Chung viết rằng ông nghỉ việc vì biết Vụ Báo chí Ban Tuyên huấn Trung ương sẽ không chấp nhận ông làm Tổng thư ký tòa soạn). Tiếp theo Lý Quý Chung là Trần Trọng Thức, họa sĩ Chóe, Ba Thợ Tiện, Lưu Trọng Văn (Lưu Trọng Văn nói: "Tôi nghỉ việc không phải vì Tổng Biên tập mà vì Lý Quý Chung, một người ở chế độ cũ, yêu nước, gần 20 năm ra sức đổi mới báo chí thế mà vẫn không được tin dùng! Tôi mang lý lịch "đỏ" đứng cùng Lý Quý Chung để chứng minh rằng đây không hề có chuyện "diễn biến hòa bình".), tiếp theo là Đinh Quang Hùng, Nguyễn Trung Dân, Lê Xuân Tiến...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đây là một sự kiện chưa từng có trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Ban Tuyên huấn Đảng Cộng sản coi đây thực sự là một vụ phản ứng tập thể có tính chất chính trị rất nghiêm trọng cần phải phê phán, ngăn ngừa.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Có những người đã được coi là đạt tiêu chuẩn làm báo, nhưng sau đó vì có quan hệ với người không được tin cậy thì cũng phải bị loại. Ông Nguyễn Ngọc Lan không cùng quan điểm với Đảng về vụ Phong thánh tử vì Đạo thì vợ ông, bà Thanh Vân, dù đang là cây bút đắc lực của tờ Tin Quận 5 cũng phải bị sa thải. Trong <em>Nhật ký 1990-1991</em>, Nguyễn Ngọc Lan viết theo lời chị Thanh Vân: Chỗ làm vẫn cần, nhưng có quyết định cho nghỉ việc của Ủy ban Nhân dân quận và Quận ủy. Tru di tam tộc đó mà. Ông trưởng phòng và bà phó phòng đùn đẩy nhau việc đưa tờ quyết định nghỉ việc cho Thanh Vân, vì thấy nó kỳ cục quá, không mở miệng được. Các bạn đông nghiệp thì được một bữa khóc...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Ông Trần Trọng Thức nhiều năm là giáo viên thỉnh giảng của Đại học Báo chí TP Hồ Chí Minh nhận xét nội dung đào tạo người làm báo như sau: Chương trình đại học báo chí không coi trọng đúng mức phần nghiệp vụ báo chí. Trong 194 đơn vị học trình, chỉ có 30 đơn vị học trình cho các môn tác nghiệp báo chí. Các thể loại thông tấn chỉ có 4 đơn vị học trình, bằng số học trình của các môn văn học Nga, văn học Trung Quốc... Chính vì phải đào tạo "Nhà báo là chiến sĩ sắc bén về tư tưởng", cho nên các học phần về triết học, chính trị Mác-Lê được đặt cao hơn các bài học về nghiệp vụ. Học viên báo chí được tuyển với tiêu chuẩn chính trị (lý lịch gia đình, quan điểm lập trường), cao hơn nghề nghiệp, cho nên có 50% học viên không có năng khiếu làm báo, có 20% số người tốt nghiệp đại học báo chí không viết được bài.</span></p><p style="text-align: justify"><strong><span style="font-size: 14pt">Từ sau 30/4/1975, báo chí cách mạng có gì mới?</span></strong><span style="font-size: 14pt"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Xin nói rằng: Có! Báo chí miền Bắc trước 1975 là hóa thân của loại truyền đơn tuyên truyền. Những sự kiện lớn như Đại hội Đảng, Kỳ họp Quốc hội... các báo chỉ được phép đăng lại đúng bản tin của Thông tấn xã Việt Nam.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Điều đặt biệt mới mẻ sau 1975 là sự có mặt của tờ nhật báo <em>Tin Sáng</em> và tạp chí <em>Đứng Dậy</em>. Mặc dù cũng phải lựa lời mà nói theo cái khuôn của Ban Tuyên huấn Đảng đưa ra, <em>Tin Sáng</em> có cách viết mới mẻ gần với sự thật hơn những đứa con ruột của Đảng. Cây bút trào lộng Xích Điểu thích làm cộng tác viên cho <em>Tin Sáng</em> hơn là viết báo <em>Giải Phóng</em> mà ông là Phó Tổng biên tập (với tên cúng cơm Trần Minh Tước, nguyên Vụ trưởng Vụ Báo chí Việt Nam). Đến nỗi ông Nguyễn Thành Lê, Tổng Biên tập báo <em>Giải Phóng</em> đã khiển trách ông mê viết cho <em>Tin Sáng</em> hơn viết báo nhà. Có lần tôi tò mò hỏi thì được ông Xích Điểu trả lời rất đơn giản là: "Họ biết trân trọng bài viết có nghề, còn lãnh đạo của ta thì chuộng cái chính trị sống sít! Họ trả nhuận bút cũng đúng với chất xám mình bỏ ra, còn lãnh đạo báo ta thì chỉ khen chê suông!"</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Đương nhiên tờ <em>Tin Sáng</em> có số phát hành cao hơn báo Đảng. Đó là điều chế độ không thể chấp nhận.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Sau khi <em>Tin Sáng</em> "hoàn thành nhiệm vụ", Ban Tuyên huấn của Đảng sàng lọc những người ít gai góc, đưa về tăng cường cho hai tờ báo <em>Sài Gòn Giải Phóng</em> và <em>Tuổi Trẻ</em>. Nhóm về <em>Tuổi Trẻ</em> nhanh chóng biến tờ báo này từ một tờ "nội san của Thành đoàn" trở thành một tờ báo thông tin đa dạng, sinh động. Sở dĩ nhóm này làm được điều đó là do có hai nhà báo giỏi là Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức. Nguyên nhân thứ hai không kém quan trọng là ông Tổng Biên tập Võ Như Lanh (vào nghề từ việc làm nội san của phong trào sinh viên) đã mạnh dạn giao việc cho các anh có nghề. Trái lại, bên báo <em>Sài Gòn Giải Phóng</em>, Tổng Biên tập vốn là Tổng Giám đốc Thông tấn xã Giải Phóng, đương nhiệm phó trưởng ban thứ nhất Ban Tuyên huấn Thành ủy, người từng có lý thuyết "lợi ích cách mạng cao hơn sự thật", đâu có thể để cho các nhà báo chế độ cũ dạy mình phải làm báo như thế nào!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="font-size: 14pt">Lý Quý Chung, Trần Trọng Thức mời nhà báo Thép Mới cùng thảo luận tìm cho <em>Tuổi Trẻ</em> phương châm phát triển gồm 3 từ: Đỏ, Trẻ, Sài Gòn. Tờ <em>Tuổi Trẻ</em> không lâu sau đã được bạn đọc vồ vập. Ban đầu bạn đọc của nó là sinh viên, học sinh, người lao động, dần dần nó giành cả bạn đọc là cán bộ, đảng viên của báo Đảng, khiến báo chí cả nước nhìn vào nó để học hỏi đổi mới nội dung và hình thức. Tuy vậy
PXN thấy trên mạng
2009-06-17T06:03:55Z
phamxuannguyen
-
Tổng thống Xứ Mơ (Enyo Iogy Teshansky)
http://phamxuannguyen.vnweblogs.com/post/1958/159764
<span style="color: #000000"><div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Mơ thường trái hẳn với thực, chẳng phải vậy sao? Trong mơ những mong ước thiêng liêng nhất của chúng ta đều được thực hiện. Khi ta mơ thấy được vàng ấy là khi trong đời ta không một xu dính túi. Nói gọn lại, tương tự như ví dụ này, bạn có thể dễ dàng hình dung tình hình chính trị và xã hội của Xứ Mơ là thế nào.</span><span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Tôi chỉ xin nói một điều: ở Xứ Mơ người công dân mẫu mực nhất hoàn toàn không phải là người làm lụng nhiều hơn những người khác, luôn luôn tất bật vội vàng, mà là người lười hơn những người khác, suốt ngày chỉ nằm ườn trên đi-văng ở nhà mình. Vì thế dễ hiểu là người đứng đầu nhà nước Xứ Mơ được bầu không phải là người chăm làm nhất, mà là người vô công rồi nghề nhất.</span></p></div></span><span style="color: #000000"></span><span style="color: #000000"> <div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Trong đời thực tất nhiên bạn biết ai là người cứ tìm cách lẩn tránh liềm búa hơn những người khác. Nhưng vốn dĩ có những người lại coi cái việc nằm dài trên đi-văng và mơ giữa ban ngày gần như là một thứ nghề. Đó là ai vậy, bạn sẽ hỏi. "Ai" là thế nào? Các nhà thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Thế là ta đã đến được bản chất rồi đấy: người đứng đầu nhà nước Xứ Mơ, một nhà nước sung sướng nhất, giàu có nhất, tự do nhất trên thế giới, là một nhà thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Xứ Mơ lẽ dĩ nhiên là xứ cộng hòa. Ở đấy chủ và tớ, giàu và nghèo, lớn và nhỏ, mạnh và yếu thật sự ngang hàng nhau. Và chỉ nhờ trí tuệ siêu việt thì đệ nhất nhân của nước cộng hòa, vị tổng thống của nó, nhà thơ vĩ đại nhất Xứ Mơ được bầu hàng năm theo lối vỗ tay mới nổi bật lên giữa các công dân khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Bởi ở Xứ Mơ, giống như trong đời thực, có nhiều, rất nhiều nhà thơ. Và nhiều, rất nhiều nhà thơ vĩ đại nhất. Ở đây cũng vậy, dù nói về bất kỳ nhà thơ nào, giới phê bình đều buộc phải gọi người đó là "một trong những nhà thơ xuất sắc nhất của nước nhà". Vì vậy mỗi nhà thơ tương đối sạch nước cản một chút đều nhất quyết coi mình là vĩ đại. Không coi thế nói chung không thể thành nhà thơ được. Nhưng vì, như tôi đã nói, ở Xứ Mơ có nhiều nhà thơ vĩ đại nhất, nên ở đấy hàng năm người ta lại bầu tổng thống mới để mỗi nhà thơ vĩ đại nhất đều có thể đến lượt được làm.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Vậy là vào cái thời đang nói đến trong truyện này, Xứ Mơ lại sinh ra rất nhiều nhà thơ. Hồi đó ở đấy có một nhà thơ trẻ tên là Ghergay Estever. Cố nhiên, anh ta cũng là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của đất nước mình và không thể nào đợi được đến cái giờ khắc, khi sau tất cả các đối thủ của mình anh ta cuối cùng chiếm được chiếc ghế tổng thống. Luôn luôn anh ta bị đánh trượt tại các cuộc bầu. Bao giờ người ta cũng kiếm được một cái cớ ngu ngốc nào đấy để loại anh ta ra, dù cho năm này qua năm khác anh ta có tận tâm đến đâu và thành thục đến đâu trong nghề ghép vần làm thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Rốt cuộc Ghergay Estever buộc phải thừa nhận bằng lao động trung thực anh ta không bao giờ đạt được cái gì cả. Và điều đó làm anh rất đau buồn.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Cách thủ đô Xứ Mơ không xa có một cái vực sâu. Một hôm Ghergay Estever đội mũ, dáng vẻ đau khổ, đi đến cái vực ấy. Anh lần ra sát mép vực, cởi mũ vất xuống đất. Xong anh quay về lại thủ đô.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Anh ta quay về thật. Nhưng ở đây có một điều quan trọng cần nhớ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Trước đó Ghergay Estever đã kiếm được ở một gã buôn quần áo vũ hội hóa trang một chiếc áo choàng tu rộng và một bộ râu giả dài nửa mét. Anh ta cuộn tròn chúng cắp nách, sau khi ném chiếc mũ xuống bờ vực anh ta mặc áo choàng và đeo râu vào. Xong xuôi anh ta quay lại thủ đô mà không ai nhận ra.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">"Ghergay Estever làm thế là có ý đồ gì?" - bạn chắc sẽ hỏi. Điều này không khó đoán ra. Anh ta muốn dự đám ma mình. Muốn biết anh ta nổi tiếng ở trong nước đến mức nào và còn chuyện khác nữa. Nhưng trước hết - nổi tiếng đến mức nào.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Bởi vì đáng tiếc, cũng như trong đời thực, ở Xứ Mơ mọi người yêu người chết hơn người sống. Mộ của các nhà thơ chẳng hạn, bao giờ cũng được phủ đầy các vòng nguyệt quế và những lời đẹp đẽ mà sinh thời họ không bao giờ được nhận.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000; letter-spacing: -0.1pt">Vậy là Ghergay Estever nảy ra kế hoạch táo bạo xóa bỏ sự bất công đó. Vâng, tôi quên nói là tại nhà mình Ghergay đã để lại trên bàn một mảnh giấy ghi dòng chữ:</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">"Tôi đã mệt mỏi vì cuộc sống. Xin đừng tìm tôi. Chúc hạnh phúc!".</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Ngày hôm sau, khi mảnh giấy này được phát hiện, sự biến mất bất ngờ và bi thảm của nhà thơ Ghergay Estever đã gây nên một cơn chấn động thực sự tại thủ đô Xứ Mơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Sang ngày thứ ba lại một tin chấn động lớn nữa: người ta đã tổ chức tìm kiếm Ghergay Estever, nhưng không thấy xác anh ta đâu, mà chỉ thấy cái mũ của anh ta bên bờ vực.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Tờ báo lớn nhất nước đưa tin về cái chết của anh ta thay cho bài xã luận. Một tờ báo lớn nhất nước khác cũng ở chỗ bài xã luận đã viết một cách xỏ xiên: dĩ nhiên, sinh thời trên những tờ báo chúng ta biết Ghergay Estever chỉ được nhắc đến trong các bài bình luận của ban biên tập, mà lại ở trong số các tác giả bị phê phán.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Các biến cố đã diễn ra như vậy. Do không thể nào tìm được xác người quá cố dưới vực sâu nên người ta quyết định tổ chức tang lễ tượng trưng cho Ghergay Estever xấu số, một tang lễ tưng bừng và trang trọng. Nhà triệu phú thứ nhất trong nước không tiếc tiền mua một phiến đá thật đẹp làm mộ chí. Một nhà triệu phú thứ nhất khác trong nước thành lập quỹ "Đóng góp xây mộ chí Ghergay Estever" - quỹ này nhằm giúp đỡ cho những nhà thơ trẻ hăng say như Ghergay Estever. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Có biết bao bài điếu văn, bao lời ca tụng đã được đọc trước mộ anh ta? Tôi chỉ xin nói rằng kẻ kình địch điên cuồng nhất của anh, đối thủ của anh, người trong số các nhà thơ vĩ đại nhất nước bao giờ cũng được nhắc tên ngay sau Ghergay, đã đọc một bài vĩnh biệt Estever nồng nàn nhất, thấm thía nhất. Kẻ ấy đã ném vào đất nước mình lời buộc tội: đứa con vĩ đại của đất nước đã giã từ cuộc sống bởi vì lẽ ra từ lâu anh ta đã phải được ngồi vào chiếc ghế tổng thống, thái độ coi thường việc đề cử anh ta như vậy khiến tôi hết sức đau buồn. Còn bây giờ? Chẳng lẽ trong nước ta còn có ai xứng đáng ở vào vị trí của anh ta?.. Cứ thế lời lẽ tuôn ra theo tinh thần đó. Ghergay Estever giờ đây không có khuyết điểm. Chỉ có ánh hào quang bao phủ diện mạo anh ta đã được khúc xạ qua ký ức tốt đẹp của những người cùng tổ quốc.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Trong khi đó anh ta mặc chiếc áo choàng thầy tu đứng cạnh và cười thầm.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Tất cả chuyện này diễn ra mấy ngày trước khi kết thúc nhiệm kỳ cầm quyền của vị tổng thống thường kỳ ở Xứ Mơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000; letter-spacing: -0.1pt">Theo lệ thường, dân chúng Xứ Mơ họp nhau lại để bằng cách vỗ tay thể hiện ý chí của mình, gọi ra người họ muốn thấy đứng đầu nhà nước. Thủ tục rất đơn giản. Trên quảng trường lớn nhất thủ đô người ta dựng một cái bục to cho các ứng cử viên chức tổng thống, những nhà thơ ưu tú nhất trong tất cả các nhà thơ, bước lên. Dân chúng đứng xung quanh bục, ồn ào náo nhiệt. Mỗi nhà thơ khi đến lượt mình phải bước ra trình diện dân chúng, mọi công dân của nước cộng hòa muốn phản đối hay ủng hộ ứng cử viên đó đều có thể phát biểu ý kiến. Sau đó người ta lấy ưu điểm trừ đi khuyết điểm, người nào có kết quả tốt nhất sẽ trở thành tổng thống của nước cộng hoà.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Vậy là các nhà thơ lần lượt từng người một ra mắt dân chúng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Lẽ dĩ nhiên, không một ứng viên nào không bị dân chúng phản đối. Người thì bị bắt gặp chạy đến xem vụ xô xát trên phố. Người thì mới thức giấc đã nhảy bật ra khỏi giường - một việc không thể dung thứ được. Người thì bị coi là có tội xúi giục vội vã. Thật ra, bản thân anh ta không vội vã hấp tấp, nhưng lại xúi người khác. Thí dụ, xúi người thợ may phải may xong bộ quần áo cho mình đúng hạn. </span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Trong số các nhà thơ lại có người ngoài tội xúi giục, còn bị tội hối lộ. Nghe đâu anh ta đã hứa cho thằng nhỏ bán báo mấy hào nếu nó mang báo chiều đến ngay tức thì. Người nữa càng tệ hơn vì mồm miệng như tép nhảy, nghe cứ tưởng người không bình thường. Thực thì lỗi của anh ta có hoàn cảnh giảm nhẹ - khuyết điểm đó là do bẩm sinh. Tóm lại là những lời buộc tội, buộc tội, buộc tội đến vô tận...</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Nhưng đó chưa phải là chuyện hay nhất. Chuyện hay nhất là cứ mỗi khi một ứng viên vào chiếc ghế tổng thống bước ra trình diện dân chúng và bị thất bại thì trong đám đông lại nghe vang lên giọng một ông già đáng kính có chòm râu dày rủ xuống tận thắt lưng khiến mọi người thấy kính nể.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Hỡi các người anh em, - giọng ông già vang rền, - bây giờ thì các anh thấy ứng viên này kém xa Ghergay Estever đến mức nào, người mà các anh đã không cứu được khỏi cái chết thảm khốc. Đấy là điều thường xảy ra khi mọi người đắp tai ngoảnh mặt đối với tài năng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Nói đúng lắm! Đúng lắm! - Đám đông đáp lại vang dội, mỗi lần một to hơn, đồng thanh hơn.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Nhưng vị thầy tu không dừng lại đó. Khi dân chúng sẵn lòng khen ngợi một ứng viên nào đó thì gần như đến phút chót ông già đáng kính lại tung ra đòn phủ quyết của mình: phẩm chất của ứng viên này nhỏ nhặt biết bao, những mưu toan nhàn thân của anh ta thảm hại biết bao so với sự yên tĩnh đời đời của người quá cố vĩ đại.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Cứ thế cuộc bầu chọn còn lại vài người. Và rồi đến lượt người cuối cùng.<br /><span> </span>Đó chính là kẻ kình địch của Ghergay Estever, người bao giờ cũng được nhắc tên cùng anh nhưng bao giờ cũng là nhắc sau. Lẽ dĩ nhiên, anh ta gần như tin chắc vào kết cục cuộc bầu chọn. Không thể có ứng viên nào tốt hơn cho chức tổng thống nữa, bởi anh ta là ứng viên cuối cùng, duy nhất.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Nhưng đến đây trên quảng trường lại vang lên giọng nói của vị thầy tu có chòm râu dài bạc trắng.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Hỡi các người anh em yêu quý, chẳng lẽ các anh lại bầu vị tổng thống của mình là cái người mà sinh thời Ghergay Estever bao giờ cũng bị đặt thấp hơn người quá cố vĩ đại?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Đám đông sững sờ trước chân lý vừa bất ngờ được mở ra. Sau đó họ bắt đầu xao động, rầm rì. Nhưng khi ấy vị ứng viên vào chiếc ghế tổng thống đã tự mình lên tiếng bảo vệ cho sự nghiệp chính đáng vì sự phồn vinh của nước cộng hòa.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Đúng, tôi đã thừa nhận trước với các anh rằng tôi nhỏ bé xiết bao so với Ghergay Estever vĩ đại, chẳng khác gì đem ánh lấp lánh đồng xu so với ánh trăng. Đúng, chỉ mình Ghergay Estever là xứng đáng ngồi vào chiếc ghế tổng thống Xứ Mơ. Nhưng tôi xin mạnh dạn lưu ý các anh rằng ngoài tôi ra, không còn một ứng viên nào khác vào chức tổng thống, và điều gì sẽ xảy ra với Xứ Mơ nếu nó không có người đứng đầu nhà nước? Bởi người quá cố vĩ đại không thể sống dậy từ cát bụi được để được quyền ngồi vào vị trí đó.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Anh thật nhầm to!- vị thầy tu kêu lên khiến mọi người kinh ngạc. - Thế nếu Ghergay Estever chưa chết thì sao? Nếu chính vì thế mà tôi đến đây thì sao? Bây giờ tôi xin hỏi các anh: các anh có thật lòng hối hận vì đã bất công đối với anh ấy không và có sẵn sàng bầu anh ấy làm tổng thống của mình không?</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Đám đông tất nhiên là đồng thanh hô vang: "Sẵn sàng". Có tiếng xì xào lan đi giữa mọi người về một điều kỳ diệu sắp đến.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Các anh có muốn thấy lại anh ấy không? - vị thầy tu hỏi.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Muốn! - dân chúng gầm lên. - Hãy trả anh ấy cho chúng tôi!</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">- Ngay bây giờ đây! - vị thầy tu kêu lên. Dứt lời ông cởi áo choàng, giật bỏ chòm râu và hiện ra trước đám đông dân chúng sững sờ đúng thật đứa con vĩ đại vừa được họ than khóc: Ghergay Estever.</span></p><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'"><br /></span><span style="font-size: 14pt; color: #000000; font-family: 'Times New Roman'"><strong>Ngân Xuyên</strong> <em>dịch từ tiếng Nga</em></span></div></span>
<span style="color: #000000"><div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Mơ thường trái hẳn với thực, chẳng phải vậy sao? Trong mơ những mong ước thiêng liêng nhất của chúng ta đều được thực hiện. Khi ta mơ thấy được vàng ấy là khi trong đời ta không một xu dính túi. Nói gọn lại, tương tự như ví dụ này, bạn có thể dễ dàng hình dung tình hình chính trị và xã hội của Xứ Mơ là thế nào.</span><span style="color: #000000"></span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Tôi chỉ xin nói một điều: ở Xứ Mơ người công dân mẫu mực nhất hoàn toàn không phải là người làm lụng nhiều hơn những người khác, luôn luôn tất bật vội vàng, mà là người lười hơn những người khác, suốt ngày chỉ nằm ườn trên đi-văng ở nhà mình. Vì thế dễ hiểu là người đứng đầu nhà nước Xứ Mơ được bầu không phải là người chăm làm nhất, mà là người vô công rồi nghề nhất.</span></p></div></span><span style="color: #000000"></span><span style="color: #000000"> <div align="justify"><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Trong đời thực tất nhiên bạn biết ai là người cứ tìm cách lẩn tránh liềm búa hơn những người khác. Nhưng vốn dĩ có những người lại coi cái việc nằm dài trên đi-văng và mơ giữa ban ngày gần như là một thứ nghề. Đó là ai vậy, bạn sẽ hỏi. "Ai" là thế nào? Các nhà thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Thế là ta đã đến được bản chất rồi đấy: người đứng đầu nhà nước Xứ Mơ, một nhà nước sung sướng nhất, giàu có nhất, tự do nhất trên thế giới, là một nhà thơ.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Xứ Mơ lẽ dĩ nhiên là xứ cộng hòa. Ở đấy chủ và tớ, giàu và nghèo, lớn và nhỏ, mạnh và yếu thật sự ngang hàng nhau. Và chỉ nhờ trí tuệ siêu việt thì đệ nhất nhân của nước cộng hòa, vị tổng thống của nó, nhà thơ vĩ đại nhất Xứ Mơ được bầu hàng năm theo lối vỗ tay mới nổi bật lên giữa các công dân khác.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Bởi ở Xứ Mơ, giống như trong đời thực, có nhiều, rất nhiều nhà thơ. Và nhiều, rất nhiều nhà thơ vĩ đại nhất. Ở đây cũng vậy, dù nói về bất kỳ nhà thơ nào, giới phê bình đều buộc phải gọi người đó là "một trong những nhà thơ xuất sắc nhất của nước nhà". Vì vậy mỗi nhà thơ tương đối sạch nước cản một chút đều nhất quyết coi mình là vĩ đại. Không coi thế nói chung không thể thành nhà thơ được. Nhưng vì, như tôi đã nói, ở Xứ Mơ có nhiều nhà thơ vĩ đại nhất, nên ở đấy hàng năm người ta lại bầu tổng thống mới để mỗi nhà thơ vĩ đại nhất đều có thể đến lượt được làm.</span></p><p style="text-align: justify"><span style="color: #000000">Vậy là vào cái thời đang nói đ